22 ოქტ

მეოთხე კითხვის წრე: ქალების თავისუფლება – ქეისი ჰეიდენი და მერი კინგი; ენ კოედტი; როქსან დანბარი; ჯო ფრიმანი

მთარგმნელი: ნესტან მღებრიშვილი

რედაქტორი: გიორგი კობახიძე

  1.  ქეისი ჰეიდენი და მერი კინგი, სქესი და კასტა (1965)
  2.  ენ კოედტი, ეგოს პოლიტიკა: მანიფესტი ნიუ იორკის რადიკალი ფემინისტებისათვის (1969) 
  3.  როქსან დანბარი, მდედრობითი გათავისუფლება, როგორც საზოგადოებრივი რევოლუციის საფუძველი (1969)
  4.  ჯო ფრიმანი, უსტრუქტურობის ტირანია (1971)

ქეისი ჰეიდენი და მერი კინგი, სქესი და კასტა (1965)

გამოიცა: ქეისი ჰეიდენი და მერი კინგი, „სქესი და კასტა: ერთგვარი ჩანაწერი ქეისი ჰეიდენისა და მერი კინგისგან მშვიდობისა და თავისუფლების მოძრაობებში მყოფი სხვა ქალების ნაწილისთვის.“ 1965.

წყარო: ქეისი ჰეიდენი და მერი კინგი, „სქესი და კასტა“, ძვირფასო დებო: დეპეშები ქალთა გათავისუფლების მოძრაობიდან, რედაქტორი: როზალინ ბექსანდალი და ლინდა გორდენი. ნიუ იორკი, ნიუ იორკი: ბეისიქ ბუქს.

ჩვენ ბევრი ვისაუბრეთ, როგორც ერთმანეთთან, ისევე თქვენთანაც, ჩვენი საკუთარი და სხვა ქალთა პრობლემების შესახებ მცდელობებში, ვიცხოვროთ ჩვენი პირადი ცხოვრებით და ვიმუშაოთ, როგორც დამოუკიდებელმა, შემოქმედმა ადამიანებმა. ჩვენ ამ საუბრებში განმეორებითი იდეები და თემები აღმოვაჩინეთ. იქნებ, შეგვეხედა იმ ყველაფრისთვის, რაც ბევრი ჩვენგანის მიერ მოძრაობისგან ნასწავლი შორსმჭვრეტელობის შედეგად მიიჩნევა:

სქესი და კასტა: არსებობს ბევრი პარალელი, რომელიც ჩვენს საზოგადოებაში შავკანიანებისა და ქალების მიმართ მოპყრობას შორის შეგვიძლია, გავავლოთ. თუმცა, მოძრაობაში მომუშავე ქალები, რომელთაც ჩვენ ვესაუბრეთ, თითქოს არაოფიციალურ კასტურ სისტემაში არიან ჩაბმულნი, რომელიც ხშირად შეუმჩნევლად ოპერირებს, აიძულებს რა მათ, იმუშაონ იმ ძალაუფლების იერარქიული სტრუქტურის გარშემო ან გარეთ, რომელმაც ისინი, შესაძლოა, გამორიცხოს. ქალები, თითქოს, მოგონილი სუბორდინაციის ასეთივე მდგომარეობაში არიან თავიანთ პირად სიტუაციებშიც. ეს არის კასტური სისტემა, რომელიც, საკუთარ უარეს მდგომარეობაში, იყენებს ქალებს და ახდენს მათ ექსპლუატაციას.

ამას რამდენიმე ფაქტი ართულებს, მათ შორის:

  1. კასტა არ არის ინსტიტუციონალიზებული კანონის მიერ (ქალებს აქვთ ხმის მიცემის, განქორწინების მოთხოვნის და ა.შ. უფლება);
  2. ქალებს არ შეუძლიათ სიტუაციიდან გაქცევა (ნაციონალიზმის მსგავსად) ან მისი გადატრიალება;
  3. არსებობს ბიოლოგიური სხვაობები (თუმცა, ეს სხვაობები ხშირად დღევანდელი და მომავლის ტექნოლოგიების გაუთვალისწინებლადაა განხილული ან მიღებული, შესაბამისად, ჩვენ ვერ ვიქნებით დარწმუნებულნი იმაში, თუ რას ნიშნავს ისინი). ბევრი ადამიანი, რომელიც რასობრივი კასტური სისტემის არსს ეწინააღმდეგება, თვით მოძრაობის წევრებიც კი, ვერ ახერხებენ, დაინახონ სქესობრივი კასტური სისტემა და თუკი ეს საკითხი მათ წინაშე წამოყენდება, მათ შემდეგნაირი პასუხი აქვთ: „ეს ასე უნდა იყოს. არსებობს ბიოლოგიური სხვაობები.“ ანდაც, სხვა პასუხები, რომლებიც თეთრკანიან სეგრეგაციონისტს გვაგონებენ, რომელსაც ინტეგრაცია დაუპირისპირეს.

ქალები და შრომის პრობლემები: კასტური სისტემის ხედვა გვკარნახობს მოძრაობის წევრი და მის გარეთ მყოფი ქალებისათვის მისანიჭებელ როლებს. მოძრაობის ფარგლებში ჩნდება კითხვები ისეთი სიტუაციების შესახებ, როგორიცაა ურთიერთობები ქალ ორგანიზატორებსა და თემის წევრ კაცებს შორის, ანდაც, ვინ დაალაგებს თავისუფლების სახლს, ვის უჭირავს ხელმძღვანელობის პოზიციები, ვინ გააკეთებს სამდივნო საქმეს და ვინ იქნება ჯგუფების წარმომადგენელი. სხვა პრობლემები ჩნდება ქალებს შორის, რომელთაც საკუთარი თავების, როგორც კაცების მსგავსად უნარიანი, თუმცა სრული მონაწლეობისგან შეკავებული პოზიციის სხვადასხვაგვარი ცოდნა აქვთ, ანდაც ქალებს შორის, რომლებიც მიიჩნევენ, რომ თავიანთი სამუშაოს ბევრად მეტი კონტროლი სჭირდებათ, ვიდრე სხვა ქალები მოითხოვენ. დაბოლოს, არსებობს თეთრკანიან და შავკანიან ქალებს შორის ურთიერთობის პრობლემები.

ქალები და პირადი კავშირები კაცებთან: ისწავლეს რა მოძრაობისგან, რადიკალურად განეხილათ იმ ადამიანების პირადი ღირებულები და შესაძლებლობები, რომელთა საზოგადოებრივი როლიც აქამდე უდავო იყო, მოძრაობის წევრმა ბევრმა ქალმა დაიწყო მცდელობები, გამოეყენებინათ ეს გაკვეთილები თავიანთ ურთიერთობებში კაცებთან. სავარაუდოდ, ყოველ ჩვენგანს აქვს ამბები სხვადასხვა შედეგების და იმ შინაგანი ბრძოლების შესახებ, რომლებიც გამოიწვია მცდელობებმა, თავი გაგვეთავისუფლებინა სიღრმისეულად შესწავლილი შიშების, საჭიროებების და თვითაღქმებისგან და იმისგან, რაც ხდება მაშინ, როდესაც ვცდილობთ, ეს ყველაფერი ჩავანაცვლოთ მოძრაობისა და ორგანიზებისგან ნასწავლი კონცეფციებით ხალხისა და თავისუფლების შესახებ.

დაწესებულებები: თითქმის ყველას აქვს ნამდვილი კითხვები იმ დაწესებულებების შესახებ, რომლებიც გვიქმნიან ხედვას კაცებისა და ქალების შესახებ: ქორწინება, ბავშვთა აღზრდის ნიმუშები, ქალთა (და კაცთა) ჟურნალები და ასე შემდეგ. ადამიანები იწყებენ ფიქრს და ექსპერიმენტირებენ ამ სფეროების ახალ ფორმებთან.

კაცების რეაქციები აქ დასმულ კითხვებზე: როდესაც ისმენენ ჩვენს საუბრებს ამ პრობლემების შესახებ, საკმაოდ ბევრი კაცი ფიქრობს, რომ უფლება აქვთ, დაესწრონ და მონაწილეობა მიიღონ მათში, რადგან ისინი ამ ყველაფერში ასე ღრმად არიან ჩაბმულნი. ამავდროულად, ძალიან ცოტა კაცს შეუძლია, თავდაცვის გარეშე პასუხის გაცემა, რადგან იდეა ან ძალიან შორსაა მათი აღქმისგან, ანდაც ემუქრება და ამჟღავნებს მათ. მათი ჩვეული რეაქცია სიცილია. ამ საკითხის სერიოზულად აღქმის უუნარობა, როგორც ორივე სქესის დამამშვიდებელ პერანგში გამოწყობისა და როგორც საზოგადოებრივად განსაზღვრულისა, ხშირად, ჩვენს რეაქციასაც ისე ცვლის, რომ ჩვენც მათსავით ფიქრს ვიწყებთ საკუთარი თავების შესახებ და თავს საკმაოდ სულელურად ვგრძნობთ, როდესაც საკუთარ შინაგან გრძნობებს ვენდობით. პრობლემები, რომლებსაც აქ ვეხებით და ის ყველაფერი, რაც მათ შესახებ სხვებმა თქვეს, შესაბამისად, მხოლოდ ქალთა შორის საუბრებისგანაა მიღებული და კაცებთან დიალოგის დაფუძნების სირთულე განმეორებითი თემაა იმ ადამიანებს შორისაც, რომლებსაც ჩვენ ვესაუბრეთ.

სადისკუსიო საზოგადოების არარსებობა: არავინ წერს, ანდაც ორგანიზდება ან საჯაროდ საუბრობს ქალების შესახებ ისეთი გზით, რომელიც იმ პრობლემებს ასახავს, რომლებსაც მოძრაობის წევრი უამრავი ქალი ხვდება და რომლებთან შეხებაც ჩვენ ვცადეთ. იფიქრეთ ამ ციტატაზე სტატიიდან ‘ზე ნეიშენის“ [1] მეასე წლისთავის გამოცემიდან:

რაოდენ თანასწორებადაც არ უნდა მივიჩნევდეთ კაცებსა და ქალებს, შეუძლებელია, ქმრებისა და ცოლების სამუშაო გეგმებს თანაბარი წონა მივანიჭოთ. ქალი არ უნდა მიისწრაფოდეს „მეორეხარისხოვანი კარიერისკენ“ იმიტომ, რომ ის ქალია; მან ახალგაზრდობიდანვე უნდა გაიაზროს, რომ თუკი ცოლობა და დედობაც სურს, ის ვერ შეძლებს, იმდენივე დაუთმოს თავის სამუშაოს, რამდენსაც მარტოხელობის შემთხვევაში შეძლებდა. ეს გულისხმობს, რომ მან არ უნდა იფიქროს, რომ არ შეუძლია ლაბორატორიის დირექტორობის სურვილი მხოლოდ იმიტომ, რომ ის ქალია, არამედ იმიტომ, რომ ის ცოლი და დედაცაა; ამიტომ, მისმა სამუშაომ, როგორც ლაბორანტისა (ანდაც მისი ექვივალენტისა ნებისმიერ სხვა სფეროში), მას უნდა მოუტანოს როგორც კმაყოფილება, ასევე ცოდნაც, რომ ამ სამუშაოთი ის ასრულებს დამატებით როლს და ქმნის დამატებით შენატანს.

და ესაა სიღრმის ის დონე, რომლამდეც საჯარო ანალიზი მიდის, რაც ოდნავაც კი არ უახლოვდება იმ სიღრმეს, რომელსაც ბევრმა თქვენგანმა შემთხვევით საუბრებში მიაღწია.

მიზეზი, რატომაც დიალოგის დაწყება გვსურს, ძირითადად სუბიექტურია. მოძრაობაში მუშაობა ხშირად პირად პრობლემებს აინტენსიურებს, განსაკუთრებით მაშინ, თუკი შევეცდებით, აქ ნასწავლი პირად ცხოვრებაში გადავიტანოთ. იქნებ, შევძლოთ, ერთმანეთთან იმაზე ღია საუბრის დაწყება, ვიდრე ეს აქამდე ხდებოდა და შევქმნათ ერთმანეთისთვის მხარდაჭერის თემი, რათა შევძლოთ საკუთარი თავებისა და სხვების პატიოსნად მოპყრობა და შესაბამისად, შრომის გაგრძელება.

ობიექტურად რომ ვიმსჯელოთ, იმის შანსი, რომ შევძლებთ, წამოვიწყოთ ზოგადი ამერიკული აზროვნებისგან ისეთ დაშორებულ საკითხზე დაფუძნებული მოძრაობა, როგორიც სქესობრივი/კასტური სისტემაა, თითქმის ნულის ტოლია. შესაბამისად, ალბათ, ბევრ ჩვენგანს ენდომება ისეთ საკითხებზე მუშაობა, როგორებიცაა ომი, სიღარიბე, რასა. სწორედ ის ფაქტი, რომ ქვეყანას არ შეუძლია შეხედოს, მითუმეტეს, გაუმკლავდეს, იმ საკითხებს, რომლებსაც ჩვენ ვაყენებთ, ნიშნავს, რომ მოძრაობა სწორედ ის ადგილია, სადაც შესაძლოა, შემწეობა ვიპოვოთ. მოძრაობის რეალური მცდელობები, რომლებსაც ლიბერალურმა ჯგუფებმა, საზოგადოების წევრმა ქალებმა ან სტუდენტებმა შეიძლება, მოუსმინონ, გამართლებულია. კაცებსა და ქალებს შორის არსებული და საზოგადოებაში თანასწორ ადამიანებად ფუნქციონირებადი ქალების ყველა პრობლემა ის ძირითადი პრობლემებია, რომლებსაც ადამიანები აწყდებიან. ჩვენ მოძრაობაში ვისაუბრეთ ისეთი საზოგადოების შენების მცდელობების შესახებ, რომელიც ძირითად ადამიანურ პრობლემებს (რომლებიც ახლა პირად უსიამოვნებებად აღიქმება) საჯარო პრობლემებად მიიჩნევდა და შეეცდებოდა ისეთი დაწესებულებების ჩამოყალიბებას, რომლებიც ადამიანურ საჭიროებებს აკმაყოფილებს და არა ისეთი ადამიანების ფორმირებას, რომლებიც ძალაუფლების მქონე ადამიანების საჭიროებებს ხვდებიან. ზემოხსენებული საკითხების წამოყენება გვაჩვენებს, რომ საზოგადოება არ გამკლავებია თავის უღრმეს პრობლემებს, რაც იწვევს დისკუსიას იმის შესახებ, თუ რატომაა ეს ასე. (რაღაც თვალსაზრისით, ეს რადიკალური კითხვაა, რომელსაც ძალუძს, გაიყვანოს ადამიანები ლეგალისტური გადაწყვეტილებების მიღმა, პირადი და ინსტიტუციური ცვლილებების სფეროში.) მეორე ობიექტური მიზეზი, რატომაც დისკუსიის დაწყება გვსურს ის არის, რომ ჩვენ ძალიან ბევრი რამ ვისწავლეთ მოძრაობაში და ეს ის სფეროა, რომელშიც ჩვენს მიერ ნასწავლი იდეების გატარების მტკიცე მცდელობას შეუძლია, შექმნას ახალი ალტერნატივები.

