29 ოქტ

მეხუთე კითხვის წრე: სოციალისტური ფემინიზმი – ბარბარა ერენრაიხი; მარლინ დიქსონი

მთარგმნელი: ნესტან მღებრიშვილი

რედაქტორი: გიორგი კობახიძე

 

ბარბარა ერენრაიხი, რა არის სოციალისტური ფემინიზმი? (1976)

ბარბარა ერენრაიხი, „რა არის სოციალისტური ფემინიზმი?“, WIN Magazine, 1976.

რაღაც თვალსაზრისით, ჯერ კიდევ მკვეთრად ჩამოუყალიბებელი ფორმით, სოციალისტური ფემინიზმის იდეა დიდი ხანია არსებობს. შენ ხარ ქალი კაპიტალისტურ საზოგადოებაში. შენ უკმაყოფილო ხარ: სამსახურით, გადასახადებით, ქმრით (ან ყოფილით), სკოლით, რომელშიც შენი შვილები დადიან, სახლის საქმეებით, საკუთარი მიმზიდველობით ან მისი არქონით, ყურადღებით ან მისი დეფიციტით (ორივე შემთხვევაში, იმით, რომ ყურს არ გიგდებენ) და ა.შ. თუკი დაფიქრდები ამ ყველაფერზე, იმაზე, თუ რა აერთიანებს ამ ყველაფერს და რა უნდა შეიცვალოს, შემდეგ კი დაიწყებ სიტყვების ძებნას ამ ყველაფრის ერთი აბრევიატურით აღსაწერად, მაშინ აუცილებლად მოგიწევს „სოციალისტურ ფემინიზმამდე“ მისვლა.

ბევრი ჩვენგანი სოციალისტურ ფემინიზმამდე სწორედ ამ გზით მივიდა. ჩვენ ვეძებდით სიტყვას/ტერმინს/ფრაზას, რომელიც გამოხატავდა ჩვენს ყველა პრობლემას, ყველა პრინციპს ისე, როგორც ეს ვერც „სოციალიზმმა“ შეძლო და ვერც „ფემინიზმმა“. უნდა ვაღიარო, რომ ჩემი ნაცნობი სოციალისტი ფემინისტების უმეტესობა არც ამ ტერმინითაა კმაყოფილი. ერთის მხრივ, ის ზედმეტად გრძელია (დეფისით დაშორებული მასობრივი მოძრაობის იმედი არ მაქვს); მეორეს მხრივ კი, იგი ზედმეტად მოკლეა იმის აღსაწერად, რასაც სინამდვილეში გულისხმობს: სოციალისტურ-ინტერნაციონალისტური, ანტირასისტული, ანტიჰეტეროსექსისტური ფემინიზმი.

ახალი ცნების შემოღების პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ მის გარშემო მომენტალურად იქმნება სექტანტური აურა. „სოციალისტური ფემინიზმი“ ხდება გამოწვევა, ამოცანა, პრობლემა შიგნიდან და გარედან. ჩვენ გვყავს სპიკერები, ვატარებთ კონფერენციებს, ვწერთ სტატიებს „სოციალისტური ფემინიზმის“ შესახებ – ძალიან კარგად ვიცით, რომ „სოციალიზმიც“ და „ფემინიზმიც“ ზედმეტად ფართო და ინკლუზიურია იმისთვის, რომ რაიმე გონივრული გამოსვლის, კონფერენციის, სტატიის და ა.შ. საგანი გახდეს. ადამიანები, მათ შორის აღიარებული „სოციალისტი ფემინისტები“ შეშფოთებით უსვამენ საკუთარ თავებს კითხვას: „რა არის სოციალისტური ფემინიზმი?“ არსებობს მოლოდინი, რომ ეს იქნება (ან ნებისმიერ მომენტში შეიძლება გახდეს, თუნდაც შემდეგ გამოსვლაში, კონფერენციაში ან სტატიაში) ისტორიული პროპორციის ბრწყინვალე სინთეზი – ევოლუციური ნახტომი მარქსის, ფროიდისა და უოლსტონკრაფტის მიღმა. ანდაც სიცარიელედ, ახირებად, გართობის დროებით საშუალებად გამოაშკარავდება, რომელსაც რამდენიმე უკმაყოფილო ფემინისტმა ან სოციალისტმა ქალმა ჩაავლო ხელი.

მსურს, ვცადო იმ საიდუმლოებების ამოხსნა, რომლებიც სოციალისტური ფემინიზმის გარშემოა აღმოცენებული. ლოგიკური დასაწყისი სოციალიზმისა და ფემინიზმის ცალკეულად განხილვაა. როგორ აღიქვამს სოციალისტი, უფრო ზუსტად – მარქსისტი, სამყაროს? და ფემინისტი? დავიწყოთ იმით, რომ მარქსიზმსა და ფემინიზმს ერთი მნიშვნელოვანი საერთო მახასიათებელი აქვთ: ისინი წარმოადგენენ სამყაროს კრიტიკულ ხედვას. ორივე მათგანი ანადგურებს პოპულარულ მითოლოგიასა და „საღ აზრს“, გვაიძულებს, სხვა კუთხით შევხედოთ გამოცდილებას. ორივე მათგანი ცდილობს სამყაროს გაგებას – არა სტატიკური ბალანსების, სიმეტრიების და ა.შ თვალსაზრისით (როგორც ეს ტრადიციულ სოციალურ მეცნიერებებში გვხვდება) – არამედ წინააღმდეგობების ჭრილში. მათ მივყავართ უსიამოვნო, შემაშფოთებელ, თუმცა, ამავდროულად გამათავისუფლებელ დასკვნებამდე. შეუძლებელია, გვქონდეს მარქსისტული ან ფემინისტური შეხედულებები და მხოლოდ და მხოლოდ დამკვირვებლები ვიყოთ. იმ სინამდვილის გააზრება, რომელსაც ეს ანალიზები ააშკარავებს, მის შესაცვლელად გააქტიურებას ნიშნავს.

მარქსიზმი მიმართულია კაპიტალისტური სამყაროს კლასობრივი დინამიკის ანალიზისკენ. ყველა სოციოლოგმა იცის, რომ კაპიტალისტური საზოგადოებები მეტნაკლებად მკაცრი სისტემური უთანასწორობით ხასიათდება. მარქსიზმის მიხედვით, ეს უთანასწორობა იმ პროცესებისაგან გამომდინარეობს, რომლებიც კაპიტალიზმისთვის, როგორც ეკონომიკური სისტემისთვისაა დამახასიათებელი. ადამიანთა უმცირესობა (კაპიტალისტური კლასი) ფლობს ყველა ქარხანას/ენერგიის წყაროს/რესურსს და ა.შ., რომელიც სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია და რომელზეც ყველა დანარჩენია დამოკიდებული. დიდი უმრავლესობა (მუშათა კლასი) იძულებულია, იშრომოს აუცილებლობის გამო, კაპიტალისტთა მიერ დადგენილ პირობებში, ანაზღაურებისთვის, რომელსაც კაპიტალისტები იხდიან. რადგანაც კაპიტალისტები სარგებელს იმით იღებენ, რომ მუშას მის მიერ წარმოებული პროდუქციის ნამდვილ ღირებულებაზე ნაკლებს უხდიან, ამ ორ კლასს შორის ურთიერთობა აუცილებლად იღებს შეურიგებელი წინააღმდეგობის სახეს. კაპიტალისტური კლასი მხოლოდ და მხოლოდ მუშათა კლასის ექსპლუატაციის ხარჯზე არსებობს. კლასობრივი მმართველობის ამგვარი სისტემის შენარჩუნება ძალის გამოყენებით ხდება. კაპიტალისტური კლასი აკონტროლებს (პირდაპირ ან ირიბად) ორგანიზებული ძალადობის სახელმწიფოს მიერ წარმოდგენილ საშუალებებს – პოლიცია, ციხეები და ა.შ. მუშათა კლასი საკუთარი თავის და საბოლოო ჯამში, ყველა ადამიანის გათავისუფლებას შეძლებს მხოლოდ რევოლუციური ბრძოლის შედეგად, რომელიც მიზნად ხელისუფლების დაპყრობას ისახავს.

ფემინიზმი განსხვავებული, ნაცნობი უთანასწორობისკენაა მიმართული. გარკვეული თვალსაზრისით, ყოველი საზოგადოება ხასიათდება სქესებს შორის უთანასწორობით. თუ ადამიანთა საზოგადოებებს თვალს გადავავლებთ, გადავხედავთ ისტორიას და გავცდებით კონტინენტების საზღვრებს, დავინახავთ, რომ ყოველი მათგანი ხასიათდება შემდეგით: ქალის დამორჩილება ძალაუფლების მქონე კაცზე,  როგორც ოჯახში, ისევე საზოგადოებაშიც; ქალის ობიექტივიზაცია, როგორც საკუთრების ფორმა; შრომის სქესობრივი დანაწილება, რომლის მიხედვითაც ქალი ისეთი საქმიანობიტაა შეზღუდული, როგორიც არის ბავშვის აღზრდა, ზრდასრული კაცების მომსახურება და ნაყოფიერი შრომის წინასწარ განსაზღვრული (როგორც წესი – არაპრესტიჟული) ფორმები.

ამ თითქმის უნივერსალური ფენომენით გაოგნებულმა ფემინისტებმა ახსნა-განმარტების ძიება დაიწყეს ბიოლოგიურ მოცემულობაში, რომელიც სრულიად ადამიანთა საზოგადოებრივ ყოფას უდევს საფუძვლად. ჩვეულებრივ, კაცები ქალებთან, განსაკუთრებით – ფეხმძიმე ან მეძუძურ ქალებთან შედარებით ფიზიკურად ძლიერები არიან. მეტიც, კაცებს ქალების დაფეხმძიმება შეუძლიათ. ამრიგად, ფორმები, რომელთაც სქესთა უთანასწორობა იღებს – რამდენად მრავალფეროვანნიც არ უნდა იყვნენ ისინი კულტურიდან კულტურამდე – უკანასკნელი ანალიზის მიხედვით ნამდვილად კაცთა ფიზიკურ უპირატესობაზეა დაფუძნებული. ამას საბოლოო ჯამში ძალადობამდე ან ძალადობის საშიშროებამდე მივყავართ.

კაცთა უზენაესობის უძველეს, ბიოლოგიურ საფუძველს – კაცთა ძალადობის ფაქტს – ხელს აფარებს კანონები და კონვენციები, რომლებიც სქესთა შორის ურთიერთობებს არეგულირებს ნებისმიერ კონკრეტულ კულტურაში. თუმცა, ფემინისტური ანალიზის თანახმად, ის ჯერ კიდევ არსებობს. კაცის მხრიდან თავდასხმის საშიშროება გვევლინება, როგორც სისტემატური გაფრთხილება „ცუდი“ (მეამბოხე, აგრესიული) ქალებისთვის და უბიძგებს „კარგ“ ქალებს, გახდნენ კაცის უზენაესობის თანამონაწილენი. „კარგობა“ („ლამაზობა“, მორჩილება) კაცთა შემთხვევითი ძალადობისგან დაცვით  და ზოგ შემთხვევაში, ეკონომიკური უზრუნველყოფითაა წახალისებული.

მარქსიზმი ანადგურებს მითებს „დემოკრატიისა“ და „პლურალიზმის“ შესახებ და ააშკარავებს კლასობრივი მმართველობის სისტემას, რომელიც ძალადობრივ ექსპლუატაციაზეა დაფუძნებული. ფემინიზმი ფარდას ხდის მითს „ინსტინქტისა“ და რომანტიკული სიყვარულის შესახებ და კაცის მმართველობას ძალადობრივ მმართველობად ააშკარავებს. ორივე ანალიზი გვიხმობს ძირითადი უსამართლობის დასანახად. გვაყენებს არჩევანის წინაშე მყუდრო მითსა და – როგორც მარქსი ამბობს – საზოგადოებრივ მოწყობას შორის, რომელიც თავის შესანარჩუნებლად მითებს არ საჭიროებს.

შესაძლებელია, გავაერთიანოთ მარქსიზმი და ფემინიზმი და მათ ერთობლიობას „სოციალისტური ფემინიზმი“ ვუწოდოთ. პრინციპში, სოციალისტი ფემინისტების უმრავლესობა ამ მოვლენას ძირითადად ასევე აღიქვამს – ის ერთგვარი ჰიბრიდია, რომელიც ჩვენს ფემინიზმს სოციალისტურ წრეებში უძღვება, ჩვენს სოციალიზმს კი – ფემინისტურ წრეებში. თუმცა, საქმის ასე დატოვებასთან დაკავშირებულია პრობლემა, ხალხი გაკვირვებული სხვამს კითხვებს: „ვინ არის ის სინამდვილეში?“ ან გვთხოვენ, ავხსნათ თუ „რაში მდგომარეობს პრინციპული წინააღმდეგობა“.  მსგავსი ავტორიტარული, დაუძლეველი კითხვები ხშირად გვაკვირვებს და გვაჩერებს: „გააკეთეთ არჩევანი!“, „იყავით ან ერთი, ან მეორე!“ თუმცა, ჩვენ ვიცით რომ სოციალისტური ფემინიზმი არ არის მოკლებული პოლიტიკურ თანამიმდევრობას. ჩვენ არც ჰიბრიდები ვართ და არც ნეიტრალურები.

პოლიტიკურ თანამიმდევრობამდე მისაღწევად, უნდა მოვახდინოთ ჩვენი, როგორც ფემინისტების განსხვავება სხვაგვარი ფემინისტებისაგან და როგორც მარქსისტებისა –  სხვაგვარი მარქსისტებისგან. ჩვენ უნდა ჩამოვაყალიბოთ (ბოდიშს გიხდით შეუფერებელი ტერმინოლოგიისათვის) სოციალისტურ-ფემინისტური ფემინიზმი და სოციალისტურ-ფემინისტური სოციალიზმი. მხოლოდ ამ შემთხვევაში მოგვეცემა იმის შესაძლებლობა, რომ ჩვენი მოძრაობა გახდეს მეტი, ვიდრე უბრალოდ სიტყვების მოუქნელი შეხამება.

მიმაჩნია, რომ რადიკალი და სოციალისტი ფემინისტების უმრავლესობა დაეთანხმება ფემინიზმის ამ ლაკონურ დახასიათებას. სოციალისტური ფემინიზმის გადმოსახედიდან, რადიკალური ფემინიზმის პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ ის უფრო შორს არ მიდის. ის მუდამ დამბლადაცემული რჩება კაცის უზენაესობის უნივერსალურობით –  სინამდვილეში არაფერი შეცვლილა; ყოველი საზოგადოებრივი სისტემა პატრიარქატია; იმპერიალიზმი, მილიტარიზმი, კაპიტალიზმი – ეს ყველაფერი უბრალოდ კაცის თანდაყოლილი აგრესიის გამოხატულებაა. და ასე შემდეგ.

სოციალისტური ფემინიზმის თვალსაზრისით, ამაში პრობლემატურია არა მხოლოდ ის, რომ კაცებს არ ითვალისწინებს (არც მათთან შერიგების შესაძლებლობას ჭეშმარიტად ადამიანურ და ეგალიტარიანულ საფუძველზე), არამედ ისიც, რომ არ ითვალისწინებს უამრავ რამეს ქალთა შესახებ. მაგალითად, ისეთი სოციალისტური ქვეყნის „პატრიარქალურობის“ გამო უგულვებელყოფა, როგორიც ჩინეთია – რასაც რადიკალი ფემინისტები აკეთებენ – მილიონობით ქალის რეალური ბრძოლისა და მიღწევების უგულვებელყოფას ნიშნავს. სოციალისტი ფემინისტები, აღიარებენ რა, რომ ქალთა ჩაგვრას ნამდვილად გააჩნია რაღაც სამარადისო და საყოველთაო, ასევე დაჟინებით მოითხოვენ იმის გათვალისწინებას, რომ იგი სხვადასხვა გარემოცვებში სხვადასხვა ფორომებს იღებს და რომ ეს განსხვავებები სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა. არსებობს განსხვავება იმ საზოგადოებებს შორის, რომლებშიც სექსიზმი ან ჩვილი გოგონების მკვლელობით ვლინდება, ანდაც ცენტრალურ კომიტეტში უთანასწორო წარმომადგენლობით. ამ განსხვავების გამო სიკვდილიც კი ღირს.

სექსიზმის თემაზე ერთ-ერთი ისტორიული ვარიაცია, რომლითაც ფემინისტები უნდა ინტერესდებოდნენ არის ის ცვლილებები, რომლებიც აგრარული საზოგადოებიდან ინდუსტრიულ კაპიტალიზმად ქცევას მოჰყვა. ეს არ არის აკადემიური საკითხი. ის სოციალური სისტემა, რომელიც ინდუსტრიულმა კაპიტალიზმმა ჩაანაცვლა, უდაოდ პატრიარქალური იყო, ამ ტერმინს მისი თავდაპირველი გაგებით ვიყენებ და ვგულისხმობ სისტემას, რომლის ფარგლებშიც წარმოება ოჯახში ხდებოდა და მას უხუცესი კაცი ხელმძღვანელობდა. ფაქტია, რომ ინდუსტრიულმა კაპიტალიზმმა პატრიარქატს მხარდაჭერის ულევი წყარო უცებ შეუწყვიტა. წარმოებამ ქარხნებში გადაინაცვლა, ადამიანები ოჯახს გამოეყვნენ, რათა „თავისუფალი“ დაქირავებული მუშები გამხდარიყვნენ. ის, რომ კაპიტალიზმმა წარმოებისა და ოჯახური ცხოვრების პატრიარქალური ორგანიზება ჩაშალა, არ ნიშნავს იმას, რომ კაცთა უზენაესობა განადგურდა! თუმცაღა, ეს ნამდვილად ნიშნავს იმას, რომ მნიშვნელოვანი ნაწილი სქესობრივი ჩაგვრის იმ კონკრეტული ფორმებისა, რომელთაც დღესდღეისობით განვიცდით, ბოლო დროს ჩამოყალიბდა. ჩვენსა და ჭეშმარიტ პატრიარქატს შორის უზარმაზარი ისტორიული წყვეტაა. თუ ჩვენ დღეს გვსურს ჩვენი, როგორც ქალების გამოცდილების გააზრება, ჩვენ აუცილებლად უნდა განვიხილოთ კაპიტალიზმი, როგორც სისტემა.