ენ კოედტი, ეგოს პოლიტიკა: მანიფესტი ნიუ იორკის რადიკალი ფემინისტებისათვის (1969)

ენ კოედტი, „ეგოს პოლიტიკა: მანიფესტი ნიუ იორკის რადიკალი ფემინისტებისათვის“, ჩანაწერები მეორე წლიდან, რედაქტირებულია შულამით ფაიერსთოუნის და ენ კოედტის მიერ. 1970 წელი.

რადიკალური ფემინიზმი აღიარებს ქალის ჩაგვრას, როგორც არსებით პოლიტიკურ ჩაგვრას, რომლის საშუალებითაც ხდება ქალების კატეგორიზაცია, როგორც ქვემდგომი კლასისა, რაც მათ სქესზეა დაფუძნებული. რადიკალური ფემინიზმის მიზანია პოლიტიკურად ორგანიზება ამ სქესობრივი კლასობრივი სისტემის გასანადგურებლად.

როგორც რადიკალი ფემინისტები, ჩვენ ვიაზრებთ, რომ ჩართულები ვართ ძალაუფლებრივ ბრძოლაში კაცებთან და რომ ჩვენი ჩაგვრის მოქმედი ძალა სწორედ კაცია მანამ, სანამ ის ატარებს კაცთა უპირატესობის შედეგად მიღებულ, კაცის როლის პრივილეგიებს. თუმცა ჩვენ ვხვდებით, რომ ქალთა გათავისუფლება საბოლოო ჯამში ნიშნავს კაცების გათავისუფლებას თავიანთი დამანგრეველი, მჩაგვრელის როლისგან, ჩვენ არ გაგვაჩნია იმის ილუზია, რომ კაცები ამ გათავისუფლებას ბრძოლის გარეშე შეხვდებიან.

რადიკალური ფემინიზმი პოლიტიკურია, რადგან იგი აღიარებს, რომ ინდივიდების ჯგუფი (კაცები) ერთადაა ორგანიზებული ქალებზე ძალაუფლებისათვის და რომ მათ შექმნეს საზოგადოებრივი ინსტიტუტები ამ ძალაუფლების შესანარჩუნებლად.

პოლიტიკური ძალაუფლების ინსტიტუტი კონკრეტული მიზნებით იქმნება. ჩვენ გვწამს, რომ კაცთა შოვინიზმის მიზანი პირველ რიგში ფსიქოლოგიური ეგოს დაკმაყოფილებაა და მხოლოდ მეორეხარისხოვანია მისი გამოვლინება ეკონომიკურ ურთიერთობებში. სწორედ ამის გამო, ჩვენ არ გვწამს, რომ კაპიტალიზმი, ანდაც ნებისმიერი სხვა ეკონომიკური სისტემა, ქალთა ჩაგვრის გამომწვევი მიზეზია, არც ის გვჯერა, რომ ქალთა ჩაგვრა წმინდად ეკონომიკური რევოლუციის შედეგად გაქრება. ქალთა პოლიტიკურ ჩაგვრას საკუთარი კლასობრივი დინამიკა აქვს და ეს დინამიკა უნდა გავიაზროთ ისეთი თვალსაზრისით, რომელსაც აქამდე „აპოლიტიკური“ ეწოდებოდა – სახელდობრ, ეგოს პოლიტიკის თვალსაზრისით.[2]

შესაბამისად, კაცთა ძალაუფლებრივი ჯგუფის მიზანი საჭიროების დაკმაყოფილებაა. ეს საჭიროება ფსიქოლოგიურია და კაცთა უპირატესობის მომხრე, კაცური იდენტობიდან გამომდინარეობს – კონკრეტულად, იმ მოსაზრებიდან, რომ კაცური ეგოს იდენტობას მხარს უჭერს მისი უნარი, ძალაუფლებრივად გადაფაროს ქალური ეგო. კაცი საკუთარ „კაცობას“ ამყარებს პირდაპირპროპორციულად თავისი უნარისა, საკუთარ ეგოს ქალის ეგო გაასრესინოს, ის საკუთარ ძალასა და თვითშეფასებას სწორედ ამ პროცესისგან იღებს. ეს კაცური საჭიროება, თუმცა დამანგრეველია, ამ თვალსაზირისით – არაპირადულია. ის ქალს არ ანადგურებს და არ მბრძანებლობს მასზე იმიტომ, რომ სურს, ატკინოს მას; მასში ძალაუფლების შეგრძნების საჭიროება იწვევს იმას, რომ მან აუცილებლად უნდა გაანადგუროს ქალის ეგო და თავისივე ეგოს მონად აქციოს იგი. ქალების მიმართ მტრული განწყობილება მეორეხარისხოვანი ეფექტია: მაშინ, როდესაც ის ვერ ასრულებს კაცური ძალაუფლების საკუთარსავე ვარაუდებს, მას სძულს ქალები დაუმორჩილებლობის გამო. მსგავსად, კაცის მარცხმა საკუთარი თავის სხვა კაცებთან შედარებით აღმატებულად ჩამოყალიბების მცდელობებში (მაგალითად, ღარიბი თეთრკანიანი კაცი), შესაძლოა გამოიწვიოს მის მიერ საკუთარი მტრული განწყობილების ქალებთან ურთიერთობისას გამოვლენა, რადგან ქალები ერთ-ერთია იმ რამდენიმე პოლიტიკური ჯგუფიდან, რომელიც ხელმისაწვდომია მისთვის საკუთარი თავის თავიდან დასამოწმებლად.

როგორც ქალები, ჩვენ კაცური ძალაუფლების სტრუქტურაში ვცხოვრობთ და ჩვენი როლები აუცილებლად გარდაიქმნება კაცების ფუნქციდ. მომსახურება, რომელსაც ჩვენ გავწევთ, კაცური ეგოს მომსახურებაა. ჩვენ იმის მიხედვით გვაჯილდოვებენ, თუ რამდენად კარგად შევასრულებთ ამ მომსახურებებს. ჩვენი ნიჭი – ჩვენი პროფესია – არის ჩვენი უნარი, ვიყოთ ქალურები – ანუ ფაქიზები, კეთილები, პასიურები, უსუსურები, მუდამ ხელგაშლილები და სექსუალურები. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ყველაფერი, რაც კაცს იმაში დარწმუნებაში დაეხმარება, რომ პირველადია. თუ საქმეს წარმატებით შევასრულებთ, ჩვენი ხელობა ჯილდოვდება. ჩვენ „კარგად ვთხოვდებით“; ჩვენ კეთილმოსურნედ, მამობრივად გვეპყრობიან; ჩვენ წარმატებულ ქალებად მიგვიჩნევენ და შესაძლოა, „ქალთა გვერდებზეც“ კი აღმოვჩნდეთ.

თუ ჩვენ ავირჩევთ, არ მოვემსახუროთ ეგოს, სამაგიეროდ კი, საკუთარ თავებს საკუთარივე თავებისათვის პირველადებად განვაცხადებთ, ჩვენ ჩამოგვართმევენ აუცილებელ წვდომას იმ ალტერნატივებთან, რომელთა საშუალებითაც შევძლებთ საკუთარი თვითმტკიცების გამოხატვას. სხვადასხვა სამუშაო სფეროში გადაწყვეტილების მიმღები პოზიციები ჩვენთვის დახურულია; პოლიტიკაში (მემარცხენე, მემარჯვენე, თუ ლიბერალური) ყოველი როლი შეზღუდულია, გარდა დამხმარე როლებისა; ჩვენი შემოქმედებითი მცდელობები აუცილებლად არასერიოზულად განიხილება, რადგან ჩვენ ქალები ვართ; ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრება განიხილება, როგორც მარცხი, რადგან ჩვენ ვერ გავხდით „ნამდვილი ქალები“.

უარყოფა ეკონომიკურია იმიტომ, რომ ქალთა შრომა დაბალანაზღაურებადია. იგი ემოციურია იმიტომ, რომ ჩვენ მოკვეთილები ვართ ადამიანური ურთიერთობებისაგან, რადგან ვირჩევთ, უარი ვთქვათ ქალის დამორჩილებულ როლზე. ჩვენ გაუცხოებული სისტემის მახეში ვართ მოქცეულები ისევე, როგორც კაპიტალიზმის ქვეშ მშრომელი მუშა იძულებულია, გაყიდოს თავისი ეკონომიკური მომსახურებები სისტემაში, რომელიც მისი პირადი ინტერესების წინააღმდეგაა შექმნილი.

სქესობრივი ინსტიტუტები

ქალთა ჩაგვრა კონკრეტულ ინსტიტუტებში ვლინდება, რომლებიც ქალისათვის საკუთარი ადგილის მისაჩენადაა აშენებული და შენარჩუნებული. ამ ინსტიტუტებში შედის ქორწინების, დედობის, სიყვარულის და სქესობრივი კავშირის ინსტიტუტები (ოჯახი ამ ყველაფრის ერთიანობაა). სწორედ ამ ინსტიტუტების მეშვეობით ასწავლიან ქალს, რომ თავისი ბიოლოგიური სქესობრივი განსხვავებები საკუთარ სრულ ადამიანურ პოტენციალში აერიოს. მას ეუბნებიან, რომ ბიოლოგია ბედისწერაა. გამომდინარე იქიდან, რომ ბავშვის ყოლის შესაძლებლობა აქვს, მას ეუბნებიან, რომ დედობა და ბავშვების გაზრდა მისი ფუნქციაა და არა არჩევანი. გამომდინარე იქიდან, რომ ბავშვის გაზრდის შესაძლებლობა აქვს, მას ეუბნებიან, რომ მისი ფუნქციაა, დაქორწინდეს, კაცმა კი ეკონომიკურად მხარი დაუჭიროს და გადაწყვეტილებებიც თავად მიიღოს. გამომდინარე იქიდან, რომ მას ჰქონია სქესობრივი კავშირის ფიზიკური შესაძლებლობა, მას ეუბნებიან, რომ სქესობრივი კავშირიც მისი ფუნქციაა და არა მხოლოდ და მხოლოდ ნებაყოფლობითი ქმედება, რომელში ჩაბმაც საკუთარი ზოგადი ადამიანურობის გამოსახატად შეუძლია.

ნებისმიერ შემთხვევაში, მისი სქესობრივი განსხვავება რაციონალიზებულია ამ განსხვავებაში მის დასატუსაღებლად მაშინ, როდესაც კაცთა სქესობრივი განსხვავება ისეა რაციონალიზებული, რომ გულისხმობს თავისუფალ წვდომას ადამიანური ქმედების ყველა სფეროსთან.

სიყვარული კაცსა და ქალს შორის მჩაგვრელი ურთიერთობის კონტექსტში ხდება ემოციური საგოზავი მბრძანებლურ-დამორჩილებული ურთიერთობის გასამართლებლად. კაცს „უყვარს“ ის ქალი, რომელიც ასრულებს საკუთარ მორჩილ, ეგოს დამხმარე როლს. ქალს „უყვარს“ კაცი, რომელსაც ემორჩილება – ბოლოს და ბოლოს, ის ხომ სწორედ ამიტომ „ცხოვრობს მისთვის“. სიყვარული, ჯადოსნური და სისტემატურად გაუანალიზებელი, ხდება ერთი ეგოს მეორესთვის დამორჩილების ემოციური დასაბუთება. თანაც, სიყვარული ყოველი ქალის ბუნებრივ ფუნქციად მიიჩნევა.

რადიკალური ფემინიზმი მიიჩნევს, რომ სიყვარულის პოპულარიზირებული ვერსია პოლიტიკურად გამოიყენება კაცებსა და ქალებს შორის მჩაგვრელი ურთიერთობის შესანიღბად და გასამართლებლად და რომ სინამდვილეში, ნამდვილი სიყვარულის არსებობა შეუძლებელია მანამ, სანამ სხვისი ზრდის კონტროლის საჭიროებას სხვისი ზრდის სიყვარული ჩაანაცვლებს.

[…]

გათავისება

კაცები თავიანთი ძალაუფლების პოზიციებს მხოლოდ ქალებისათვის ადამიანური ალტერნატივების ჩამორთმევის მეშვეობით არ ინარჩუნებენ. ყოველი მჩაგვრელი ჯგუფისათვის პოლიტიკურად აუცილებელია, დაარწმუნონ ჩაგრულები, რომ ისინი ნამდვილად ქვემდგომნი არიან და შესაბამისად, იმსახურებენ კიდეც თავიანთ მდგომარეობას. რადგან სწორედ ქალთა ეგოების განადგურების მეშვეობით ხდება მათთვის წინააღმდეგობის უნარის ჩამორთმევა.

ჩვენივე გათავისუფლების მოსაპოვებლად, ჩვენ უნდა ვისწავლოთ იმ ზიანის დაძლევა, რომელსაც საკუთარ თავებს გათავისების გზით ვაყენებთ. ჩვენ უნდა დავიწყოთ ქალთა ეგოების სისტემატური განადგურების შემობრუნება განსხვავებული პიროვნებების შექმნით, რომლებიც ჯანმრთელნი, დამოუკიდებელნი და თვითმტკიცებადნი არიან. მოკლედ რომ ვთქვათ, ჩვენ უნდა დავეხმაროთ ერთმანეთს ჩვენი ცხოვრების ფასის შესახებ გადაწყვეტილებების მიღების უკიდურესი ძალაუფლების კაცებისაგან ჩვენთან დასაბრუნებლად.

ჩვენი, როგორც ქალების მოვალეობაა, სრულიად განვავითაროთ სქესობრივი კლასის ახალი დიალექტიკა – ანალიზი იმისა, თუ როგორ აძლიერებენ ერთმანეთს სექსუალური იდენტობა და ინსტიტუტები.

ე.კ. 12/69

როქსან დანბარი, მდედრობითი[3] გათავისუფლება, როგორც საზოგადოებრივი რევოლუციის საფუძველი (1969)

როქსან დანბარი, „მდედრობითი გათავისუფლება, როგორც საზოგადოებრივი რევოლუციის საფუძველი“, Cell 16, No More Fun and Games, თავი პირველი, გამოცემა მეორე, 1969.

II

ახლა შეგვიძლია, დავიწყოთ ფიქრი წარმოუდგენელზე, დავსვათ აქამდე დაუსმელი კითხვები. მაგალითად: რატომ უნდა იყოს რევოლუციური ორგანო მასკულინური, რომლის ფარგლებშიც ქალთა გათავისუფლების მოძრაობა მხოლოდ ფრაქციაა (კრება)? ძალაუფლების არსებობა ყოველთვის ლოგიკური საფუძველია მისი გაგრძელებისა. როდესაც ჩვენ, ქალთა ფანატიკოსი გამათავისუფლებლები დაჟინებით ვამტკიცებთ მდედრობითი გათავისუფლების მნიშვნელობას, არ გვულისხმობთ, რომ კაცებს გამოვრიცხავთ (რადიკალი კაცების ნამდვილი ილუზია). ჩვენ არ ვაცხადებთ, რომ ჩვენი ჩაგვრა სხვებისას აღემატება; უბრალოდ ვამბობთ, რომ ის არის საფუძველი ყველა სხვა ბრძოლისათვის. კასტა მდედრობითი სქესის ჩაგვრის საფუძველზე წარმოიშვა. ჩაგვრის საფუძვლების წინააღმდეგ ბრძოლა რევოლუციის უფრო მაღალ ეტაპზეა, ვიდრე არსებული რადიკალური ანალიზის არქაული სტრატეგია. ისეთ დროში, როდესაც თითქმის ყველა ამერიკელ კაცს აქვს ეკონომიკური შესაძლებლობა, ყავდეს საყოფაცხოვრებო მონა, ჩვენ ქალებს პროლეტარიატად მივიჩნევთ.

მსოფლიოს ყველა კოლონიზირებული ადამიანი ახდენს შავკანიანთა კოლონიად იდენტიფიცირებას. ასევე იდენტიფიცირდებიან ესპანელი ამერიკელები და ინდიელები. იმ შემთხვევაში, თუკი ამ ჯგუფების წევრი კაცები დაჟინებით არ გაიზიარებენ თეთრკანიანი კაცის პრივილეგიას – ქალისა და ბავშვის ფლობას – მათ შესაძლოა, მოახერხონ ეროვნული გამათავისუფლებელი ორგანოების ჩამოყალიბება გაერთიანებული ფრონტის სახით (კაცები და ქალები), მდედრობითი გათავისუფლების შეგნებულ საფუძველზე.

მდგომარეობა სრულიად განსხვავებულია პრივილეგირებული კაცისათვის. თეთრკანიანი რადიკალი კაცები ძალაუფლების მემკვიდრეები არიან, საზოგადოების ოქროს ბიჭები, საუკეთესოები. მათ თავიანთ მამებს ლიდერობის უნარები უნდა დაუმტკიცონ. როგორც ჩანს, ფიქრობენ, რომ თავისუფლები არიან ამ ყველაფრისგან. რა თქმა უნდა, შავკანიანები, ჩიკანოები[4], ქალები, მუშები საჭიროებენ გათავისუფლებას რევოლუციურ ბრძოლაში, რომლის სათავეშიც თეთრკანიანი კაცი იქნება. თეთრკანიანი კაცის როლი თეთრკანიანი კაცის განახლებული ტვირთია. დავიცვათ პატარა ყავისფერი ადამიანები და ქალები. მაგრამ რა პრეროგატივით? რა აიძულებს ამ კაცებს იფიქრონ, რომ ყველას გათავისუფლებასთან გასამკლავებლად არიან აღჭურვილნი მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ საკუთარი ცნობიერების ანალიზის პროცესიც კი არ დაუწყიათ?

მე არ მიმაჩნია, რომ ამ საზოგადოებაში კაცებიც ისევე იჩაგრებიან, როგორც ქალები, თუმცა, ყოველთვის მესმის ქალებისა და კაცების კამათი იმის შესახებ, რომ კაცები თანაბრად ჩაგრულნი არიან. მე ამას ვერ ვხედავ; როგორც ჩანს, მათთვის ეს არც ისე აუტანელია; მათთვის შეთავაზებული ანაზღაურება მათ ბევრად მეტ თავისუფლებას აძლევს შემოქმედებითი საქმიანობისათვის, ვიდრე ქალებს, რომელთაც ნამდვილი ძალაუფლების სანაცვლოდ, საუკეთესო შემთხვევაში, შეურაცხმყოფელ ანაზღაურებებს სთავაზობენ. რადიკალ კაცებს ძალაუფლება სურთ, მაგრამ მათ საზოგადოებრივი ცნობიერება აქვთ, ამიტომ ერთგვარი ახლებური წესრიგი უნდა ჩამოაყალიბონ. თუმცა, ისინი მოქმედებენ არა როგორც რევოლუციური ძალისხმევის ლიდერები (როგორც ლენინი, მაო, ფიდელი) ან კულტურული მუშაკები, რომლებიც ადამიანებს გარკვეული თავმდაბლობით ასწავლიან (ფანონი, სარტრი, მარკუზი), არამედ, როგორც პოლიტიკოსები. ისინი ისე იღებენ საკუთარი ძალაუფლების უფლებას, რომ არც კი ფიქრობენ, რომ ეს პრობლემაა. მმართველი კლასიდან ვერავინ გაექცა ზიანს, რომელიც მას კასტურმა საზოგადოებამ მიაყენა. ამ ქვეყანაში ყოველი თეთრკანიანი კაცი ძალაუფლების ცრუ შეგრძნებით აღიზარდა.

კაცები მართავენ მოძრაობას. არ არსებობს იმის შესაძლებლობა, რომ სიტუაცია ავტომატურად შეიცვლება. პატრონები არ თმობენ ძალაუფლებას; მათ ძალაუფლებას ხელიდან გლეჯენ. რადიკალი კაცები არ ავლენენ არანაირ მიდრეკილებას იმისკენ, რომ შეიცვლიან დამოკიდებულებას ქალების, ოჯახის, ეკონომიკის გამოყენების (რა არსებობს რიტორიკის – პოლიტიკოსის ერთადერთი ინსტრუმენტის გარდა?) მიმართ. ეს კაცები რადიკალური მოძრაობისათვის იდეოლოგიის მატარებლები არიან. არსებითად მნიშვნელოვანია, ვიცოდეთ, თუ როგორ მოაწყობენ ისინი რეალობას, თუკი მასწავლებლებისა და ლიდერების თანამდებობას შეინარჩუნებენ. ისინი საკუთარ თავებს რევოლუციის (ხალხის) სამსახურში მყოფ კულტურულ მუშაკებად რომ მიიჩნევდნენ, ნუთუ არ დაიწყებდნენ თვითკრიტიკის, სწორი შეხედულებების ძიებას? არ შეეცდებოდნენ ჩაგრულთაგან ცოდნის შეძენას, მათი „გათავისუფლების“ ავტორიტარულად მართვის ნაცვლად?

ახლა ქალები აყალიბებენ იდეოლოგიას მდედრობითი გათავისუფლების მოძრაობისათვის; ჩვენ საკუთარი იდეები და ტაქტიკა გვაქვს რევოლუციური საფუძვლის ასაშენებლად და ვფიქრობთ, რომ ისინი ბევრად უფრო ეფექტურია, ვიდრე მოძრაობაში დღესდღეისობით არსებული იდეოლოგია. SDS-ის[5] გადაწყვეტილება ასკვნის, რომ ადამიანობის იდეალური მოდელი კაცია (რა თქმა უნდა, რადიკალი კაცი) და რომ ქალის მონაწილეობა თანასწორად, მაგრამ მასკულინური პირობებით უნდა იყოს დაშვებული. ჩვენ ამას არ ვეთანხმებით. მდედრობითი გათავისუფლების მოძრაობის შეხვედრების დროს დიდი დრო ეთმობა საკუთარი თავებისათვის იმის შეხსენებას, რომ შევწყვიტოთ „კაცებივით მოქცევა“. ყოველი ჩვენგანი თითქოს რაღაც თვალსაზრისით ინფიცირებულია ფალოსური სტრუქტურით, მაგრამ საქმე იმაშია, რომ ჩვენ ეს არ მოგვწონს – არც საკუთარ თავებში და არც კაცებში. ჩვენ მივიჩნევთ, რომ მსგავსი ქცევა გვაუცხოვებს იმისგან, რის გაკეთებასაც ვცდილობთ და როგორებიც გვინდა, გავხდეთ. ჩვენ არც ის იდენტობა მოგვწონს, რომელიც კაცებმა მოგვანიჭეს – ფემინურობა. ჩვენ ვხედავთ, რომ ახალი პიროვნების შექმნა უნდა დავიწყოთ – საკუთარ თავებში და არა მემკვიდრეების გამრავლების გზით. ჩვენ გვსურს, რომ ქალებმა და კაცებმა უარყონ თავიანთი წინასწარ პროგრამირებული როლები და კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენონ ამ საზოგადოების ყოველი ასპექტი, თავიანთი როლი მასში და თავიანთი ქცევა.

პირველი კითხვა, რომელსაც რადიკალი კაცი მდედრობითი გათავისუფლების მომხრეს უსვამს, არის: „და სექსი?“ ეს უცნაურად მეჩვენება. როგორც ჩანს, ქალს შეუძლია, აკეთოს ‘’თავისი საქმე’’ მანამ, სანამ სექსის მარაგის მიწოდებას არ შეწყვეტს, რაც რადიკალი კაცების აზრით, ქალის ძირითადი გამოყენებაა (პოლიტიკოსთა მსგავსად). ამ კითხვაზე ჩემი პასუხი ყოველთვის ისაა, რომ ეს არ არის მნიშვნელოვანი საკითხი; რომ რა თქმა უნდა, ქალები უნდა აკონტროლებდნენ საკუთარ სხეულს და არასდროს უნდა იქონიონ სექსუალური კავშირი მხოლოდ იმიტომ, რომ ფრიგიდულად შერაცხვის, ანდაც მეგობარი კაცის დაკარგვის ეშინიათ. რადიკალი კაცები ამის საპასუხოდ თითქმის ყოველთვის მეუბნებიან, რომ ჩემი მიდგომა რეპრესიულია. ნათლად ჩანს, რომ „სექსის პრობლემა“ კაცის პრობლემაა და მასზე მანვე უნდა იზრუნოს. ქალები ზედმეტად დიდი ხნის განმავლობაში იღებდნენ ამ საკითხის შესახებ პასუხისმგებლობას საკუთარ თავზე. ქალებმა პოლიტიკურ სტრატეგიაზე უნდა იმსჯელონ და არა სექსზე. კაცებმა თავიანთი გონების მწყობრში მოსაყვანად ცოტაოდენი ფსიქოთერაპია და ჯგუფური თერაპია უნდა გამოსცადონ.

III

მდედრობითი გათავისუფლების მოძრაობა უდავოდ გააგრძელებს განვითარებას ბევრ დონეზე, რათა უფრო მომზადებული შეხვდეს სხვადასხვა სიტუაციებს და უფრო წარმატებით დააკმაყოფილოს ქალთა საჭიროებები. საზოგადოებაში ჯგუფები სპონტანურად შეიქმნა. მათი ჯერ-ჯერობით საგანმანათლებლო, ანალიტიკური მიმართულება აქვთ. ყოველი ჩვენგანი გრძნობს ახალი ანალიზის, იდეოლოგიის საჭიროებას, რადგან ტრადიციული ანალიზის არც ისე დიდი ნაწილი შეესაბამება ქალის მუდმივ მდგომარეობას. ჩვენი ყველაზე ზუსტი იდეოლოგები სოციალისტები და კომუნისტები იყვნენ, თუმცა, რადიკალი კაცები გამუდმებით იყნებენ მარქსსა და ენგელსს ჩვენს წინააღმდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლომდე არცერთ კაცს გადაულახავს ქალების საიდუმლოებად აღქმა და ალტერ-ეგოს ქონის საჭიროება, მარქსმა, ენგელსმა, ბაკუნინმა, ლენინმა და მაომ ზუსტად გააანალიზეს ქალის მდგომარეობა და ადგილი ისტორიაში.

მიუხედავად იმისა, რომ მდედრობითი გათავისუფლება ყველაზე მოწინავე რევოლუციური აზროვნებაა, რომელიც ჩვენთვის ისტორიის ამ მომენტშია ხელმისაწვდომი, ჩვენ არ უნდა ვიბრძოლოთ ვიწრო, ექსკლუზიურ ფრონტზე. საბოლოო ჯამში, ჩვენ გვსურს კლასობრივი (კასტური) საზოგადოების სამი ძირითადი სვეტის დანგრევა – ოჯახი, კერძო საკუთრება, სახელმწიფო და მისი თანმხლები ბოროტებები – კორპორატიული კაპიტალიზმი, იმპერიალიზმი, ომი, რასიზმი, მიზოგინია, ბუნებრივი ბალანსის განადგურება. თანმხლები ბოროტებების გამოაშკარავების გზით – რასაც SDS ასე კარგად ართმევს თავს იმპერიალიზმთან, ომსა და უკვე მიზოგინიასთან მიმართებაში – ვლინდება სისტემის ბუნება, მაგრამ არ იწყება მისი განადგურება. ჩვენ პირდაპირ უნდა დავესხათ თავს კლასობრივი სისტემის სვეტებსა და მათ თანმხლებ ბოროტებებს. ისინი ისე მჭიდროდ არიან დაკავშირებულნი (კერძო საკუთრება, ოჯახი, სახელმწიფო), რომ ერთზე თავდასხმა მეორეზე თავდასხმასაც უნდა ნიშნავდეს, მაგრამ ოჯახი ხშირად გადაურჩება ხოლმე თავდასხმებს, რადგან ის სწორედ იმ ადამიანებისთვისაა ხელსაყრელი ერთეული, რომლებიც სისტემას თავს ესხმიან. იგი სისტემის განგრძობითობის საფუძველია. ჩვენ უნდა დავსვათ კითხვა: ნამდვილად მივიტანეთ იერიში კერძო საკუთრებასა და სახელმწიფოზე, თუ ჯერ კიდევ კაპიტალისტები ვართ, რომლებიც სისტემის გარდაქმნას ცდილობენ?