ნამდვილად არსებობს სხვა გზები, რომელთა მეშვეობითაც ამ დასკვნამდე მისვლას შევძლებდი. შემეძლო, მარტივად მეთქვა, რომ როგორც ფემინისტები, ჩვენ ყველაზე მეტად ყველაზე ჩაგრული ქალებით ვართ დაინტერესებულნი – ღარიბი და მუშათა კლასის წევრი ქალებით, მესამე მსოფლიოში მცხოვრები ქალებით და ა.შ. – და სწორედ ამ მიზეზით მივედით კაპიტალიზმის გადააზრებისა და მასთან დაპირისპირების საჭიროებამდე. შემეძლო, მეთქვა, რომ ჩვენ საკუთარი თავები კლასობრივ სისტემას მხოლოდ იმიტომ უნდა მივუძღვნათ, რომ ქალები კლასების წევრები არიან. მაგრამ მე ვცდილობ, სხვა კუთხით დაგანახოთ ჩვენი, ფემინისტების პერსპექტივა: შეუძლებელია, გავიაზროთ, თუ რა გავლენა აქვს სექსიზმს ჩვენს ცხოვრებაზე, თუკი არ განვიხილავთ მას კაპიტალიზმის ისტორიულ კონტექსტში.

ვფიქრობ, სოციალისტი ფემინისტების უმრავლესობა ასევე დამეთანხმება მარქსისტული თეორიის მოკლე შეჯამებაში. პრობლემა ისევ  და ისევ იმაში მდგომარეობს, რომ  არსებობს უამრავი ადამიანი (მე მათ ‘’მექანიკურ მარქსისტებს’’ ვუწოდებ), რომლებიც უფრო შორს არ მიდიან. ამ ხალხისთვის, კაპიტალისტურ საზოგადოებაში „ჭეშმარიტი“ და მნიშვნელოვანი მხოლოდ ისაა, რაც წარმოების პროცესს ან ტრადიციულად პოლიტიკურ სფეროს ეხება. ამ თვალსაზრისით, საზოგადოებრივი ყოფისა და გამოცდილების ყველა სხვა ნაწილი – განათლება, სექსუალობა, დასვენება, ოჯახი, ხელოვნება, მუსიკა, საოჯახო საქმიანობა (აირჩიეთ, რომელიც გნებავთ) – საზოგადოებრივი ცვლილებების ცენტრალური დინამიკის პერიფერიაა; ის მხოლოდ „ზედნაშენის“ ან „კულტურის“ ნაწილია.

სოციალისტი ფემინისტები პრინციპულად განსხვავდებიან მათგან, ვისაც მე „მექანიკურ მარქსისტებს“ ვუწოდებ. ჩვენ (უამრავ მარქსისტთან ერთად, რომლებიც არ არიან ფემინისტები) კაპიტალიზმს საზოგადოებრივ და კულტურულ მთლიანობად აღვიქვამთ. ჩვენ გვესმის, რომ ბაზრის ძიების პროცესში კაპიტალიზმი საზოგადოებრივი არსებობის ყველა კუთხესა და კუნჭულში იჭრება. განსაკუთრებით მონოპოლისტური კაპიტალიზმის ფაზაში, სამომხმარებლო სფერო მხოლოდ და მხოლოდ ეკონომიკური თვალსაზრისით ისევე მნიშვნელოვანია, როგორც წარმოების დარგი. შესაბამისად, ჩვენ არ უნდა აღვიქვათ კლასობრივი ბრძოლა, როგორც მხოლოდ ანაზღაურებასა და საათებთან, ანდაც მხოლოდ სამუშაო ადგილებში არსებულ პრობლემებთან დაკავშირებული რამ. კლასობრივი ბრძოლა არსებობს ყველგან, სადაც კლასობრივი ინტერესები ერთმანეთს უპირისპირდება, ეს კი გულისხმობს განათლებას, ჯანდაცვას, ხელოვნებას, მუსიკას და ა.შ. ჩვენი მიზანია, გარდავქმნათ არა მხოლოდ წარმოების საშუალების საკუთრება, არამედ საზოგადოებრივი ყოფის მთლიანობაც.

როგორც მარქსისტები, ჩვენ ფემინიზმამდე მექანიკური მარქსისტებისაგან სრულიად განსხვავებული გზით მოვედით. ვინაიდან ჩვენ აღვიქვამთ კაპიტალიზმს, როგორც პოლიტიკურ/ეკონომიკურ/კულტურულ მთლიანობას, ჩვენს მარქსისტულ ჩარჩოში გვაქვს სივრცე ფემინისტური პრობლემებისთვისაც, რომელთაც აშკარად არაფერი აქვთ საერთო წარმოებასა და „პოლიტიკასთან“, ეს საკითხები ოჯახთან, ჯანდაცვასთან და „პირად“ ცხოვრებასთანაა დაკავშირებული.

გარდა ამისა, მარქსიზმის ჩვენებურ განხრაში არ არსებობს „ქალთა საკითხი“, რადგან ჩვენ ქალი „ზედნაშენისთვის“ არასდროს მიგვიკუთვნებია. „მექანიკური მარქსისტები“ მუდმივად ეხებიან უხელფასო დიასახლისების საკითხს: მართლაც არის იგი მუშათა კლასის წევრი? ესე იგი, აწარმოებს თუ არა დამატებით ღირებულებას? ჩვენ ვპასუხობთ, რა თქმა უნდა, დიასახლისები მუშათა კლასის წევრები არიან – არა იმიტომ, რომ ჩვენ უტყუარი მტკიცებულებები გვაქვს იმისა, რომ ისინი ნამდვილად აწარმოებენ დამატებით ღირებულებას – არამედ იმიტომ, რომ ჩვენ კლასს აღვიქვამთ, როგორც ადამიანთა მთლიანობას, რომელთა საზოგადოებრივი ყოფაც წარმოების კაპიტალიზმის მიერ დომინირებადი სფეროს მიღმა არსებობს. როდესაც კლასს ამ კუთხით ვუყურებთ, ვხედავთ, რომ ქალები, რომლებიც თითქოს ყველაზე პერიფერიულ ელემენტებად გვეჩვენებოდნენ, ანუ დიასახლისები, კლასის შუაგულში არიან – ისინი ზრდიან შვილებს, ზრუნავენ ოჯახზე, ინარჩუნებენ კოლექტივის კულტურულ და საზოგადოებრივ სტრუქტურას.

ჩვენ მოვმდინარეობთ ისეთი ფემინიზმისაგან და ისეთი მარქსიზმისაგან, რომელთა ინტერესები ბუნებრივად ერწყმის ერთმანეთს. ვფიქრობ, ახლა უკვე ისეთ მდგომარეობაში ვართ, რომ შეგვიძლია, ამოვხსნათ, თუ რატომ ხდება სოციალისტური ფემინიზმის მისტიფიცირება: სოციალისტური ფემინიზმის იდეა დიდი საიდუმლო ან პარადოქსია იმ შემთხვევაში, თუკი ის, რასაც თქვენ სოციალიზმად მიიჩნევთ, სინამდვილეში ისაა, რასაც მე „მექანიკური მარქსიზმი“ ვუწოდე, ხოლო ის, რასაც ფემინიზმს უწოდებთ, სინამდვილეში არაისტორიული, რადიკალური ფემინიზმია. მათი გაერთიანება შეუძლებელია, მათ საერთო არაფერი აქვთ.

მაგრამ, თუკი გავაერთიანებთ სხვა სახის სოციალიზმსა და სხვა სახის ფემინიზმს, იმ ფორმებით, როგორც მათ მე განვსაზღვრავ, თქვენ საერთო ნიადაგს აღმოაჩენთ და ეს დღევანდელი სოციალისტური ფემინიზმის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ასპექტია. ეს არის სივრცე – თავისუფალი ფემინიზმის არასრული გაგებისა და მარქსიზმის არასრული ვერსიის მარწუხებისაგან – სადაც შეგვიძლია, განვავითაროთ ისეთი პოლიტიკა, რომელიც შეეხება მონოპოლისტურ-კაპიტალისტური საზოგადოების პოლიტიკურ/ეკონომიკურ/კულტურულ მთლიანობას. ჩვენ ფემინიზმის არსებული სახეობისა და მარქსიზმის ტრადიციული ფორმის მეშვეობით მხოლოდ კონკრეტულ პუნქტამდე მისვლა შევძელით, ამის შემდეგ კი იძულებულნი გავხდით, მოგვეძებნა რაღაც ისეთი, რაც არც ისე შემზღუდველი და არასრულია თავისი მსოფლაღქმის თვალსაზრისით. ჩვენ იძულებულნი გავხდით, აგვეღო ახალი სახელწოდება – „სოციალისტური ფემინიზმი“, რათა დაგვემტკიცებინა ჩვენი გადაწყვეტილება, სრულიად გავიაზროთ ჩვენი გამოცდილება და შევქმნათ პოლიტიკა, რომელიც ამ გააზრების მთლიანობას ასახავს.

თუმცა, არ მსურს სოციალისტური ფემინიზმის თეორია მხოლოდ „სივრცედ“ ან საერთო ნიადაგად დავტოვო. ამ „ნიადაგში“ ბევრი რამ იწყებს აღმოცენებას. ჩვენ იმაზე ახლოს ვართ სქესისა და კლასის, კაპიტალიზმისა და კაცთა მბრძანებლობის ჩვენებური გაგების სინთეზთან, ვიდრე რამდენიმე წლის წინ. აქ ძალიან მოკლედ მოვნიშნავ აზროვნების ერთ-ერთ ამგვარ ხაზს:

  1. სწორია მარქსისტული/ფემინისტური მოსაზრება, რომ კლასობრივი და სქესობრივი მბრძანებლობა საბოლოო ჯამში ძალის გამოყენებაზეა დაფუძნებული და ეს ჯერ კიდევ არის სექსისტური/კაპიტალისტური საზოგადოების ყველაზე დამანგრეველი კრიტიკა. თუმცა, ეს „საბოლოო ჯამში“ ბევრ რამეს გულისხმობს. ადამიანების უმეტესობა ყოველდღიურ ცხოვრებაში უსიტყვოდ ემორჩილება სქესობრივ და კლასობრივ მბრძანებლობას ძალადობისა და ხშირად, მატერიალური დანაკარგის ყოველგვარი საშიშროების გარეშეც კი.
  2. ძალიან მნიშვნელოვანია, გავერკვეთ იმაში, თუ რის ხარჯზე ვინარჩუნებთ მოცემულ მდგომარეობას, თუკი მიზეზი ძალადობაში არ მდგომარეობს. კლასის შემთხვევაში, უკვე უამრავი ნაშრომი დაიწერა იმის შესახებ, თუ რატომ განიცდის ამერიკის შეერთებული შტატების მუშათა კლასი მებრძოლი კლასობრივი ცნობიერების ნაკლებობას. ეთნიკური უთანხმოებები, განსაკუთრებით კი – თეთრკანიანთა/შავკანიანთა დაყოფა უდავოდ არის ამ კითხვაზე პასუხის საკვანძო ნაწილი. თუმცა, მე ამ მოსაზრებას იმასაც დავამატებდი, რომ დაყოფასთან ერთად, მუშათა კლასი საზოგადოებრივად დანაწევრებულია. გაანადგურეს და სალპობად დატოვეს მუშათა კლასის სამეზობლოები; ცხოვრება უფრო და უფრო პრივატიზირებული და ჩაკეტილი გახდა; კაპიტალისტურმა კლასმა მუშათა კლასს ჩამოართვა უნარები, რომლებიც ოდესღაც მათ ეკუთვნოდათ; ხოლო კაპიტალიზმის მიერ კონტროლირებულმა „მასობრივმა კულტურამ“ განდევნა მუშათა კლასის დამახასიათებელი კულტურა და ინსტიტუტები. კლასობრივი კოლექტიურობისა და თვითკმარობის ნაცვლად კი დარჩა ორმხრივი იზოლაცია და კოლექტიური დამოკიდებულება კაპიტალისტურ კლასზე.
  3. ქალის მორჩილი მდგომარეობა, რომელიც გვიანდელი კაპიტალისტური საზოგადოებისთვისაა დამახასიათებელი, კლასის დანაწევრების პროცესის საკვანძო ასპექტია. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ძალები, რომელთაც მუშათა კლასის ცხოვრება დაანაწევრეს და ხელი შეუწყვეს კულტურულ/მატერიალურ დამოკიდებულებას კაპიტალისტურ კლასზე, იგივე ძალებია, რომლებიც ქალთა ჩაგრული მდგომარეობის შენარჩუნებას უზრუნველყოფს. სწორედ ქალები არიან მეტად და მეტად პრივატიზირებული ოჯახური ყოფის ყველაზე იზოლირებული ნაწილები (იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი სახლის გარეთ მუშაობენ). უამრავ საკვანძო მომენტში, სწორედ ქალთა უნარები (ნაყოფიერების, მკურნალობის, მეანობის და ა.შ.) დისკრედიტირდა და აიკრძალა საქონლისათვის სივრცის გასათავისუფლებლად. ყველაზე მნიშვნელოვანი კი ისაა, რომ ქალს აიძულებენ, იყოს სრულიად პასიური/არაკრიტიკული/დამოკიდებული (ანუ „ფემინური“) კაპიტალიზმის მხრიდან პირად ცხოვრებაში ყოვლისმომცველი შეღწევის მიუხედავად. ისტორიულად, მუშათა კლასის ცხოვრებაში კაპიტალიზმის გვიანდელმა შეჭრამ გამოყო ქალი, როგორც მოთვინიერების/„ფემინიზაციის“ მთავარი მსხვერპლი – რადგან ქალები თავიანთი კლასის კულტურის მატარებლები არიან.
  4. აქედან გამომდინარე, არსებობს ფუნდამენტური კავშირი ქალთა ბრძოლასა და იმ ბრძოლას შორის, რომელიც ტრადიციულად კლასობრივად აღიქმება. ქალთა ყველა ბრძოლა არ არის არსობრივად ანტიკაპიტალისტური (განსაკუთრებით ის ბრძოლები, რომელთა მიზანიც ქალთა კონკრეტული ჯგუფების ძალაუფლებისა და სიმდიდრის გაუმჯობესებაა), თუმცა ყველა, ვინც ქალებში კოლექტიურობასა და კოლექტიურ თავდაჯერებულობას ავითარებს, არსებითად მნიშვნელოვანია კლასობრივი ცნობიერების შექმნისთვის. საპირისპიროდ, ყველა კლასობრივი ბრძოლა არ არის არსობრივად ანტისექსისტური (განსაკუთრებით ისინი, რომლებიც პრე-ინდუსტრიულ პატრიარქალურ ღირებულებებს ებღაუჭება), მაგრამ ყველა, ვინც მუშათა კლასის საზოგადოებრივი და კულტურული ავტონომიის ჩამოყალიბებას ცდილობს, არსებითადაა დაკავშირებული ქალთა გათავისუფლებისათვის ბრძოლასთან.

ეს უხეშად წარმოდგენილი მონახაზი არის ერთ-ერთი მიმართულება, რომელსაც სოციალისტურ-ფემინისტური ანალიზი იღებს. არავინ ელის ისეთი სინთეზის აღმოცენებას, რომელიც სოციალისტურ და ფემინისტურ ბრძოლებს ერთ მთლიანობად აქცევს. ჩემს მიერ წარმოდგენილი ლაკონური შეჯამებები ინარჩუნებს „უკიდურეს“ სიმართლეს: არსებობს კაპიტალისტური მბრძანებლობის საკვანძო ასპექტები (როგორიცაა რასობრივი ჩაგვრა), რომელთაც „ტრადიციული“ ფემინიზმი ვერ განიხილავს და მოაგვარებს – ყოველ შემთხვევაში, უცნაური დამახინჯებების გარეშე. არსებობს სქესობრივი ჩაგვრის საკვანძო ასპექტები (როგორიცაა კაცთა ძალადობა ოჯახში), რომელთა შესახებაც სოციალისტურ აზროვნებას ბევრი გამჭრიახობა არ გააჩნია – კიდევ ერთხელ, დამახინჯებისა გარეშე. სწორედ აქედან გამომდინარეობს საჭიროება, ვიყოთ სოციალისტებიც და ფემინისტებიც. თუმცა, ჩვენს აზროვნებაშიც და ქმედებებშიც არსებობს საკმარისი სინთეზი, რათა ვიქონიოთ თავდაჯერებული იდენტობა, როგორც სოციალისტი ფემინისტებისა.

მარლინ დიქსონი, ქალთა გათავისუფლების აღზევება და დაცემა (1977)

მარლინ დიქსონი, „ქალთა გათავისუფლების აღზევება და დაცემა: კლასობრივი ანალიზი“, ქალები კლასობრივ ბრძოლაში. სან ფრანცისკო: სინთეზის ფაბლიქეიშენს, 1978.

ქალთა გათავისუფლების აღზევებისა და დაცემის ისტორია სახელმძღვანელოა იმ მომაკვდინებელი დაავადებების შესასწავლად, რომლებიც ახალი მემარცხენეობის ბრძოლებს 1960-იან წლებში დაატყდა თავს.[1] ქალთა გათავისუფლების დაცემა 1970-იანებში ახალი მემარცხენეობის ზოგად დაცემას მოჰყვა. დაფიქრების შედეგად აშკარავდება, რომ ახალი მემარცხენეობის მომაკვდინებელი ნაკლოვანება იმაში მდგომარეობდა, რომ მას არ შეეძლო კლასობრივი კონფლიქტის გადამწყვეტი როლის აღიარება. მაშასადამე, მან ვერ შეძლო განსხვავების დანახვა მასობრივ მოძრაობებში არსებულ კლასობრივ დაპირისპირებებს შორის, რაც გამოიწვია იმის გააზრების ნაკლებობამ, რომ რევოლუციური მოძრაობების აღზევება და აყვავება მხოლოდ რევოლუციური კლასების ფარგლებშია შესაძლებელი.