როგორც ჩანს, სახელმწიფოს თავს ბევრი მხრიდან ესხმიან. მთელი მსოფლიოს ფარგლებში მიმდინარე ბრძოლა ამერიკული იმპერიალიზმის წინააღმდეგ – სახელმწიფოს წინააღმდეგ ბრძოლაა.  ეროვნული გათავისუფლების თითოეულ ასეთ ომში აღმოცენდება მდედრობითი გათავისუფლების მოძრაობა, რომელიც რადიკალურად ცვლის მოძრაობის ორიენტაციას და ახდენს მის რადიკალიზირებას კომუნიზმის მიმართულებით. სამხრეთული სეპარატისტული მოძრაობების ჩამოყალიბება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია. შესაძლებელია სამხრეთის, როგორც კოლონიის მობილიზება სახელმწიფოს წინააღმდეგ ქალებისა და ღარიბი შავკანიანი და თეთრკანიანი კაცების გაერთიანებული ფრონტის სახით. სამხრეთი ერთ-ერთია იმ  კოლონიებიდან, რომლებიც ამჟამად ამერიკის შეერთებული შტატების ნაწილებად განიხილება. ამ სტრუქტურის დაშლა ჩრდილო-ამერიკული რევოლუციური მოძრაობის წამოწყების საკვანძო ასპექტია; ეს არის ფაქტი, რომელთან შეგუებაც ჩრდილოელ რადიკალებს ძალიან უჭირთ, რადგან ისინი იდენტიფიცირდებიან ქვეყანასთან, მაგრამ არა რომელიმე კოლონიასთან. თუ კარგად დააკვირდებიან, ისინი აღმოაჩენენ, რომ თავადაც კოლონიების ნაწილები არიან და მათი სამუშაოც სწორედ აქედან უნდა გამომდინარეობდეს (მაგალითად: ნიუ ინგლენდი, შუა დასავლეთი, ებრაელები, ირლანდიელები, ბერძნები და ა.შ.).

თუ კაცებს სურთ, გახდნენ ჭეშმარიტი რევოლუციონერები, მათაც უნდა იბრძოლონ ოჯახის ინსტიტუტის წინააღმდეგ და არ უნდა „დაუტოვონ ეს საქმე ქალებს“ ისე, როგორც ეს ახლა ხდება. მდედრობითი გათავისუფლებისათვის უნდა იბრძოლოს ყველამ და არა მხოლოდ ქალებმა.

რაღაც მომენტში ომი (პარტიზანული სტილის) აუცილებელი იქნება. არ არსებობს იმედი, რომ რევოლუცია ოდესმე ამ ეტაპამდე მივა, თუკი ადამიანები არ განათლდებიან საკუთარუ გათავისუფლებისათვის საბრძოლველად. გავლენის ყველაზე საკვანძო სფერო საგანმანათლებლო სისტემა და ქალების მიერ შექმნილი ორგანიზაციები იქნება. პირველ რიგში, მასწავლებლებს უნდა ვასწავლოთ. როგორც ჩანს, ამერიკული სკოლის მასწავლებელი საკმაოდ ერთგულია, რათა რევოლუციის აუცილებლობაში დარწმუნდეს. მათში ფაშიზმის ტენდენცია ძალიან მცირეა. შესაძლოა, ამის გამომწვევი მიზეზი ნაწილობრივ ისიცაა, რომ ძალიან ბევრი მასწავლებელი ქალია. იქნებ, პირველ რიგში უნდა მოხდეს ამ ქალების ორგანიზატორებად ორგანიზება.

არსებობს მხოლოდ ერთი გზა იმ მედიისა და პოლიტიკური სტრუქტურის პროპაგანდისტული ზემოქმედების გადასალახად, რომელიც ხალხს აპროგრამებს: ჩვენ უნდა მივიდეთ პირდაპირ ხალხთან და ვასწავლოთ მათ დამოუკიდებლად ფიქრი რევოლუციურ ფარგლებში. ამისათვის საჭიროა მათ თემებში შეღწევა და არა პოლიტიკური პლატფორმის ან მედიის გამოყენება. მათ არ სჯერათ არაფრის, რასაც ამ საშუალებებისგან ისმენენ; პროგრამირება შეუმჩნეველია და ჩვენ არ უნდა გვქონდეს მისი უკვე არსებული მედიის ან თუნდაც მისი შეცვლის მეშვეობით დაძლევის. ჩვენ შეგვიძლია, ჩამოვაყალიბოთ ქალთა პროექტები კულტურულად განსაზღვრულ სფეროებში. ორგანიზატორები იმ ჯგუფების წვრები უნდა იყვნენ, რომლებთანაც იმუშავებენ.

ჩვენ თავიდან უნდა ავიცილოთ საშუალო კლასის ორგანიზატორთა ერთ-ერთი უდიდესი შეცდომა. იმისთვის, რომ ხალხი მოძრაობისაკენ მოიზიდონ (ხმა მოიპოვონ?), ორგანიზატორები ხშირად ბაძავენ იმ ადამიანთა ცხოვრების სტილს, რომელთა ორგანიზებასაც ცდილობენ. ეს მფარველობა და ბოროტებაა და სულაც არ არის გამათავისუფლებელი. ჩაგრულ ადამიანებს ახალი ალტერნატივები სჭირდებათ და სურთ სწავლა. მათ არ სურთ, რომ მათი ცხოვრების მჩაგვრელმა სტილმა მეტად დაიმკვიდროს თავი. ჩვენ გულუხვად უნდა გავცეთ ჩვენი ცოდნა, სათანადოდ უნდა შევაფასოთ ჩაგრულთა მხრიდან თავისუფლების წყურვილი და არ უნდა აგვერიოს უვიცობა სურვილში. კალიფორნია არის მტკიცებულება იმისა, რომ ადამიანებს შეუძლიათ, მოკლე დროში რადიკალურად შეცვალონ თავიანთი შეხედულებები და ცხოვრების სტილი და რომ მათ ნამდვილად სურთ ამის გაკეთება. თუ ჩვენ ადამიანებს კარებს არ გავუღებთ, ისინი მათ მჩაგვრელი სტრუქტურების – კალიფორნიების მეშვეობით მოიპოვებენ.

IV

ბევრი რადიკალი (კაცი და ქალი) ფიქრობს, რომ მდედრობითი გათავისუფლება დამყოფ შედეგს მოიტანს, რადგან ქალები თავიანთი ჩაგვრის მოქმედი ძალის – კაცების წინააღმდეგ იბრძოლებენ. ამგვარი მოსაზრება ააშკარავებს არასწორ დამოკიდებულებას ქალების მიმართ. ანუ კაცები ახდენენ რევოლუციებს; ქალები ეხმარებიან. და თუ კაცები ქალებისაგან ზეწოლას განიცდიან, მათი საბრძოლო ძალა სუსტდება. მე ვერ ვხედავ, რა შეიძლება გამოიწვიოს ქალთა მიერ კაცებში ავტორიტარული ძალაუფლების წყურვილთან ბრძოლამ, გარდა იმისა, რომ ეს ძალიან დაეხმარება რევოლუციას. ღარიბ თეთრკანიან ამერიკელ კაცებში (ზოგმა მათ შესაძლოა, საშუალო კლასიც უწოდოს) აშკარად ვითარდება ძლიერი ფაშისტური ტენდენცია და მე ვფიქრობ, რომ იქ სადღაც არის ახალგაზრდა კაცი, რომელიც ჰიტლერად ყალიბდება. ასეთ ძალას შეუძლია, სასიკვდილოდ გაწიროს რევოლუციური ძალისხმევა გენოციდის იმ სიტუაციის ხელახლა შექმნით, რომელიც ნაცისტური გერმანიის ანალოგი იქნება. ჩვენს უმეტესობას სწრაფად მოიშორებდნენ. ფაშიზმი კაცის თამაშია, ის არც ისე მიმზიდველია ქალებისათვის (ჰიტლერმა ტვინი გამოურეცხა ქალებს, რათა მიწიერ დედებად და გამამრავლებლებად ექცია ისინი – უდიდესი იმედების მომცემი ქალური ძალა გაუკუღმართდა და იქცა საშვილოსნოს ძალად). არ მგონია, რომ შესაძლებელია, ენდო კაცებს მანამ, სანამ მათ ხელში ისეთი პირადი და საზოგადოებრივი ძალაუფლებაა, რომელსაც ისინი ახლა ფლობენ; ეს ძალაუფლება მათ ხელში იქნება მანამ, სანამ არ წაერთმევათ, სანამ ქალები უარს არ იტყვიან მათი თამაშის გაგრძელებაზე.

დაბოლოს, მე მსურს, ავხსნა ტერმინი „მდედრობითი გათავისუფლება“ ისე, რომ მისი სრული რევოლუციური მნიშვნელობა გასაგები იყოს. მე ვიყენებ ტერმინს „მდედრობითი“ და არა „ქალი“, რათა მოვნიშნო პრინციპი. როდესაც ვამბობ სიტყვებს „მდედრობითი გათავისუფლება“, მე ვგულისმობ მდედრობითი პრინციპების გათავისუფლებას ყველა ადამიანში – მსოფლმხედველობას, რომელიც დედობრივი, მატერიალისტური და მშვიდობიანია (არაკონკურენტული). მე არ ვვარაუდობ, რომ ყველა ქალს აქვს ეს თვისებები, თუმცა ვიცი, რომ ბევრს გააჩნია ისინი; ისინი ზოგ კაცსაც უდავოდ გააჩნია (მაგალითისთვის, ჩე გევარას და ბიგ ბილ ჰეივუდს), მაგრამ ასეთები ცოტანი არიან. ქალები პროგრამირებულნი არიან როლისათვის – დედობა – რაც ნამდვილად აძლევს მდედრობით პრინციპს საშუალებას, დაამყაროს ძალაუფლება მამრობით პრინციპზე. ამერიკაში ქალის პოზიცია კაცთან მიმართებაში ანალოგიურია შავკანიანის პოზიციისა მდიდარი კაცის, ან ბოსის მიმართ. ადამიანებმა არ უნდა მოახდინონ ამ პოზიციის რომანტიზირება, მაგრამ ცხადია, რომ გარიცხულები ნაკლებად გახრწნილნი არიან, შესაბამისად კი, სწორედ ისინი არიან რევოლუციის პოტენციური ლიდერები.

ჯო ფრიმანი, უსტრუქტურობის ტირანია (1971)

იმ წლების განმავლობაში, როდესაც ქალთა გათავისუფლების მოძრაობა ყალიბდებოდა, დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა ე.წ. ულიდერო, უსტრუქტურო ჯგუფებს, რომლებიც მოძრაობის ერთადერთი თუ არა, უმთავრესი ორგანიზაციული ფორმაა. ამ იდეის საფუძველი იყო ბუნებრივი რეაქცია ზედმეტად სტრუქტურული საზოგადოების მიმართ, რომელშიც ჩვენი უმრავლესობა აღმოჩნდა, რის შედეგადაც სხვა ადამიანებმა დააწესეს კონტროლი ჩვენს ცხოვრებაზე; ამის მიზეზი მემარცხენე მოძრაობისა და ანალოგიური ჯგუფების ელიტიზმიცაა, რომლებიც თითქოს ამ ზედმეტ სტრუქტურულობას ებრძოდნენ.

თუმცა, „უსტრუქტურობის“ იდეამ დაკარგა ამ სოციალური ტენდენციების საწინააღმდეგო ჯანსაღი პროტესტის ფორმა და თავისთავად ქალღმერთად იქცა. ეს იდეა ნაკლებადაა ნაკვლევი, ვინაიდან ეს ტერმინი იმდენად ხშირად იხმარებოდა, რომ ქალთა გათავისუფლების იდეოლოგიის განუყოფელი და უდავო ნაწილი გახდა. მოძრაობის განვითარების პირველ ეტაპებზე ამას არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა. მან ადრევე განსაზღვრა თავისი მთავარი მიზანი და მთავარი მეთოდი, როგორც ცნობიერების ამაღლება და „უსტრუქტურო ყაყანის ჯგუფი“ ამისთვის შესანიშნავი საშუალება იყო. არაფორმალური და მეგობრული ატმოსფერო აქეზებდა ყველას, მონაწილეობა მიეღოთ დისკუსიაში, ხოლო მხარდამჭერი ატმოსფერო პირად გაგებას იწვევდა. თუკი პირადი გულახდილობები ამ ჯგუფების ერთადერთ შედეგად რჩებოდა, ეს პრობლემას არ წარმოადგენდა, მათი ძირითადი მიზანი ხომ სწორედ ეს იყო.

ძირითადი პრობლემები არ გამოვლენილა მანამ, სანამ ცალკეულმა ჯგუფებმა არ ამოწურეს ცნობიერების ამაღლების ყველა ღირებულება და გადაწყვიტეს, რაიმე კონკრეტული გაეკეთებინათ. ამ პუნქტში ძირითადად ყოყმანობდნენ, რადგან ჯგუფების უმეტესობას არ სურდა სტრუქტურის შეცვლა მაშინ, როდესაც ამოცანებს იცვლიდნენ. ქალებმა მთლიანად შეითავსეს უსტრუქტურობის იდეა და ვერ აცნობიერებდნენ მისი გამოყენებადობის შეზღუდულობას. ადამიანები ცდილობდნენ, გამოეყენებინათ უსტრუქტურო ჯგუფები და არაფორმალური კონფერენციები ისეთი მიზნებისათვის, რომელთაც ისინი არ შეესაბამებოდა, იმ ღრმა რწმენის გამო, რომ ნებისმიერი სხვა მეთოდი აუცილებლად მჩაგვრელი იქნებოდა.

თუკი მოძრაობა განვითარების ელემენტარულ საფეხურებს გასცდება, მას მოუწევს, გათავისუფლდეს ცრურწმენებისაგან ორგანიზაციისა და სტრუქტურის შესახებ. მათში არსებითად ცუდი არაფერია. რა თქმა უნდა, ისინი, შესაძლებელია, ბოროტად გამოიყენონ, მაგრამ ამის გამო მათი ხელიდან გაშვება ნიშნავს უარის თქმას შემდგომი განვითარებისათვის საჭირო ინსტრუმენტებზე. ჩვენ უნდა გავიაზროთ, თუ რატომ არ მუშაობს „უსტრუქტურობა“.