ახალი მემარცხენეობის უამრავი შეცდომის უკვდავყოფა დღესაც ხდება, როგორც ე.წ. სოციალისტურ ფემინისტურ მოძრაობაში, ასევე ე.წ. ანტიიმპერიალისტურ მოძრაობაშიც. ყოველი ამგვარი ტენდენცია თავისთავად ვერ ახერხებს უახლესი წარსულის შეცდომების წყალობით სწავლას. და მაინც, როგორც ქალები, ჩვენ არ უნდა გავხდეთ იმ გამონათქვამის მსხვერპლნი, რომ „ისტორია თავს იმეორებს“, რადგან ქალთა მასიური ინსტიტუციონალიზებული ექსპლუატაცია და ჩაგვრა ისე გრძელდება, რომ ფაქტობრივად ხელშეუხებელია 1960-იანი წლების პროტესტებისაგან ისევე, როგორც ამერიკული იმპერიალიზმი ყვავის ხელშეუხებელი სისასტიკით. მიუხედავად ამისა, ახალი მემარცხენეობის ნებისმიერმა კრიტიკამ უნდა აღიაროს, რომ იგი თავისთავად, თავისი ყოველი გამოხატულებით, შესანიშნავად პროგრესული ძალა იყო.

შედეგად, ჩვენ არ უნდა დაგვავიწყდეს იმის აღიარება, რომ ქალთა გათავისუფლების მოძრაობამ „ქალთა საკითხი“ თავიდან წამოაყენა და მსოფლიო მასშტაბით ხელახლა შექმნა ქალთა ექსპლუატაციისა და ჩაგვრის ცნობიერება. თითქმის ორმოცი წლის განმავლობაში, ქალებს არ გააჩნდათ ხმა, რომლითაც ქალის ადგილის უსამართლობასა და სისასტიკეს გადმოსცემდნენ. თითქმის ორმოცი წლის განმავლობაში, ქალებს არ გააჩნდათ საშუალება თავიანთი ექსპლუატაციისა და ჩაგვრის წინააღმდეგ საბრძოლველად. 1960-იანი წლების შუიდან ადრეულ 1970-იან წლებამდე ქალთა გათავისუფლებამ სწორედ ამ საშუალების როლი მოირგო. ამერიკის შეერთებული შტატებიდან და კანადიდან ევროპამდე, აფრიკისა და აზიის ეროვნულ განმათავისუფლებელ ბრძლებამდე, თავად რევოლუციურ ჩინეთამდე, მოძრაობის გამოძახილმა მოქმედებაში მოიყვანა ახალი ცნობიერება და ახალი მოძრაობები ქალთა გასათავისუფლებლად. რაც არ უნდა ყოფილიყო ქალთა გათავისუფლების დანაშაულები და სისუსტეები ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და კანადაში, იგი ისტორიული მნიშვნელობის მოვლენას წარმოადგენდა.

მიუხედავად ამისა, ის, რაც ქალთა გათავისუფლების მოძრაობას ადრეულ 70-იანებში მოუვიდა არის სწორედ ის, რაც მოუვიდა უკანასკნელი ათწლეულის ყოველ მასობრივ მოძრაობას: საშინაო სახეცვლილებები კლასობრივი და პოლიტიკური თვალსაზრისით. ქალთა მოძრაობის შემთხვევაში, ქალთა გათავისუფლების ნარჩენები საშუალო კლასის ხელმძღვანელობის ქვეშ აღმოჩნდა, რამაც აქტიური, რადიკალური სოციალური მოძრაობა აქცია პოლიტიკურად და იდეოლოგიურად ჰომოგენურ, რეფორმისტ ლობისტთა ორგანიზაციად კონგრესის დარბაზებში. ჩვენ ვდგავართ პრობლემის წინაშე, რომელიც გულისხმობს იმ კლასობრივი კონფლიქტის მიმდინარეობის გააზრებას, რომლის შედეგიც ქალთა ავტონომიური მოძრაობის საბოლოო ჰომოგენიზაცია და განადგურება იყო.

ცნობიერების ამაღლება: დასაწყისი

ქალთა ავტონომიური მოძრაობა იმდროინდელი აუცილებლობა იყო, 1960-იანი წლების პოლიტიკური სინამდვილის შედეგი, გარდამავალი მოძრაობა, რომელიც ახალი მემარცხენეობის კაცთა უპირატესობის მომხრე სტრუქტურისა და მის მიერ ყოველდღიურ ცხოვრებაში კაცთა დომინანტურობის გამოხატულებისათვის ნების დართვის პირდაპირი შედეგი იყო. ახალი მემარცხენეობა იყო ხელსაწყო ქალთა დახშობის, ჩაგვრისა და ექსპლუატირებისათვის. ავტონომიური მოძრაობის შექმნა ამის ერთადერთი შესაძლო პასუხი იყო. ქალებმა წამოიწყეს ქალთა ორგანიზება, რათა თავი აერიდებინათ კაცთა დამანგრეველი ტაქტიკებისათვის და ღიად ებრძოლათ ქალთა ექსპლუატაციისა და ჩაგვრის წინააღმდეგ. ქალები ამას ვერასდროს შეძლებდნენ ახალი მემარცხენეობის ფარგლებში, სადაც კაცები იყვნენ გაბატონებულნი. ქალებმა აშკარად აღიარეს, რომ სტუდენტურ და სხვა მემარცხენე ჯგუფებში „ქალთა საკითხის“ გარშემო არსებული პოლიტიკა და პრაქტიკა დამახინჯებული იყო კაცთა უპირატესობის მხარდამჭერი პრაქტიკის მიერ. ქალები იძულებულნი იყვნენ, გამოცდილების საფუძველზე დაესკვნათ, რომ ქალთა გათავისუფლების საკითხისათვის შესაბამისი პრიორიტეტის მინიჭება, სრულიად მემარცხენეობასთან დაპირისპირება და მათი იძულება, ეღიარებინათ, რომ ქალთა გათავისუფლება უმნიშვნელოვანესია ყველა რევოლუციურ ბრძოლაში, შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ ქალებისათვის საერთო საფუძვლის შექმნის შემთხვევაში.

ცნობიერების ამაღლების მცირე ჯგუფის წარმოშობა და მნიშვნელობა ავტონომური მოძრაობის პრინციპულ საორგანიზაციო ხელსაწყოში მდგომარეობს: ორგანიზდით საკუთარი ჩაგვრის გარშემო. ამგვარი მიდგომისათვის ბევრი საფუძველი არსებობდა. პირველ რიგში, უმნიშვნელოვანესი ამოცანა, რომელსაც ადრეული ორგანიზატორები აწყდებოდნენ, იყო ქალების წაქეზება, ეღიარებინათ თავიანთი ჩაგვრა. ქალთა სოციალიზირება მათი მეორადი სტატუსის გამართლების უდიდეს ზედნაშენს მოიცავს; რწმენის ზედნაშენის მხარდაჭერა ქალთა ტრადიციული როლის წინააღმდეგ აჯანყების საპასუხოდ დანაშაულის გრძნობისა და შიშის („ნამდვილ“ ქალად არყოფნის და ა.შ. გამო) გამოწვევით ხდება; შედეგად, ქალებს კონსერვატორებად ზრდიან, ისე, რომ კერიის ჭეშმარიტებებს ჩაებღაუჭონ, მათში ყველაფრის ისე მიღებას აქეზებენ, როგორც არის და ეს მიღება შეზღუდული და უეჭველია. თუმცა, ორგანიზატორებმა სწრაფად დაინახეს, რომ ზედაპირული მორჩილების საფარის ქვეშ უამრავ ქალში დაგროვილი იყო უზარმაზარი გაღიზიანება, სიბრაზე და სიმწარე – ის, რასაც ბეტი ფრიდენი „უსახელო სნეულებას“ უწოდებდა. ქალთა გათავისუფლებამ ამ სნეულებას სახელი, ახსნა და წამალი მისცა. წამალი მცირე ჯგუფში მდგომარეობდა, ხოლო მეთოდი ის იყო, რასაც ჩინელი კომუნისტები „სიმწრით საუბარს“ უწოდებენ. საუბრის შედეგად გამოხატული სიმწარის ემოციური გავლენა თითქმის დაუძლეველი იყო.