ფორმალური და არაფორმალური სტრუქტურები

როგორც არ უნდა გვსურდეს ამის დაჯერება, ‘’უსტრუქტურო’’ ჯგუფი არ არსებობს. ადამიანთა ნებისმიერი ჯგუფი, მიუხედავად არსებობის ხანგრძლივობისა და მიზნისა, აუცილებლად იქცევა რაიმე სახის სტრუქტურად. სტრუქტურა შესაძლებელია იყოს მოქნილი, შეეძლოს შეცვლა დროის განმავლობაში, მას შეუძლია, თანაბრად ან არათანაბრად გადაანაწილოს ამოცანები, ძალაუფლება და რესურსები ჯგუფის წევრებს შორის. სტრუქტურა აუცილებლად იჩენს თავს მიუხედავად ჯგუფში ჩართული ადამიანების შესაძლებლობისა, პიროვნული თავისებურებებისა, ან ზრახვებისა. ის ფაქტი, რომ ჩვენ ყველა ინდივიდები ვართ, დაჯილდოებულნი  სხვადასხვა ნიჭით, მიდრეკილებებით და ისტორიით, ამას გარდაუვალს ხდის. ჩვენ მხოლოდ მაშინ შევძლებთ სტრუქტურიზაციისაგან თავის დაღწევას, როდესაც უარს ვიტყვით ნებისმიერ ურთიერთობაზე და ურთიერთქმედებაზე სხვებთან, ეს კი ადამიანთა ჯგუფის ბუნებას ეწინააღმდეგება.

ეს ნიშნავს, რომ უსტრუქტურობისათვის ბრძოლა ისეთივე სასარგებლო და ცრუა, როგორც „ობიექტური“ ახალი ამბების, „ღირებულებებისგან თავისუფალი“ სოციოლოგიის, ან „თავისუფალი“ ეკონომიკის მიზნად დასახვა. ჯგუფი „ჩარევის გარეშე“ ისეთივე რეალისტურია, როგორც საზოგადოება „ჩარევის გარეშე“; მსგავსი იდეა ხდება ხრიკი ძლიერებისათვის ან უბრალოდ იღბლიანებისთვის სხვებზე უპირობო ჰეგემონიის დასამყარებლად. მსგავსი ჰეგემონიის დამყარება ძალიან მარტივია, რადგან „უსტრუქტურობის“ იდეა არ უშლის ხელს არაფორმალური სტრუქტურების ჩამოყალიბებას. ანალოგიურად, “არ ჩარევის“ ფილოსოფია არ უშლის ხელს ეკონომიკურად ძლიერებს/ელიტას, აკონტროლონ ანაზღაურებები, ფასები, საქონლის გადანაწილება. ის ხელს მხოლოდ სახელმწიფო ჩარევას უშლის. ამრიგად, უსტრუქტურობა არის ძალაუფლების შენიღბვის გზა, ამიტომ, ქალთა მოძრაობაში უსტრუქტურობას მხარს, როგორც წესი, ყველაზე მეტი ძალაუფლების მქონე პირები უჭერენ (მიუხედავად იმისა, აცნობიერებენ თუ არა ისინი თავიანთ ძალაუფლებას). სანამ ჯგუფის სტრუქტურა არაფორმალურია, გადაწყვეტილების მიღების წესები ცნობილია მხოლოდ რამდენიმესათვის და ძალაუფლება ერგება იმას, ვინც ეს წესები იცის. ისინი, ვინც ეს წესები არ იციან და ინიცირებულნი არ არიან, გაუგებრობაში რჩებიან, ან იტანჯებიან  პარანოიდალური აზრებით, ფიქრობენ, რომ რაღაც ისეთი ხდება, რის შესახებაც მათ არ იციან.

იმისათვის, რომ ყველას ჰქონდეს შესაძლებლობა, ჩაერთოს ჯგუფში და მის ქმედებებში, სტრუქტურა უნდა იყოს აშკარა და არა დაფარული. გადაწყვეტილების მიღების წესები უნდა იყოს ღია და ხელმისაწვდომი ყველასათვის, ეს მხოლოდ მაშინ არის შესაძლებელი, თუკი ისინი ფორმალიზებულია. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ჯგუფის სტუქტურის ფორმალიზება გაანადგურებს არაფორმალურ სტრუქტურას. ძირითადად ასე არ ხდება. მაგრამ ფორმირება ხელს უშლის არაფორმალურ სტრუქტურას გაბატონებული კონტროლის დამყარებაში, ხელმისაწვდომს ხდის რამდენიმე საშუალებას მასზე თავდასხმისა. „უსტრუქტურობა“ ორგანიზაციულად შეუძლებელია. ჩვენ ვერ გადავწყვეტთ, გვქონდეს სტრუქტურული თუ უსტრუქტურო ჯგუფი, შეგვიძლია მხოლოდ მისი ფორმალურობის ან არაფორმალურობის გადაწყვეტა. ამიტომ, ეს სიტყვა აღარ იქნება გამოყენებული, გარდა იმ შემთხვევებისა, რომლებიც მის იდეას წარმოაჩენს. სტრუქტურის უქონლობა – აღმნიშვნელია ჯგუფებისთვის, რომლებიც განზრახ არ არიან სტრუქტურირებულნი კონკრეტული წესით. სტრუქტურირებული კი, რომლებსაც ეს ფორმა აქვთ. სტრუქტურირებულ ჯგუფებს აქვთ ფორმალური და არაფორმალური სტრუქტურები, ანუ ფარული სტრუქტურა. ეს არის ის არაფორმალური სტრუქტურა, რომელიც აყალიბებს საფუძველს ელიტებისთვის, განსაკუთრებით სტრუქტურების არმქონე ჯგუფებში.

ელიტიზმის ბუნება

„ელიტისტი“ სავარაუდოდ ყველაზე ბოროტად გამოყენებადი სიტყვაა ქალთა გათავისუფლების მოძრაობაში. მას ისევე ხშირად და იმავე მიზნებით იყენებენ, როგორც ორმოცდაათიანებში იყენებდნენ სიტყვას „pinko“ (ადამიანი, რომელსაც მემარცხენე ან ლიბერალური შეხედულებები აქვს). მას სწორად იშვიათად იყენებენ.  მოძრაობაში ის ძირითადად იხმარება ცალკეული პიროვნებების მიმართ, რომელთა პირადი თვისებები და საქმიანობა, შესაძლოა, მკვეთრად განსხვავდებოდეს. ცალკეული ინდივიდი ვერასდროს იქნება ელიტა, რადგან სიტყვა „ელიტის“ ერთადერთი სწორი გამოყენება ჯგუფებთან მიმართებაშია. ინდივიდი, მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად ცნობილია იგი, ვერასდროს იქნება ელიტა.

ელიტის სწორი განსაზღვრებაა – მცირე ჯგუფი ადამიანებისა, რომელთაც ძალაუფლება აქვთ უფრო დიდ ჯგუფზე, რომლის წევრებიც თავადაც არიან; როგორც წესი, მცირე ჯგუფს არ აქვს პირდაპირი პასუხისმგებლობა დიდი ჯგუფის წინაშე და ძალაუფლებასაც, ხშირად, მათი ცოდნისა და თანხმობის გარეშე მოიპოვებენ. პიროვნება ელიტისტია, თუკი იგი ელიტის ნაწილია, ანდაც, იცავს ამგვარი პატარა ჯგუფის მმართველობას, მიუხედავად იმისა, ცნობილი ადამიანია იგი, თუ სრულიად უცნობი. სახელგანთქმულობა არ არის ელიტისტობის განმსაზღვრელი. ყველაზე მზაკვრული ელიტები, ძირითადად, ისეთი ადამიანების მიერ იმართება, რომელთა შესახებაც ძირითადმა საზოგადოებამ არაფერი იცის. როგორც წესი, ინტელექტუალი ელიტისტები იმდენად ჭკვიანები არიან, რომ თავს უფლებას არ აძლევენ, გახდნენ ცნობილები. როდესაც ისინი ცნობილები ხდებიან, მათ მუდმივად უთვალთვალებენ, შედეგად კი, მათი ძალაუფლების დამცველი ნიღაბი სიმყარეს კარგავს.

ელიტების არაფორმალურობა არ ნიშნავს მათ უხილავობას. პატარა ჯგუფის შეკრებისას, ნებისმიერ ადამიანს, რომელსაც დაკვირვებული თვალი და კარგი სმენა აქვს, შეუძლია გამოიცნოს, თუ ვინ ვისზე ახდენს გავლენას. მეგობრული წრის წევრები ერთმანეთთან უფრო ახლოს არიან, ვიდრე სხვებთან. ისინი უფრო ყურადღებით ისმენენ და ნაკლებად აწყვეტინებენ. ისინი იმეორებენ ერთმანეთის მოსაზრებებს და მეგობრულად მიდიან დათმობაზე. ისინი ხშირად უგულვებელყოფენ ან ეკამათებიან „გარეშე პირებს“, რომელთა თანხმობაც გადაწყვეტილების მისაღებად საჭირო არ არის. თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ „გარეშე პირებმა“ კარგი ურთიერთობა შეინარჩუნონ ელიტასთან. რა თქმა უნდა, ეს ხაზები არაა იმდენად მკვეთრი, რამდენადაც მე გამოვსახე. ისინი ურთიერთობის ნიუანსებია და არა წინასწარ გაწერილი სცენარები. თუმცა, ისინი შესამჩნევია და საკმაო ეფექტი აქვს. როგორც კი გაიგებ, ვისთან უნდა გადამოწმდეს ყოველი გადაწყვეტილება და ვისი თანხმობაა დასტურის ბეჭედი, შენ იცი, თუ ვინ მართავს ყველაფერს.

ელიტა არ არის შეთქმულება. ძალიან იშვიათია, რომ ადამიანთა პატარა ჯგუფი შეიკრიბოს და განზრახ ეცადოს, საკუთარი მიზნებისათვის ჩაიგდოს ხელში დიდი ჯგუფი. ელიტები არაფერია გარდა მეგობრების ჯგუფებისა, რომლებიც ერთსა და იმავე პოლიტიკურ საქმიანობაშიც არიან ჩართულნი. სავარუდოდ, ისინი მეგობრობას იმ შემთხვევაშიც შეინარჩუნებდნენ, თუკი პოლიტიკურ საქმიანობაში არ იქნებოდნენ ჩართულნი; და პირიქით, ისინი ჩართულნი იქნებოდნენ  პოლიტიკურ საქმიანობაში მიუხედავად იმისა, შეინარჩუნებდნენ თუ არა მეგობრობას. სწორედ ამ ორი ფენომენის დამთხვევა ქმნის ელიტებს ნებისმიერ ჯგუფში და რთულად დასაშლელად აქცევს მათ.

მეგობართა ამგვარი ჯგუფები ფუნქიონირებენ, როგორც კომუნიკაციის ქსელები, ჯგუფში უკვე არსებულ საკომუნიკაციო არხებს მიღმა. თუკი ამგვარი არხები არ არსებობს, მეგობართა ქსელები ჯგუფის ერთადერთი საკომუნიკაციო არხი ხდება. რადგან ადამიანები მეგობრები არიან, როგორც წესი, ერთნაირი ღირებულებები და ორიენტაციები აქვთ, რადგან ისინი სისტემატიურად ესაუბრებიან ერთმანეთს და ერთმანეთთან გადიან კონსულტაციას, როდესაც ერთობლივი გადაწყვეტილებებია მისაღები, ასეთი ქსელების წევრებს მეტი ძალაუფლება აქვთ ჯგუფში, ვიდრე სხვებს. იშვიათობაა ჯგუფი, რომელშიც ამ ჯგუფის მეშვეობით გაცნობილ მეგობრებს შორის კომუნიკაციის არაფორმალური ქსელები არ ყალიბდება.

ზოგიერთ ჯგუფს, ზომიდან გამომდინარე, შესაძლოა, რამდენიმე ასეთი არაფორმალური საკომუნიკაციო ქსელი ჰქონდეს. ქსელები, შესაძლოა, გადაიკვეთოს კიდეც. როდესაც ასეთი ქსელი მხოლოდ ერთია, ის სხვაგვარად უსტრუქტურო ჯგუფის ელიტა ხდება, მიუხედავად იმისა, სურთ თუ არა მის წევრებს, იყვნენ ელიტისტები. სტრუქტურირებულ ჯგუფში ამგვარი ქსელის ელიტად ყოფნა-არყოფნა მის შემადგენლობასა და ფორმალური სტრუქტურის ბუნებაზეა დამოკიდებული. თუკი ორი ან მეტი ამგვარი ქსელი არსებობს, მათ, შესაძლოა, ჯგუფში ძალაუფლების მოსაპოვებლად იბრძოლონ და ამგვარად, ფრაქციები ჩამოაყალიბონ; შესაძლოა, ერთ-ერთმა შეგნებულადაც დატოვოს შეჯიბრი, ამ შემთხვევაში, დარჩენილი ჯგუფი ელიტა ხდება. სტრუქტურირებულ ჯგუფებში ორი ან მეტი ამგვარი ქსელი, როგორც წესი, ფორმალური ძალაუფლებისათვის იბრძვის. ეს ხშირად ყველაზე ჯანსაღი სიტუაციაა. სხვა წევრებს უჩნდებათ შესაძლებლობა, იშუამავლონ ძალაუფლებისათვის მებრძოლ ორ კონკურენტს შორის და შესაბამისად, მოთხოვნები წაუყენონ იმ ჯგუფს, რომელსაც დროებით ერთგულებას უცხადებენ.

არაფორმალური საკომუნიკაციო ქსელების გარდაუვლად ელიტისტური და ექსკლუზიური ბუნება არის ფენომენი, რომელიც არც მხოლოდ ქალთა მოძრაობისთვისაა დამახასიათებელი და არც ზოგადად ქალებისათვის წარმოადგენს სიახლეს. ამგვარი არაფორმალური ურთიერთობები საუკუნეების მანძილზე უშლიდა ქალებს ხელს იმ ინტეგრირებულ ჯგუფებში მონაწილეობაში, რომელთა წევრებიც იყვნენ. ამ ქსელებმა ყოველ პროფესიასა თუ ორგანიზაციაშიშ შექმნა ე.წ. „გასახდელის“ მენტალობა და „ძველებური“ კავშირები, რომლებმაც ეფექტურად შეუშალა ხელი ქალებს, როგორც ჯგუფს (ისევე, როგორც ზოგიერთ კაცს ინდივიდუალურად) ძალაუფლების წყაროებთან ან საზოგადოებრივ ჯილდოსთან თანაბარ წვდომაში. ქალთა წარსული მოძრაობების ენერგიის დიდი ნაწილი მიმართული იყო იმისკენ, რომ გადაწყვეტილებების მიღებისა და შესარჩევი პროცესის სტრუქტურები ფორმალური გამხდარიყო, რათა შესაძლებელი ყოფილიყო ქალთა გამორიცხვასთან პირდაპირი დაპირისპირება. როგორც ყველამ კარგად ვიცით, ამ ძალისხმევამ ვერ შეუშალა ხელი არაფორმალურ, მხოლოდ კაცებისაგან შემდგარ ქსელებს ქალთა დისკრიმინაციაში, თუმცა, ამგვარი დისკრიმინაცია შედარებით გართულდა.

რადგან მოძრაობებს არ მიუღიათ ფორმალური გადაწყვეტილებები იმის შესახებ, თუ ვის ექნება ძალაუფლება ჯგუფში, ქვეყნის მასშტაბით ამისთვის სხვადასხვა კრიტერიუმი არსებობს. კრიტერიუმების უმეტესობა ქალებისათვის დამახასიათებელ თვისებებს წარმოადგენს. მაგალითად, მოძრაობის ადრეულ დღეებში, არაფორმალურ ელიტაში მოსახვედრად ქორწინება წინაპირობა იყო. როგორც ქალებს ტრადიციულად ასწავლიდნენ, ერთმანეთთან საერთო ენის გამონახვა მხოლოდ დაქორწინებულ ქალებს შეუძლიათ და მარტოხელა ქალებს მეგობრობისათვის ზედმეტად სახიფათოდ მიიჩნევენ. ბევრ ქალაქში ეს კრიტერიუმები კიდევ უფრო დაიხვეწა და ელიტები მხოლოდ ახალი მემარცხენე კაცების ცოლებისაგან შედგებოდა. თუმცა, ამ სტანდარტის მიღმა მხოლოდ ტრადიცია არ დგას, რადგან ახალ მემარცხენე კაცებს ხშირად ჰქონდათ წვდომა ისეთ რესურსებთან, რომელთაც მოძრაობა საჭიროებდა – საფოსტო სიები, საბეჭდი მანქანები, კონტაქტები და ინფორმაცია – ქალები კი მიჩვეულნი იყვნენ საჭიროებების კაცების დახმარებით და არა დამოუკიდებლად დაკმაყოფილებას. დროთა განმავლობაში ელიტაში ეფექტური ჩართულობისათვის ქორწინება ნაკლებად მნიშვნელოვან კრიტერიუმად იქცა, თუმცა, ყველა არაფორმალური ელიტა აყალიბებს სტანდარტებს, რომელთა მიხედვითაც ელიტას უერთდებიან მხოლოდ ისეთი ქალები, რომლებიც გარკვეულ მატერიალურ და პირად მახასიათებლებს ფლობენ. სტანდარტები ხშირად მოიცავს: საშუალო კლასის წარმომადგენლობას (მიუხედავად რიტორიკისა მუშათა კლასთან კავშირის შესახებ), ქორწინებას, ქორწინებაში არ ყოფნას, მაგრამ კაცთან ერთად ცხოვრებას, ლესბოსელობას, ანდაც, ლესბოსელად თავის მოჩვენებას, 20-დან 30 წლამდე ყოფნას, სრულ ან ნაწილობრივ უმაღლეს განათლებას, „თანამედროვეობას“, მაგრამ არა ზედმეტად „თანამედროვეობას“, გარკვეული პოლიტიკური მიმართულების ქონას, ან „რადიკალად“ იდენტიფიცირებას, შვილების ყოლას, ანდაც, ბავშვების მიმართ სიმპათიას მაინც, შვილების არყოლას, ისეთი „ფემინური“ პიროვნული მახასიათებლების ქონას, როგორიცაა „საყვარლობა“,  კარგად ჩაცმა (ტრადიციული ან ანტიტრადიციული სტილი) და ა.შ. არსებობს ისეთი თვისებებიც, რომლებიც ადამიანს თითქმის ყოველთვის აქცევს „ანომალიურად“, პირად, რომელთანაც კავშირი არ უნდა დავამყაროთ. ესენია: სიბერე, სრული სამუშაო განაკვეთი (განსაკუთრებით მაშინ, თუკი პიროვნება „კარიერის“ ერთგულია), „საყვარელი“ ხასიათის არქონა და პრინციპული მარტოობა (აქტიურად ჰეტეროსექსუალური ან ჰომოსექსუალური ურთიერთობების არქონა).

შესაძლებელია სხვა კრიტერიუმების ჩართვაც, თუმცა, ყოველ მათგანს საერთო თემები აქვს. მახასიათებელი თვისებები, რომლებიც წინაპირობებია მოძრაობის არაფორმალურ ელიტაში მონაწილეობისთვის და შესაბამისად, ძალაუფლებისთვისაც, უკავშირდება წევრის ისტორიას, ხასიათს და დროის განაწილებას. ეს კრიტერიუმები არ მოიცავს პიროვნების კომპეტენტურობას, ერთგულებას ფემინიზმისადმი, ნიჭს ან პოტენციურ წვლილს მოძრაობისათვის. კრიტერიუმების ამ კატეგორიებიდან პირველი, როგორც წესი, მეგობრების არჩევისას გამოიყენება, ხოლო უკანასკნელი ისაა, რაც ყოველმა მოძრაობამ თუ ორგანიზაციამ უნდა გამოიყენოს, თუკი პოლიტიკური ეფექტურობა სურს.

მონაწილეობის კრიტერიუმები, შესაძლოა, ჯგუფიდან ჯგუფამდე განსხვავებული იყოს, თუმცა, მათი დაკმაყოფილების შემთხვევაში არაფორმალურ ელიტაში გაწევრიანების ხერხები პრაქტიკულად ერთნაირია. ერთადერთი ძირითადი განსხვავება დამოკიდებულია იმაზე, წევრი ჯგუფში დასაწყისიდანვე იყო, თუ მოგვიანებით შეუერთდა მას. თუკი პიროვნება ჯგუფში დასაწყისიდანვე ერთვება, მნიშვნელოვანია,  რომ რაც შეიძლება მეტი პირადი მეგობარი შემოიერთოს. თუ ადამიანები ერთმანეთს  საკმარისად კარგად არ იცნობენ, საჭიროა რამდენიმე წევრთან შეგნებულად დამეგობრება და არაფორმალური საკომუნიკაციო თარგების შექმნა, რომელთაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვთ არაფორმალური სტრუქტურის ჩამოყალიბებისათვის. როდესაც არაფორმალური თარგები იქმნება, ისინი დამოუკიდებლად ინარჩუნებენ თავს. შენარჩუნების ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ტაქტიკაა მუდმივად მოზიდვა ახალი ხალხისა, რომლებიც ჯგუფს „შეეფერებიან“.  ჯგუფში გაწევრიანება ძალიან ჰგავს უმაღლესი სასწავლებლის ქალთა ასოციაციაში გაწევრიანებას. თუკი პიროვნება პოტენციურ დამატებად განიხილება, არაფორმალური სტრუქტურის წევრები მას ერთგვარ გამოცდას უწყობენ და შემდეგ იღებენ ჯგუფში, ან ემშვიდობებიან. თუ ქალთა ასოციაცია პოლიტიკურად საკმარისად გაცნობიერებული არ არის თავად ამ პროცესში ჩასართავად, ეს შესაძლოა გარეშე პირმა წამოიწყოს ისევე, როგორც პიროვნება ნებისმიერი კერძო კლუბში ერთიანდება. მან უნდა იპოვოს სპონსორი, ანუ აირჩიოს ელიტის წევრი, რომელიც პატივისცემით სარგებლობს და აქტიურად ეცადოს მასთან დამეგობრება. საბოლოო ჯამში, იგი სავარაუდოდ შიდა წრეში შეგიყვანთ.

ამ პროცედურებს დრო სჭირდება. ამიტომ, თუკი პიროვნება სრული განაკვეთით მუშაობს, ან რაიმე მსგავსი ვალდებულება აქვს, გაერთიანება პრაქტიკულად შეუძლებელი ხდება იმიტომ, რომ არ რჩება საკმარისი დრო ყველა შეხვედრაზე დასასწრებად და იმ პირადი ურთიერთობების გასავითარებლად, რომლებიც აუცილებელია გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში ჩართულობის შესანარჩუნებლად. სწორედ ამიტომ, გადაწყვეტილებების მიღების ფორმალური სტრუქტურები ხელსაყრელია სამუშაოთი გადატვირთული ადამიანებისათვის. გადაწყვეტილებების მიღების ჩამოყალიბებული პროცესის არსებობა ნიშნავს იმას, რომ მასში მონაწილეობა გარკვეულწილად ყველას შეუძლია.

მიუხედავად იმისა, რომ პატარა ჯგუფებში ელიტების ფორმირების პროცესის ამგვარი ანალიზი კრიტიკულია, ეს არ არის მტკიცება იმისა, რომ არაფორმალური სტრუქტურები აუცილებლად ცუდია; ისინი უბრალოდ გარდაუვალია. ჯგუფის წევრებს შორის ურთიერთკავშირის თარგების შედეგად, ყოველი ჯგუფი ქმნის არაფორმალურ ურთიერთობებს. მსგავსი არაფორმალური სტრუქტურები, შესაძლოა, ძალიან სასარგებლო იყოს, მაგრამ ისინი მხოლოდ უსტრუქტურო ჯგუფებს მართავენ. როდესაც არაფორმალური ელიტები „უსტრუქტურობის“ მითთან ერთიანდებიან, მათ მიერ ძალაუფლების გამოყენების შეზღუდვის მცდელობები განწირულია. ეს ხდება პრობლემატური.

ამ სიტუაციას მივყავართ ორ პოტენციურად უარყოფით შედეგამდე, რომლებიც აუცილებლად უნდა გავაცნობიეროთ. პირველი: არაფორმალური გადაწყვეტილებების მიმღები სტრუქტურები ქალთა ასოციაციას ჰგავს, რომელშიც ადამიანები სხვებს უსმენენ იმიტომ, რომ მოსწონთ ისინი და არა იმიტომ, რომ რაიმე მნიშვნელოვანს ამბობენ. სანამ მოძრაობა მნიშვნელოვანი საქმიანობით არ არის დაკავებული, ამას არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს. მაგრამ, თუკი განვითარება ამ საწყის სტადიაზე არ შეჩერდება, მათ ამ ტენდენციის შეცვლა მოუწევთ. მეორე: არაფორმალური სტრუქტურები არ არიან ვალდებულნი, პასუხი აგონ მთელი ჯგუფის წინაშე. მათთვის ძალაუფლება არ მიუციათ, ამიტომ, ვერც წაართმევენ. მათი გავლენა არ არის დაფუძნებული იმაზე, თუ რას აკეთებენ ჯგუფისთვის, ამიტომ, ჯგუფს არ შეუძლია მათზე პირდაპირი ზემოქმედება. ეს სულაც არ არ ნიშნავს იმას, რომ ყოველი არაფორმალური სტრუქტურა უპასუხისმგებლოა. ის, ვინც ცდილობს, გავლენა შეინარჩუნოს, ასევე შეეცდება, არ იყოს უპასუხისმგებლო. ჯგუფი ვერ აიძულებს მათ, იყვნენ პასუხისმგებელნი; ეს ელიტის ინტერესებზეა დამოკიდებული.

„ვარსკვლავების“ სისტემა

„უსტრუქტურობის“ იდეამ „ვარსკვლავების“ სისტემა შექმნა. ჩვენ ვცხოვრობთ საზოგადოებაში, რომელიც პოლიტიკური გუნდებისგან ელის გადაწყვეტილებების მიღებას და შემდგომ იმ ადამიანების შერჩევას, რომლებიც საზოგადოებას ამ გადაწყვეტილებებს მკაფიოდ გადასცემენ. პრესას და პუბლიკას წარმოდგენა არ აქვთ, თუ როგორ შეიძლება, სერიოზულად უსმინონ ცალკეულ ქალებს, როგორც ქალებს, მათ სრულიად ჯგუფის გრძნობები აინტერესებთ. ფართო ჯგუფების შეხედულებების ჩამოყალიბების მხოლოდ სამი ტექნიკა არსებობს: ხმის მიცემა ან რეფერენდუმი, გამოკითხვები საზოგადოებრივი აზრის შესახებ და შესაბამისი შეხვედრებისათვის ჯგუფის წარმომადგენლის შერჩევა. ქალთა გათავისუფლების მოძრაობას პუბლიკასთან საკომუნიკაციოდ ამ სტრატეგიებიდან არცერთი გამოუყენებია. არც სრულიად მოძრაობას და არც მასში გაწევრიანებულ მრავალფეროვან ჯგუფებს არ შეუმუშავებიათ სხვადასხვა საკითხების შესახებ თავიანთი მოსაზრების ახსნის მეთოდი. თუმცა, პუბლიკა შეპირობებულია, ეძებოს წარმომადგენლები.

მიუხედავად იმისა, რომ მოძრაობას წარმომადგენლები შეგნებულად არ აურჩევია, მან წარადგინა ბევრი ქალი, რომელიც პრესის ყურადღებას სხვადასხვა მიზეზებით იქცევს. ეს ქალები არ წარმოადგნენ რაიმე კონკრეტულ ჯგუფს ან შეხედულებას; ეს თვითონაც იციან და ამბობენ ამას. თუმცა, იმის გამო, რომ არ არსებობენ ოფიციალური წარმომადგენლები და გადაწყვეტილებების მიმღები ორგანო, ვისგანაც პრესა ინტერვიუს აღებას და რაიმე საკითხის შესახებ მოძრაობის პოზიციის გაგებას შეძლებს, ეს ქალები წარმომადგენლებად აღიქმებიან. ამრიგად, მიუხედავად იმისა, სურთ თუ არა ეს მათ და მოსწონს თუ არა ეს მოძრაობას, საზოგადოებისათვის ცნობილი ქალები წარმომადგენლის როლს ავტომატურად ითავსებენ.

ეს არის ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზი იმ მტრული დამოკიდებულებისა, რომელსაც „ვარსკვლავი“ ქალები ხშირად განიცდიან. რადგან ქალთა მოძრაობას ისინი არ აურჩევია მოძრაობის პოზიციის წარმოსაჩენად, ისინი ბრაზდებიან, როდესაც პრესა ვარაუდობს, რომ მოძრაობის სახელით საუბრობენ. სანამ მოძრაობა არ აირჩევს წარმომადგენლებს, პუბლიკა და პრესა ამ როლისათვის ასეთ ქალებს აირჩევს, მიუხედავად მათი სურვილისა.