უამრავი ახალი წევრისათვის ცნობიერების ამაღლება ადრეული მოძრაობის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი იყო, თვითრეალიზებისა და პირადი გათავისუფლების მისტიური მეთოდი. მაგრამ სხვებისთვის, განსაკუთრებით კი – რადიკალი მემარცხენე ქალებისათვის, მცირე ჯგუფის თავდაპირველი ამოცანა დობისაკენ მიმავალი გზა უნდა ყოფილიყო – ერთიანობისაკენ, რომელიც ყოველი ქალის ტანჯვასთან გულისხმიერი იდენტიფიცირებით გამოიხატება – რომელიც მიიყვანდა საკუთარი ჩაგვრის აღიარებიდან ყველა ქალის დობასთან იდენტიფიცირებამდე, დობიდან რადიკალურ პოლიტიკამდე, რადიკალური პოლიტიკიდან რევოლუციამდე. ადრეულმა ორგანიზატორებმა სწორად გაიაზრეს, რომ ქალთა ორგანიზება დიდი მასშტაბებით შესაძლებელი იყო მათივე სუბიექტური ჩაგვრის ფარგლებში და ყოველი ქალის (კლასის მიუხედავად) საერთო ჩაგვრასთან დაახლოებით. ადრეულ რადიკალ ორგანიზატორებს მიზნად ქალთა გათავისუფლების ხელისმომწერთა რადიკალიზირება ჰქონდათ, ისინი ძალიან ბევრს საუბრობდნენ ჩაგვრის საერთო წყაროს შესახებ (და იმედი ჰქონდათ, რომ გამოიწვევდნენ გულისხმიერ იდენტიფიცირებას, რომელიც უზრუნველყოფდა ხიდს კლასთაშრისი ერთიანობისათვის). ისინი შედარებით ნაკლებს ამბობდნენ იმ ფაქტის შესახებ, რომ ქალთა საერთო ჩაგვრას სხვადასხვა სოციალურ კლასებში სხვადასხვა შედეგები აქვს. ქალთა გათავისუფლების თითქმის ყოველი წევრის კლასობრივი პოზიციის, ანდაც, კლასობრივი იდენტიფიცირების შედეგი იყო ხელახალი თარგმანი: „ორგანიზდით საკუთარი ჩაგვრის გარშემო“ გახდა „ორგანიზდით საკუთარი ინტერესების გარშემო“. თვითაღქმიდან ალტრუისტულ იდენტიფიცირებამდე და კლასთაშორის ერთიანობამდე გადასადგამი ნაბიჯი არასდროს გამოჩენილა, რადგან რადიკალიზების ნამდვილი საფუძველი – საერთო ეკონომიკური ექსპლუატაცია – არ არსებობდა.

„ორგანიზდით საკუთარი ჩაგვრის გარშემო“ ნამდვილად იყო უბედურების პანდორას ყუთი. საშუალო კლასის ქალები ამ პრინციპს თავიანთი კლასობრივი ინტერესების დაკმაყოფილებისაკენ ლტოლვის გასამართლებლად იყენებდნენ: „ჩვენც ჩაგრულები ვართ“, „ჩვენ პირველ რიგში ჩვენს პრობლემებს უნდა მოვუაროთ“. საშუალო კლასები მუშათა კლასის ქალთა მასების უგულვებელყოფასაც ამართლებდნენ იმის მტკიცებით, რომ „ჩვენი ჩაგვრის დასრულება მათ ჩაგვრასაც დაასრულებს“, ანუ დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლა ყოველი ქალის სტატუსს გაათანაბრებდა.

მცირე ჯგუფის თავდაპირველი პოლიტიკური, ცნობიერების ასამაღლებელი ფუნქციიდან სოციალური კონტროლისა და ჯგუფური თერაპიის მექანიზმად გარდაქმნა ქალთა გათავისუფლების ძირითადად საშუალოკლასური ხასიათის შედეგი იყო. ის ფაქტი, რომ ქალთა გათავისუფლების წევრ ქალთა ასე პატარა ნაწილი განიცდიდა მატერიალურ სიდუხჭირეს, გენოციდის ან იძულებითი გაღარიბების საფრთხეს – ვგულისხმობ, რომ ასე ცოტა იყო მოტივირებული ობიექტური ექსპლუატაციისა და ღრმა სოციალური ჩაგვრის პირობებით – თითქმის გარდაუვალს ხდიდა იმას, რომ რევოლუციური პოლიტიკა კულტურული და ცხოვრების სტილის ცვლილებების ძიებით იყო ჩანაცვლებული.

რადიკალებს არ გაუთვალისწინებიათ ის ფაქტი, რომ საშუალო კლასისა და მდიდარ ქალებს არ სურთ თავიანთ კლასობრივ ქვემდგომებთან იდენტიფიცირება; მათ საერთო ჯამში სულაც არ ადარდებთ, რა მოუვათ ქალებს, რომელთაც მათგან განსხვავებული პრობლემები აქვთ; მათ საშინლად არ მოსწონთ, როდესაც ახსენებენ, რომ უფრო მდიდრები, განათლებულები და ჯანსაღები არიან, ვიდრე ადამიანთა უმეტესობა და მათთან შედარებით მეტი ცხოვრებისეული შესაძებლობაც აქვთ.

შესაბამისად, 1960-იან წლებში ქალთა გათავისუფლების მოძრაობის გარეგანი ერთიანობის მიღმა მიმდინარეობდა საშინაო ბრძოლა ე.წ. ფემინისტებსა და პოლიტიკანებს შორის და ეს ხდებოდა მიუხედავად იმისა, რომ იგი ერთი შეხედვით ფემინიზმზე, დობასა და თანასწორი უფლებების მოთხოვნაზე დაფუძნებული იდეოლოგიის გარშემო იყო გაერთიანებული. ეს ბრძოლა უამრავი ხერხით იყო დაფარული, მათ შორის ყველაზე ეფექტური იყო მისი პერსონალიზება ან წარმოჩენა, როგორც ბრძოლისა „კაცების მიერ იდენტიფიცირებული“ ან „ელიტისტი“ ქალების წინააღმდეგ, რომლის ფარგლებშიც დამამცირებელი „პოლიტიკანი“ მოიაზრებდა ორივე ცოდვას, რომელსაც ერთი ფრაზა – „ანტი-ქალი“ – აერთიანებდა.

კლასობრივი კონფლიქტის აღზევება

ქალთა გათავისუფლების ადრეული და პრიმიტიული იდეოლოგია ხაზს უსვამდა ფსიქოლოგიურ ჩაგვრას, სოციალურ და პროფესიულ დისკრიმინაციას. ფსიქოლოგიური ჩაგვრის პოლიტიკა მალევე გარდაიქმნა ბურჟუაზიულ ფემინისტურ იდეოლოგიად „კაცი, როგორც მტერი“, რადგან ფსიქოლოგიური მსოფლმხედველობა ინდივიდებს ერთმანეთთან აპირისპირებს და ექსპლუატაციის სოციალური საფუძვლის მისტიფიცირებას ახდენს. თუმცა, ფსიქოლოგიური ჩაგვრისა და დისკრიმინაციის უსამართლობის გამოწვევის პოლიტიკა მიმართული იყო მოძრაობაში ახლად გაწევრიანებულ ქალთა ცნობიერების შეცვლისაკენ, რათა პირადი უკმაყოფილება პოლიტიკურ მეომრულობად ქცეულიყო. ქალებს, რომელთაც პოლიტიკური ლექსიკონი ძირითადად არ გააჩნდათ, ყველაზე ადვილად შეეძლოთ რეაგირება ემოციის გადმოცემაზე. (რა თქმა უნდა, ეს გასაგებს ხდის ადრეული პოლემიკური ლიტერატურის ვნებააშლილ, პირადულ ბუნებას. ეს მართლაც „სიმწრით საუბარი“ იყო.) მეტიც, ნებისმიერი პოლიტიკური შეხედულების მქონე ან არმქონე ქალებს ადვილად შეუძლიათ სოციალური თანასწორობის პირდაპირი მოთხოვნის მიღება. სოციალური კლასების განადგურების აუცილებლობის, კაპიტალიზმის სირთულეების, მისი იმპერიალიზმად გარდაუვალი ქცევის და ა.შ. ახსნა, რაც ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი ამოცანაა, ხშირად მტრულ დამოკიდებულებას უფრო იწვევდა, ვიდრე თანაგრძნობას. მეორეს მხრივ, დისკრიმინაციისა და ფსიქოლოგიური თეორიების ხაზგასმა პირდაპირ იყო მიმართული ჩრდილო-ამერიკული პოლიტიკის ლიბერალური ბირთვისაკენ. სქესობრივ დისკრიმინაციას გავლენა ყველა ქალზე აქვს, მიუხედავად რასისა, ენისა, ან კლასისა (თუმცა, დისკუსიის დროს ხშირადაა უგულვებელყოფილი ის ფაქტი, რომ მას ყველა ქალზე ერთნაირი გავლენა არ აქვს).

ჩაგვრისა და დისკრიმინაციის იდეოლოგიათა პირველობამ (და ექსპლუატაციის გამომააშკარავებელი კლასობრივი ანალიზის არარსებობამ) და დობის ეთიკამ ხელი შეუწყო უამრავი ქალის გაწევრიანებას საშუალო კლასის კონკრეტული ფენიდან, მათ შორის განსაკუთრებული ადგილი ეჭირათ სტუდენტებს, პროფესიონალებს, მაღალი საშუალო კლასის დიასახლისებს და ქალებს აკადემიური სამყაროს ყოველი სეგმენტიდან.