ამას უარყოფითი შედეგები მოსდევს როგორც მოძრაობისათვის, ისევე იმ ქალებისათვის, რომელთაც „ვარსკვლავებად“ მიიჩნევენ. (1) იმის გამო, რომ მოძრაობას ისინი წარმომადგენლის როლში არ აურჩევია, მას არ შეუძლია მათუ მოხსნა ამ თანამდებობიდან. ისინი პრესამ აირჩია და მხოლოდ პრესა წყვეტს, როდის უნდა შევწყვიტოთ მათი მოსმენა. პრესა გააგრძელებს „ვარსკვლავების“ ძიებას წარმომადგენლის როლისათვის მანამ, სანამ არ იარსებებს ოფიციალური ალტერნატივა, რომელიც განცხადებებს გააკეთებს. მოძრაობა ვერ გააკონტროლებს თავისი წარმომადგენლის არჩევის პროცესს მანამ, სანამ მიიჩნევს, რომ მას წარმომადგენლები სულაც არ სჭირდება. (2) ამ მდგომარეობაში მყოფი ქალები ხშირად ხდებიან თავიანთი დების თავდასხმის მსხვერპლები. ამას არაფერი მოაქვს მოძრაობისათვის და მტკივნეული, დამანგრეველია მისი წევრებისათვის. ამ თავდასხმების შედეგად, ქალები გაბრაზებისა და გაუცხოებისაგან ან სრულიად ტოვებენ მოძრაობას, ანდაც კარგავენ პასუხისმგებლობის გრძნობას თავიანთი „დების“ მიმართ. მათ, შესაძლოა, შეინარჩუნონ გარკვეული ერთგულება მოძრაობისადმი, თუმცა აღარ რეაგიებენ ზეწოლაზე მოძრაობის სხვა წევრი ქალებისაგან. შეუძლებელია, პასუხისმგებლობას გრძნობდე იმ დამიანების მიმართ, რომლებიც ამგვარ ტკივილს გაყენებენ, თუკი მაზოხისტი არ ხარ. ეს ქალები კი ზედმეტად ძლიერები არიან იმისთვის, რომ ამგვარ ზეწოლას თავი დაუხარონ. „ვარსკვლავების“ სისტემა აქეზებს ინდივიდუალიზმსა და უპასუხისმგებლობას, რომლებსაც მოძრაობა ასე კიცხავს. დის „ვარსკვლავად“ შერაცხვით, მოძრაობა კარგავს კონტროლს, რომელიც შესაძლოა, ამ პიროვნებაზე ჰქონოდა. მას თავისუფლად შეუძლია, ჩაიდინოს ნებისმიერი ინდივიდუალისტური ცოდვა, რომელშიც ბრალს დებენ.

პოლიტიკური უძლურობა

არასტრუქტურირებულ ჯგუფებს შეუძლიათ, ეფექტურად წაახალისონ ქალები თავიანთი ცხოვრების შესახებ სასაუბროდ; თუმცა, ისინი არ არიან იმდენად კარგები, რომ რაიმე ამოცანის შესრულება და შედეგის მიღება შეძლონ. როდესაც ხალხს ბეზრდება „უბრალოდ“ საუბარი და ქმედებებზე გადასვლა სურს, ჯგუფის სტრატეგია იცვლება. რადგან ქალაქების უმეტესობაში ფართო მოძრაობები, უმეტეს შემთხვევაში, ისეთივე უსტრუქტუროა, როგორც ინდივიდუალური „სალაქლაქო“ ჯგუფები, ისინი არ არიან იმაზე მეტად ეფექტურნი, ვიდრე სპეციფიკური ამოცანებისათვის შექმნილი, ცალკეული ჯგუფები. არაფორმალური სტრუქტურები ზედმეტად იშვიათადაა მჭიდრო კავშირში ადამიანებთან იმისთვის, რომ ეფექტურად იმოქმედოს. ამგვარად, ჯგუფი ქმნის ბევრ მოძრაობას, მაგრამ იღებს ცოტა შედეგს. სამწუხაროდ, ამ დინამიკის შედეგები არ არის ისეთივე უვნებელი, როგორც მისი რეზულტატი, მათი მსხვერპლი თავად მოძრაობა ხდება.

ზოგიერთი ჯგუფი ლოკალური მოქმედების პროექტად ჩამოყალიბდა, რადგან მათში არ არის ჩართული ბევრი ადამიანი და ისინი მცირე მასშტაბებით მუშაობენ. თუმცა, ასეთი ფორმა ზღუდავს მოძრაობის აქტიურობას ლოკალურ დონემდე: მათი ქმედებები ვერ გახდება რეგიონალური ან ეროვნული მასშტაბის. გარდა ამისა, ეფექტური ფუნქციონირებისათვის, ჯგუფები უნდა დავიდნენ მეგობრების არაფორმალურ ჯგუფებამდე, ვინც თავდაპირველად ყველაფერი წამოიწყო. ეს ბევრი ქალის მონაწილეობას გამორიცხავს. სანამ მოძრაობის წევრობის ერთადერთი საშუალება პატარა ჯგუფის წევრობა იქნება, არასახარბიელო მდგომარეობა შეექმნება ყველა ქალს, რომელიც მის მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებს. სანამ მეგობართა ჯგუფები ორგანიზებული ქმედების ერთადერთ მეთოდად დარჩება, ელიტიზმი ინსტიტუციონალიზებული იქნება.

თუკი ჯგუფი ვერ პოულობს ლოკალურ პროექტს, რომელსაც თავს მიუძღვნის, მისი ერთად ყოფნის მიზეზი უბრალოდ ერთად ყოფნა ხდება. როდესაც ჯგუფს არ გააჩნია სპეციფიკური ამოცანა (ცნობიერების ამაღლება ამოცანაა), მასში მყოფი ადამიანები თავიანთ ენერგიას ჯგუფის სხვა წევრთა კონტროლისაკენ მიმართავენ. ეს გამოწვეულია არა სხვათა მანიპულირების ბოროტი სურვილით (თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, ასეც ხდება), არამედ იმით, რომ მათ არ აქვთ საშუალება, თავიანთი ნიჭი უკეთესად გამოიყენონ. ნიჭიერი ადამიანები, რომელთაც თავისუფალი დრო და ერთად ყოფნის გამართლების საჭიროება აქვთ, მთელი ძალისხმევით ცდილობენ პირადი კონტროლის დამყარებას და დრო სხვა წევრთა კრიტიკით გაჰყავთ. დღის წესრიგში დგება ბრძოლა და პირადი თამაშები ძალაუფლების მოსაპოვებლად. როდესაც ჯგუფი მუშაობს ამოცანაზე, ადამიანები სწავლობენ სხვათა მიღებას ისეთებად, როგორებიც არიან და ივიწყებენ პირად მტრობას საერთო მიზნების სასარგებლოდ. გვიწევს, ჩავახშოთ ჩვენი სურვილი ყველას შეცვლისა და ისეთებად ქცევისა, როგორებადაც ჩვენ წარმოგვიდგენია.

ცნობიერების ამაღლების დასასრული ადამიანებს წასასვლელი ადგილის გარეშე ტოვებს, უსტრუქტურობა კი არ აძლევს ადამიანებს განვითარების საშუალებას. მოძრაობის წევრი ქალები თავს ესხმიან საკუთარ თავებსა და დებს, ან საზოგადოებრივი მოღვაწეობის ალტერნატივას ეძებენ. ალტერნატივა არცთუ ისე ბევრია. ზოგიერთი ქალი უბრალოდ „თავის საქმეს აკეთებს“. შესაძლოა, ამან ბიძგი მისცეს ინდივიდუალურ შემოქმედებითობას, რომელიც ძალიან სასარგებლოა მოძრაობისათვის, მაგრამ ეს ქმედებები არ არის ყველა ქალისათვის სიცოცხლისუნარიანი ალტერნატივა და, რა თქმა უნდა, არ უწყობს ხელს ურთიერთთანამშრომლობას. სხვა ქალები ტოვებენ მოძრაობას, რადგან არ სურთ ინდივიდუალური პროექტის ჩამოყალიბება, ვერაფრით გამონახეს გზები მათთვის საინტერესო ჯგუფური პროექტების აღმოჩენისა, წამოწყებისა ან მათში გაწევრიანებისა.

ბევრი მათგანი მიმართავს სხვა პოლიტიკურ ორგანიზაციებს, რომლებშიც პოულობენ სტრუქტურირებულ, ეფექტურ საქმიანობას, რომელსაც ქალთა მოძრაობაში ვერ ხედავდნენ. ეს პოლიტიკური ორგანიზაციები ქალთა გათავისუფლებას მხოლოდ და მხოლოდ ერთ პრობლემად მიიჩნევენ, მათთვის ქალთა მოძრაობები კარგი ნიადაგია ახალი წევრების მოსაპოვებლად. მსგავსი ორგანიზაციები არ საჭიროებენ ჯგუფებში შეღწევას და ხალხის გადაბირებას (თუმცა, ეს დასაძრახი არ არის). სურვილი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური საქმიანობსა, რომელიც ქალებში ქალთა გათავისუფლების მოძრაობაში გაერთიანებამ გამოიწვია, საკმარისია მათთვის სხვა ორგანიზაციებში გასაწევრიანებლად, რადგან მოძრაობაში მათი იდეები და ენერგია მოთხოვნადი არ არის.

ქალები, რომლებიც სხვა პოლიტიკურ ორგანიზაციებში ერთიანდებიან და ამავდროულად ქალთა მოძრაობის წევრებად რჩებიან, ანდაც ისინი, ვინც ქალთა მოძრაობას უერთდებიან და სხვა პოლიტიკური ორგანიზაციების წევრებიც არიან, წარმოადგენენ საფუძველს ახალი, არაფორმალური სტრუქტურისათვის. ეს სამეგობრო ქსელები დაკავშირებულია მათ საერთო, არაფემინისტურ პოლიტიკასთან და არა იმ თვისებებთან, რომლებიც ზევით განვიხილეთ, თუმცა, ეს ქსელებიც მსგავსად მუშაობს. რადგან ეს ქალები ერთნაირ ღირებულებებს, იდეებსა და პოლიტიკურ მიმართულებას იზიარებენ, ისინი იქცევიან არაფორმალურ, არაგეგმიურ, არარჩეულ, უპასუხისმგებლო ელიტად – მიუხედავად იმისა, სურთ მათ ეს, თუ არა.

ახალ არაფორმალურ ელიტებს ხშირად საფრთხედ აღიქვამენ ძველი არაფორმალური ელიტები, რომლებიც თავდაპირველად სხვადასხვა მოძრაობებში შეიქმნა. ეს სწორი რეაქციაა. პოლიტიზირებულ ქსელებს იშვიათად სურთ, იყვნენ „ქალთა კლუბები“, როგორებიც ძველი ელიტები იყვნენ. ეს სავსებით ბუნებრივია, თუმცა ამის შედეგები ქალთა გათავისუფლების მოძრაობისათვის საკმარისად არ განხილულა. ძველ ელიტებს არ სურთ, ღიად გამოამჟღავნონ აზრთა ასეთი სხვადასხვაობა, რადგან ეს გამოავლენს მათი ჯგუფის არაფორმალურ სტრუქტურას. ბევრი არაფორმალური ელიტა „ანტი-ელიტიზმისა“ და უსტრუქტურობის დროშას აფარებს თავს. ახალ არაფორმალურ ქსელებთან ეფექტური კონკურენციისათვის, ისინი „საზოგადოებრივები“ უნდა გახდნენ, თუმცა, ეს შესაძლებლობა სახიფათოა და ბევრ საშიშ შედეგს გულისხმობს. ძალაუფლების შესანარჩუნებლად მარტივი ხერხია ჯგუფიდან სხვების გარიცხვა შემდეგი ფორმულირებით: კომუნისტების ვერ ატანა, რეფორმისტების ვერ ატანა, ლესბოსელების ვერ ატანა, ჰეტეროსექსუალების ვერ ატანა. ერთადერთი ალტერნატივაა ჯგუფის ფორმალური სტრუქტურა, რომელშიც ძალაუფლება ინსტიტუციონალიზებულია. ეს ყოველთვის შესაძლებელი არაა. თუკი არაფორმალური ელიტა კარგად არის სტრუქტურირებული და წარსულშივე მიეჩვია დიდ ძალაუფლებას, მაშინ ეს ჯერ კიდევ შესაძლებელია. თუკი ჯგუფმა წარსულში მიაღწია პოლიტიკურად ეფექტურ შედეგებს, არაფორმალური ჯგუფის მჭიდრო კავშირმა დაამტკიცა თავისი ეფექტურობა ფორმალური სტრუქტურისთვისაც. სტრუქტურირებულ ჯგუფად ჩამოყალიბება არ ცვლის ჩვეულ ქმედებებს, ეს ახდენს მხოლოდ და მხოლოდ ძალაუფლების ინსტიტუციონალიზებას და იგი იღება ფორმალური გამოწვევებისათვის. ხოლო ჯგუფები, რომლებიც ყველაზე მეტად საჭიროებენ სტრუქტურას, იშვიატად თუ ახერხებენ ამას. მათი არაფორმალური სტრუქტურა კარგად არ ჩამოყალიბებულა, მათი ერთგულება „უსტრუქტურობისადმი“ ტაქტიკის შეცვლას შეუძლებელს ხდის. რაც უფრო უსტრუქტუროა ჯგუფი, მით უფრო ნაკლებად ეფექტურია მისი არაფორმალური სტრუქტურები; რაც უფრო მიიწევს იგი „უსტრუქტურობის“ იდეოლოგიისაკენ, მით უფრო მეტად შესაძლებელია ამ ჯგუფის მითვისება მათი პოლიტიკური ამხანაგების მიერ.

რადგან მოძრაობა მთლიანობაში ისეთივე უსტრუქტუროა, როგორც მისი შემადგენელი ჯგუფების უმეტესობა, ისიც მიდრეკილი ხდება მასზე არაპირდაპირი გავლენებისადმი. ეს ფენომენი სხვადასხვაგვარად ვლინდება. ლოკალურ დონეზე, ჯგუფების უმეტესობას ავტონომიურად შეუძლია მოქმედება; თუმცა, ეროვნულად ორგანიზებულნი არიან მხოლოდ ის ჯგუფები, რომელთაც ეროვნული მასშტაბებით მოქმედება ძალუძთ. ეს სტრუქტურირებული ფემინისტური ორგანიზაციებია, რომლებიც უზრუნველყოფენ ფემინისტური მოქმედების ეროვნულ მიმართულებებს და ეს მიმართულებები ამ ორგანიზაციების პრიორიტეტებითაა განსაზღვრული. ისეთი ჯგუფები, როგორებიცაა NOW, WEAL და მემარცხენე ქალთა ზოგიერთი გაერთიანება, ერთადერთი ორგანიზაციებია, რომელთაც ეროვნული კამპანიის წარმოება შეუძლიათ. ქალთა გათავისუფლების მრავალ უსტრუქტურო ჯგუფს შეუძლია, დაუჭირონ ან არ დაუჭირონ მათ მხარი, თუმცა, მათ არ ძალუძთ საკუთარი კამპანიის ჩამოყალიბება. ამრიგად, მათი წევრები იქცევიან ჯარად, რომელიც სტრუქტურირებულ ორგანიზაციებს ექვემდებარება. ღიად უსტრუქტურო ჯგუფებს ხელი არ მიუწვდებათ მოძრაობის მრავალრიცხოვან რესურსებზე თავიანთი პრიორიტეტების მხარდასაჭერად. ისინი იმის შესახებაც კი ვერ ყალიბდებიან, თუ რა არის მათი პრიორიტეტები.