თუკი გავითვალისწინებთ ზოგადად ქალების ძირითად აპოლიტიკურ დამოკიდებულებას და ამას პოლიტიკური გამოცდილების შიშსა და არარსებობას დავუმატებთ, აშკარაა, რომ რევოლუციური პოლიტიკური განათლების ამოცანა თავიდანვე ურთულესი ბრძოლა იყო. კანადასა და შეერთებულ შტატებში კლასობრივი ანალიზის მკაფიოდ წარმოჩენა, რაც ძალიან ხშირად სტუდენტთა მემარცხენეობის კონკურენტული და ინტელექტუალურად უმეცარი სტილის გამოყენებით ხდებოდა, აშინებდა ქალებს ან სრულიად აბნევდა მათ და ხელს უშლიდა იმის გაგებაში, თუ რაში იყო საქმე. წმინდად აგიტაციური თვალსაზრისით, ფემინისტთა ანტიკაცური ხაზი გამორჩეულად მარტივი იყო და ქალთა ყოველდღიურ გამოცდილებას შეეფერებოდა; რადიკალ მემარცხენეებს არახელსაყრელ მდგომარეობას რთული არგუმენტი უქმნიდა, რომელიც სერიოზულ შრომასა და კვლევას, „ელიტისტურ“ ცოდვას საჭიროებდა. თუმცა, გარკვეულ სირთულეებს ანტიკაცური ხაზიც აწყდებოდა, ისინი გამომდინარეობდა პრინციპული დაპირისპირებიდან, რომლის გამოცდილებაც ყველა ქალს აქვს. შეუძლებელი იყო ქალებისათვის იმის თქმა, რომ კაცების მიმართ ზიზღი არ ეგრძნოთ, როდესაც ყოველდღიურ ცხოვრებაში ძალიან კარგად ჩანდა, რომ სახლში, ისევე როგორც სამსახურში, ქალის ჩაგვრის მიზეზი სწორედ კაცები იყვნენ. მეორეს მხრივ, ქალებს არ სურდათ და არც შეეძლოთ, სექსიზმის მიმართ სიბრაზე კაცების მიმართ ზიზღად ექციათ.

ამ დაპირისპირების გამო არსებობდა მიდრეკილება რიტორიკული ანტიკაცური პოზიციის დაჭერისაკენ (კაცების გაყრა შეხვედრებიდან, რათა ხელი შეეშალათ მათი ობსტრუქციონიზმისათვის; კაცების მიმართ სიბრაზისა და ზიზღის გამოხატვა დაუმორჩილებლობის გამოსახატად და ამ გზით მორალური მხარდაჭერის გამოჩენა და გულადობის გაზიარება ახალი ქალებისათვის და ა.შ.), რაც ყოვლისმომცველ ორაზროვნებას იწვევდა იმასთან მიმართებაში, რაც იყო, ან უნდა ყოფილიყო, ურთიერთობა კაცებსა და ქალებს შორის.

ამის შედეგი იყო სიტუაცია, რომელსაც შეგვიძლია, ორმაგი ხელმძღვანელობა ვუწოდოთ; მას შეადგენდნენ ადრეული მემარცხენე აქტივისტი ორგანიზატორები, პოლიტიკანები, ახალი დონის საშუალო კლასის ქალები და ფემინისტები; ეს უკანასკნელნი თავიანთი კლასობრივი პოზიციიდან გამომდინარე სიმდიდრისა და განათლებისაკენ მიილტვოდნენ, რათა მოძრაობის მიზნები, იდეოლოგია და სტილი თავიანთი პოლიტიკისა და კლასობრივი ინტერესებისათვის შეერწყათ. დობის ეთიკამ საჯაროდ აღმოფხვრა მტრის ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო კონცეფცია, ანუ ვინ და რა უნდა განადგურდეს ქალთა გათავისუფლების მისაღწევად. შესაბამისად, ქალთა გათავისუფლების საჯარო იდეოლოგიამ შექმნა ერთიანობა გარკვეული პრინციპული ფემინისტური საფუძვლების გარშემო, რომლებიც მისაღები იყო მასობრივი მოძრაობის შერეული კლასობრივი შემადგენლობისათვის: 1) უმთავრესი პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს ქალთა ორგანიზებასა და გათავისუფლებას (გათავისუფლების მოპოვების ხერხებისა და განსაზღვრების შესახებ განსხვავებული და ურთიერთსაწინააღმდეგო პოზიციების გათვალისწინების გარეშე); 2) სამოქმედო პროგრამებმა უმთავრესი პრიორიტეტი უნდა მიანიჭონ საკითხებს, რომლებიც ქალებს ეხება; 3) სოციალისტური რევოლუცია თავისთავად არ იძლევა ქალთა გათავისუფლების გარანტიას.

კლასობრივი კონფლიქტი, რომელიც ფემინიზმის პრინციპული საფუძვლების შესახებ პირობითი თანხმობის ქვეშ დუღდა, იდეოლოგიურად გამოიხატა ანალიზის ორი ურთიერთსაპირისპირო ხაზის მეშვეობით, რომლებიც ორმაგი ხელმძღვანელობის სიტუაციას შეესაბამებოდა. ფემინისტური ხაზი გამომდინარეობდა მტკიცებიდან, რომ „კაცები პრინციპული მტრები არიან“ და რომ უმთავრესი დაპირისპირება კაცებსა და ქალებს შორისაა. პოლიტიკანური ხაზი გამომდინარეობდა მტკიცებიდან, რომ პრინციპული მტერი კაცთა უპირატესობის მომხრე მმართველი კლასია და უმთავრესი დაპირისპირება ექსპლუატირებულ და ექსპლუატატორ კლასებს შორისაა, სადაც ქალები ეკონომიკური ექსპლუატაციისა და სოციალური ჩაგვრის ორმაგ ტვირთს ატარებენ. მემარცხენე ხაზი ხაზს უსვამდა, რომ კაცთა უპირატესობის მხარდამჭერ პრაქტიკებთან ბრძოლის საგანი ექსპლუატირებული კლასების კაცებისა და ქალების გაერთიანება იყო საერთო კლასობრივი მტრის წინააღმდეგ, რათა შესაძლებელი გამხდარიყო იმ დაყოფისა და კონფლიქტის მიღმა მოძრაობა, რომელიც მათ შორის სექსიზმმა შექმნა. ქალთა გათავისუფლებას მოუწოდებდნენ, ებრძოლა სექსიზმთან ქალთა დამოკიდებულებისა და დამორჩილების წინააღმდეგ ბრძოლით, რომელიც ქალთა ექსპლუატაციასა და ჩაგვრას ქმნიდა და უკვდავყოფდა. კაცების შესახებ პოზიცია აშკარა იყო: ექსპლუატირებული კლასების კაცები, მოსყიდულნი იყვნენ რა თავიანთი პრივილეგირებული პოზიციით ქალებთან მიმართებაში, ისე იქცეოდნენ, თითქოს კლასობრივი ბრძოლის დაყოფა სურდათ. აზრთა სხვადასხვაობის წყარო იყო არა კაცები, როგორც ასეთი, არამედ კაცთა უპირატესობის მხარდასაჭერი პრაქტიკები.

დაუყოვნებლივ შესამჩნევია, რომ მემარცხენე ანალიზის პროპაგანდა, რომელიც ქალთა ჩაგვრის წყაროდ კლასობრივ და საკუთრებრივ ურთიერთობებს ასახელებდა, უფრო რთული იყო, ვიდრე ფემინისტური, ანტიკაცური ხაზისა. ყოველდღიურ ცხოვრებაში ყოველი ქალი აწყდება ძალადობრივ ექსპლუატაციას კაცების მიერ. სამსახურიდან საძინებლამდე, კაცები მტრები არიან, მაგრამ ისინი არ არიან ერთი ტიპის მტრები ყოველი ქალისათვის.

ბურჟუაზიული ფემინიზმის მატერიალური საფუძველი

საშუალო კლასის ქალისათვის, განსაკუთრებით მაშინ, თუკი კარიერა აქვს, ან აპირებს, ჰქონდეს, უმთავრესი პრობლემა კაცების თავიდან მოშორებაა (ანუ ქალების გათავისუფლება კაცთა მმართველობისაგან, რომელსაც მხარს ინსტიტუციონალიზებული დისკრიმინაცია უჭერს), რათა თვით კაცებთან ერთად შეძლონ საშუალო კლასის სტატუსის პრივილეგიებით სარგებლობა. სქესობრივი უთანასწორობისა და ინსტიტუციონალიზებული დისკრიმინაციის და არა კლასობრივი ექსპლუატაციის სისტემა საშუალო კლასის ქალთა პროტესტის უპირველესი წყაროა. ამ ფაქტის გათვალისწინებით, პრობლემას კაცები წარმოადგენენ და არა თავად სოციალური სისტემის ორგანიზაცია. შედეგად, საჭიროა ამ არსებული სისტემის რეფორმა და არა არსებული საკუთრებრივი ურთიერთობების განადგურება ან პროლეტარული რევოლუცია – რომელიც საშუალო კლასის ქალების პრივილეგიებს გააქრობდა.