რაც უფრო არასტრუქტურირებულია მოძრაობა, მით ნაკლებად შეუძლია მას იმ მიმართულებების კონტროლი, რომლითაც ვითარდება და ის პოლიტიკური ქმედებები, რომლებშიც მონაწილეობას იღებს. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ასეთი მოძრაობების იდეები არ ვრცელდება. მედიის მხრიდან გარკვეული ინტერესის შემთხვევაში და შესაბამისი საზოგადოებრივი მდგომარეობის პირობებში, ეს იდეები ძალიან ფართოდ გავრცელდება. თუმცა, იდეების გავრცელება არ ნიშნავს მათ განხორციელებას. მათ შესახებ უბრალოდ ძალიან ბევრს საუბრობენ. თუკი იდეების განხორციელება შესაძებელია ინდივიდუალურად, ისინი განხორციელდება კიდეც, ხოლო თუკი ეს იდეები შეთანხმებულ პოლიტიკურ ძალას მოითხოვს, მაშინ მათი რეალიზება შეუძლებელი ხდება.

მანამ, სანამ ქალთა გათავისუფლების მოძრაობა ერთგულია იმ ფორმების მიმართ, რომლებიც მხარს უჭერს პასიურ დისკუსიებს მეგობრებს შორის, უსტრუქტურობის ყველაზე მძიმე პრობლემები შეუმჩნეველი რჩება. ორგანიზების ასეთ მეთოდს ლიმიტები გააჩნია. ის პოლიტიკურად არაეფექტურია, ექსკლუზიური და დისკრიმინაციულია იმ ქალების მიმართ, რომელთაც არ შეუძლიათ ამ მეგობრულ ქსელებში ჩაბმა. ისინი, ვინც არ „ჯდება“ ჯგუფში კლასის, რასის, პროფესიის, განათლების, მშობლის ან ქორწინების სტატუსის, პიროვნებისა და ა.შ. გამო, საბოლოო ჯამში, აღარც ცდილობს მსგავსი ჯგუფის წევრობას. ის კი, ვინც ამ ჯგუფში მოხვდა, დაინტერესებულია იმით, რომ მოცემული მდგომარეობა შეინარჩუნოს.

ჯგუფის ამგვარ ინტერესს ამყარებს არსებული არაფორმალური სტრუქტურები და მოძრაობას არ აქვს იმის განსაზღვრის მეთოდები, თუ ვის უნდა ჰქონდეს ძალაუფლება. ამგვარად, თუკი მოძრაობა განზრახ განაგრძობს ფორმალური ძალაუფლების გარეშე არსებობას, იგი ძალაუფლებას ვერ გააუქმებს. ეს მათ, ვისაც ძალაუფლება აქვს, მოძრაობის წინაშე პასუხისმგებლობის აუცილებლობას ართმევს. თუკი მოძრაობა განაგრძობს და ინარჩუნებს დიფუზურ ძალაუფლებას იმდენად, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, რადგან იცის, რომ პასუხისმგებლობას ვერ მოსთხოვს მათ, ვისაც ეს ძალაუფლება აქვს, ეს ხელს უშლის ნებისმიერი ჯგუფის ან პიროვნების ტოტალურ მმართველობას. თუმცა, ეს უზრუნველყოფს იმასაც, რომ მოძრაობა მაქსიმალურად არაეფექტურია. საჭიროა შუალედის გამონახვა დომინირებასა და ეფექტურობას შორის.

ეს პრობლემები ამ მომენტში იჩენს თავს, რადგან მოძრაობის ბუნება უდაოდ იცვლება. ცნობიერების ამაღლება, როგორც ქალთა გათავისუფლების მოძრაობების მთავარი ფუნქცია, უკვე მოძველებულია. უკანასკნელ ორ წელიწადში პრესის ინტენსიური ყურადღებისა და ფართოდ გავრცელებული წიგნებისა და სტატიების დამსახურებით, რომლებიც ამჟამად ყველგან ტრიალებს, ქალთა გათავისუფლების მოძრაობა საყოფაცხოვრებო სიტყვებად იქცა. მისი პრობლემები განიხილება ადამიანთა არაფორმალურ ჯგუფებში, რომელთაც მოძრაობის რომელიმე ჯგუფთან პირდაპირი კავშირები არ გააჩნიათ. წმინდა საგანმანათლებლო სამუშაოები დიდ საჭიროებას აღარ წარმოადგენს. მოძრაობა სხვა ამოცანებზე უნდა გადავიდეს. მას სჭირდება პრიორიტეტების ჩამოყალიბება, მიზნების გადმოცემა და მათ მისაღწევად გაერთიანებულად მუშაობა. ამ ყველაფრის მისაღწევად, მოძრაობა უნდა ორგანიზდეს ლოკალურ, რეგიონალურ და ეროვნულ დონეზე.

დემოკრატიული სტრუქტურირების პრინციპები

როგორც კი მოძრაობა შეწყვეტს „უსტრუქტურობის“ იდეასთან მთელი ძალით ჩაჭიდებას, იგი შეძლებს, განავითაროს ორგანიზების ის ფორმები, რომლებიც საუკეთესო ჯანსაღი ფუნქციონირებისათვის. ეს არ ნიშნავს იმას, რომ მეორე უკიდურესობაში უნდა გადავვარდეთ და ბრმად მივბაძოთ ორგანიზების ტრადიციულ ფორმებს. თუმცა, ჩვენი არც ბრმად უნდა უარვყოთ ისინი. ზოგიერთი ტრადიციული ტექნიკა სასარგებლოა მიუხედავად იმისა, რომ არ არის იდეალური. ამ ტექნიკებს შეუძლიათ, გახდნენ იდეების წყარო ჩვენი მიზნების მისაღწევად, რაც მოძრაობის ცალკეული წევრებისათვის მინიმალური დანაკარგით მოხდება. პირველ რიგში, ჩვენ მოგვიწევს ექსპერიმენტების ჩატარება სტრუქტურირების სხვადასხვა მეთოდებთან და ტექნიკების განვითარება სხვადასხვა მდგომარეობებისათვის. „ლოტების სისტემა“ ერთ-ერთი იდეაა, რომელიც მოძრაობაში წარმოიშვა. ის არ ერგება ნებისმიერ სიტუაციას, თუმცა, ზოგჯერ ძალიან სასარგებლოა. ჩვენ სტრუქტურირების სხვა იდეებიც გვჭირდება. მანამ, სანამ ჭკვიანურ ექსპერიმენტებს დავიწყებდეთ, უნდა შევეგუოთ იმას, რომ სტრუქტურირება, თავისთავად, ცუდი არ არის. სააშიშია მხოლოდ მისი გადაჭარბებულად გამოყენება.

სანამ ცდებისა და შეცდომების პროცესში ჩავერთვებოდეთ, არსებობს რამდენიმე პრინციპი, რომელთა მიხედვითაც ხელმძღვანელობა შეგვიძლია. ისინი არსებითია დემოკრატიული სტრუქტურირებისათვის და პოლიტიკურადაც ეფექტურია:

  1. დემოკრატიული პროცესების მეშვეობით, სპეციფიკური ამოცანებისათვის უფლებამოსილების გადაცემა ინდივიდებისათვის. თუკი ადამიანებს მივცემთ საშუალებას, წინასწარ განსაზღვრულად შეასრულონ სამუშაო ან ამოცანა, ისინი საიმედოდ არ შესრულდება. თუკი ადამიანს სამუშაოს შესასრულებლად ირჩევენ – უმჯობესია, მას შემდეგ, რაც ისინი თავად გამოთქვამენ ამის სურვილს – ისინი ხდებიან პასუხისმგებელნი სრულიად ჯგუფის წინაშე და ვეღარ შეძლებენ საქმის უგულვებელყოფას.
  2. მოთხოვნა, რომ უფლებამოსილების მქონე პირი პასუხისმგებლობით მოეკიდოს მათ, ვინც აირჩია ის. ამგვარად, ჯგუფი შეძლებს, კონტროლი გაუწიოს ძალაუფლების მქონე პირებს. შესაძლოა, ცალკეულ ინდივიდებს ძალაუფლება ჰქონდეთ, მაგრამ მთელი ჯგუფი წყვეტს, თუ როგორ გამოიყენება იგი.
  3. უფლებამოსილების გადანაწილება ადამიანთა მაქსიმალურ რაოდენობაზე, რამდენადაც ეს შესაძლებელია. ეს ხელს უშლის ძალაუფლების მონოპოლიზებას და მოითხოვს, რომ ისინი, ვინც ძალაუფლებას ფლობს, კონსულტაციას გადიოდნენ სხვებთან მანამ, სანამ თავიანთ ძალაუფლებას განახორციელებენ. ეს ადამიანს შესაძლებლობას აძლევს, პასუხისმგებელი იყოს კონკრეტულ ამოცანებზე და აითვისოს ახალი უნარები.
  4. ამოცანების გაცვლა-გამოცვლა სხვადასხვა პირებს შორის. თუკი ერთი ადამიანი ზედმეტად დიდი ხნის მანძილზე აგებს პასუხის რომელიმე სამუშაოზე (ფორმალურად ან არაფორმალურად), იგი იწყებს ამ თანამდებობის „საკუთრებად“ აღქმას და ჯგუფის მიერ მისი კონტროლირება რთულდება. მეორე მხრივ, თუი ამოცანები ზედმეტად ხშირად იცვლება, ადამიანს არ რჩება საკმარისი დრო იმისათვის, რომ საკმარისად კარგად შეისწავლოს თავისის სამუშაო და მისი კარგად შესრულებით დაკმაყოფილდეს.
  5. ამოცანების გადანაწილება რაციონალური კრიტერიუმების მიხედვით. ჯგუფის სიმპათიების მიხედვით ადამიანის არჩევა, ან პირიქით, ანტიპათიის გამო მისთვის რთული სამუშაოს დავალება არც ჯგუფისთვისაა მომგებიანი და არც თავად ამ ადამიანისათვის. უნარები, ინტერესი და პსუხისმგებლობა შერჩევის უმთავრესი კრიტერიუმები უნდა იყოს. ადამიანებს უნდა მიეცეთ საშუალება, შეიძინონ ახალი უნარები, თუმცა, ამისათვის საუკეთესო გზა „სწავლების“ პროგრამაა და არა მეთოდი „გაცურე ან ჩაიძირე“. თუკი ადამიანი თავს ვერ ართმევს იმ საქმეს, რომელზეც პასუხისმგებელია, შედეგად ხდება მისი დემორალიზება. მეორე მხრივ, თუკი ადამიანი ხვდება შავ სიაში იმ საქმესთან დაკავშირებით, რომლის შესრულებაც სურს, იგი კარგავს უნარების განვითარების მოტივაციას. ქალებს ადამიანთა მთელი ისტორიის განმავლობაში სჯიდნენ იმის გამო, რომ ზედმეტად კომპეტენტურნი იყვნენ. მოძრაობამ ეს შეცდომა არ უნდა გაიმეოროს.
  6. ჯგუფის წევრებს შორის ინფორმაციის შეძლებისდაგვარად ხშირად გაზიარება. ინფორმაცია ძალაა. ინფორმაციასთან წვდომა აძლიერებს ადამიანის ძალაუფლებას. როდესაც არაფორმალური ქსელის წევრები ახალ იდეებსა და ინფორმაციას მხოლოდ ერთმანეთს უზიარებენ, ისინი ერთვებიან აზრის ფორმირების პროცესში, რომელშიც ჯგუფი არ მონაწილეობს. რაც უფრო მეტი იცის წევრმა პროცესების შესახებ, მით უფრო ეფექტურია იგი პოლიტიკურად.
  7. თანასწორი წვდომა ჯგუფისათვის საჭირო რესურსებთან. ეს ყოველთვის შესაძლებელი არ არის, თუმცა, მიზნად უნდა დავისახოთ. წევრს, რომელიც საჭირო რესურსებზე მონოპოლიას ინარჩუნებს (საბეჭდი დაზგა, სურათების გასამჟღავნებელი ოთახი, რომელსაც მისი მეუღლე ფლობს), შესაძლოა, უნებლიე გავლენა ჰქონდეს ამ რესურსების გამოყენებაზე. უნარები და ინფორმაცია რესურსია. ჯგუფის წევრების უნარები ხელმისაწვდომი ხდება მაშინ, როდესაც წევრები მზად არიან, სხვებსაც ასწავლონ.

ამ პრინციპების გამოყენება გარანტიაა იმისა, რომ ნებისმიერი სტრუქტურა, რომელსაც სხვადასხვა მოძრაობის ჯგუფები ჩამოაყალიბებს, კონტროლის ქვეშ იქნება და პასუხს აგებს სრულიად ჯგუფის წინაშე. უფლებამოსილებები იქნება გადანაწილებული, მოქნილი, ღია და დროებითი. ისინი ვერ შეძლებენ თავიანთი ძალაუფლების ინსტიტუციონალიზებას, რადგან მთავარ გადაწყვეტილებებს სრულიად ჯგუფი მიიღებს. მთელ ჯგუფს ექნება ძალაუფლება, ამა თუ იმ პიროვნებას უფლებამოსილება მიანიჭოს.

[1] The Nation – უძველესი ყოველკვირეული ჟურნალი ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

[2] ჩვენ ვიყენებთ კლასიკურ განმარტებას და არა ფროიდისეულს; იგულისხმება საკუთარი ინდივიდუალური პიროვნების სხვებისაგან მკაფიოდ განსხვავებულად აღქმა.

[3] სტატიის ბოლოს ახსნილია, თუ რატომ იყენებს ავტორი ტერმინს „მდედრობითი გათავისუფლება“

[4] ჩიკანო – Chicano ან Chicana. ამერიკის შეერთებულ შტატებში მცხოვრები მექსიკელ-ამერიკელების ერთ-ერთი არჩევითი იდენტობა [Wikipedia].

[5] Students for a Democratic Society –  სტუდენტები დემოკრატიული საზოგადოებისათვის.