ის ფაქტი, რომ დისკრიმინაციის წინააღმდეგ ბრძოლა, პრინციპში, ლიბერალური რეფორმის პროგრამაა, კიდევ უფრო მისტიფიცირდა მტკიცებით, თითქოს ქალთა სტატუსის გათანაბრება „რევოლუციას“ გამოიწვევდა, რადგან იგი ოჯახის სტრუქტურას შეცვლიდა და ადამიანურ ურთიერთობებს გარდაქმნიდა (რომლებსაც კაცური ავტორიტარიანიზმის არსებობის შედეგად გარყვნილად მიიჩნევდნენ). მემარცხენე ხაზი ამტკიცებდა, რომ ქალთა სტატუსის გათანაბრება არ არის და ვერც იქნება ბირთვული ოჯახის განშრევების მიზეზი. ოჯახის ორგანიზება არსებული ეკონომიკური სტრუქტურის შედეგია; თანამედროვე ბირთვული ოჯახის საწყისის პოვნა კაპიტალიზმის აღზევებაში შეგვიძლია და მისი უკვდავყოფა სწორედ მონოპოლისტური კაპიტალიზმის სასარგებლოდ ხდება. მეტიც, ქალთა სტატუსის გათანაბრება ისევე ვერ შექმნიდა ლამაზი ადამიანური ურთიერთობების ეპოქას, როგორც ქრისტიანობის გამოჩენამ ვერ შეძლო ათი მცნების ოქროს წესის მორჩილების გამოწვევა. ის მოსაზრება, რომ სტატუსის გათანაბრება „რევოლუციას“ გამოიწვევს ისეთივეა, როგორიც სუფრაჟისტების მიერ გამოთქმული მოსაზრება, თითქოს ქალებისათვის ხმის უფლების მიცემა მსოფლიო მშვიდობის ეპოქის დადგომას გამოიწვევდა. დისკრიმინაციის აღმოფხვრა არ გამოიწვევდა „რევოლუციას“ ქალთა სტატუსში, რადგან კლასობრივი სტრუქტურა სრულიად უცვლელი დარჩებოდა. შესაძლოა, გლორია სტაინემმა კორპორაცია შექმნას, შესაძლოა, ქალი გენერალი ან კორპორაციის ვიცე-პრეზიდენტი გახდეს, მაგრამ ქარხნის მუშა გოგონა ყოველთვის ქარხნის მუშა გოგონა დარჩება.

მემარცხენეობის ტაქტიკური და იდეოლოგიური შეცდომა სრულიად მასობრივი მოძრაობის თავიანთი შეხედულებისაკენ გადმობირება იყო. იმან, რომ მათ კლასობრივი ბრძოლის აღიარება ვერ შეძლეს, მემარცხენე პოზიციის დამარცხება გამოიწვია არა მხოლოდ მოძრაობის ძირითადად საშუალოკლასური წარმოშობის გამო, არამედ იმიტომაც, რომ მემარცხენეობას არა მხოლოდ პეტი ბურჟუა რეფორმატორებთან ბრძოლა უწევდა, არამედ ანტიკომუნისტურ, ცივი ომის იდეოლოგიებთანაც, რომლებითაც თითქმის ყველა ჩრდილო-ამერიკელია ინფიცირებული. დისციპლინირებული ორგანიზებისა და მუშათა კლასის საფუძვლის გარეშე, მემარცხენე პოზიცია მასობრივ მოძრაობაში ყოველთვის წააგებს ან მხოლოდ და მხოლოდ თვითდამარცხებად ოპორტუნიზმად იქცევა.

დობა: ბურჟუაზიული ფემინიზმის ფესვი

დობის ეთიკის ფარგლებში მოხდა ჩაგვრისა და დისკრიმინაციის პოლიტიკის გაერთიანება და პოპულარიზება. დობა ხაზს უსვამდა ყოველი ქალის საერთო ჩაგვრას, საერთო დისკრიმინაციას, რომელსაც ყველა განიცდიდა. დობა ქალთა მოძრაობის კავშირი და სიძლიერე იყო. ის იყო მოწოდება ერთიანობისაკენ, რომელიც ეფუძნებოდა სოლიდარობას კაცთა მიერ დომინირებული მემარცხენეობისა და მემარჯვენეობის მხრიდან ყოველი თავდასხმის წინააღმდეგ; იგი დაფუძნებული იყო მოსაზრებაზე, რომ საერთო ჩაგვრა ქმნის საერთო აზროვნებას და საერთი ინტერესებს, რომელთა გარშემოც ქალებს გაერთიანება შეუძლიათ (კლასობრივ, ენობრივ, რასობრივ ხაზებს მიღმა) ფართო მოძრაობის წამოსაწყებად სოციალური სამართლიანობისათვის – ბუნებრივია, პირველ რიგში იმ განსაკუთრებული პრივილეგიების აღმოფხვრის შემდეგ, რომლებითაც ყოველი კაცი სარგებლობს.

დობის იდეოლოგია კატეგორიულად უარყოფდა ქალთა მოძრაობაში კლასობრივი კონფლიქტის მნიშვნელობას და არსებობასაც კი. კლასობრივი საკითხების წამოყენება, კლასობრივი კონფლიქტის არსებობის ვარაუდი, ნებისმიერი ფორმის კლასობრივ ბრძოლაში ჩართვა განისაზღვრებოდა, როგორც ქალთა დამანაწევრებელი ქმედება, როგორც კაცების შეთქმულება ქალთა გასანადგურებლად (ბოლოს და ბოლოს, მარქსი და ლენინი კაცები არ იყვნენ?), როგორც ქალთა ბრძოლის დასუსტება; დამნაშავე უეჭველად ქალთა მოღალატედ მიიჩნეოდა, კაცების მიერ იდენტიფიცირებულ აგენტად და მტრად დობის ფარგლებში. დობა მორალური იმპერატივი იყო: უთანხმოება მაქსიმალურად მცირე უნდა ყოფილიყო, მოძრაობიდან არცერთი ქალი არ უნდა გარიცხულიყო, ყველა დას უნდა ყვარებოდა თავისი დები, ყველა დას მხარი უნდა დაეჭირა თავისი დებისათვის, არ შეიძლებოდა დების საჯაროდ გაკრიტიკება.

დობა და ის გარეგანი ერთიანობა, რომელსაც ის უზრუნველყოფდა, ასევე ფარავდა ქალთა მოძრაობის საშინაო კლასობრივ დაპირისპირებებს და ახდენდა მათ მისტიფიცირებას. კონკრეტულად, დობამ დროებით დაფარა ის ფაქტი, რომ ყველა ქალს არ აქვს ერთი და იგივე ინტერესები, საჭიროებები, სურვილები: მუშათა კლასის ქალებსა და საშუალო კლასის ქალებს, სტუდენტ ქალებსა და პროფესიონალ ქალებს, უმცირესობის წარმომადგენელ ქალებსა და თეთრკანიან ქალებს იმაზე მეტი დაპირისპირებული ინტერესი აქვთ, ვიდრე სქესობრივ დისკრიმინაციაზე დაფუძნებულმა საერთო გამოცდილებამ შესაძლოა, დაძლიოს. დობის ილუზიები შესაძლო იყო იმიტომ, რომ ქალთა გათავისუფლება თავისი იდეოლოგიითა და პოლიტიკით ძირითადად საშუალო კლასის მოძრაობად იქცა. ღარიბი და მუშათა კლასის ქალების, რასობრივი და ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენელი ქალების, ან, თუნდაც, შვილებიანი დიასახლისების ხმები ძალიან იშვიათად ესმოდათ. მაშინაც კი, როდესაც ასეთ ქალებს აღიარებდნენ, მათ სიმბოლური ჟესტით ან ცარიელი დაპირებით ისტუმრებდნენ. როდესაც მემარცხენეობის იზოლირება შესრულდა, შინაგანი წინააღმდეგობა ბურჟუაზიული ფემინიზმის მიმართ თითქმის სრულიად გაქრა.

დობის დაცემა, პრინციპში, შეფარული კლასობრივი და პოლიტიკური კონფლიქტის შედეგი იყო, რომელიც განსაკუთრებით 1970-71 წლებში გამწვავდა. „ელიტიზმის“ უარყოფის საფარველის ქვეშ, მემარცხენე ქალებს შეუბრალებლად ესხმოდნენ თავს „დესპოტურობის“, „მჩაგვრელობის“, „ელიტისტობის“, „კაცების მიერ იდენტიფიცირებულობის“ და ა.შ. გამო. საერთოდაც, ადრეული რადიკალური ხელმძღვანელობა ამ თვალსაზრისით ან სრულიად დისკრედიტირებული იყო, ან მოძრაობიდან ირიცხებოდა, რათა „არამჩაგვრელი“, „აპოლიტიკური“, მანიპულაციურ-ფემინისტური, ანდაც, „რადიკალური ფემინისტური“ ხელმძღვანელობით ჩანაცვლებულიყო. ეს „განადგურების“ პერიოდი იყო. სწორედ ამ დროს გამოჩნდა აშკარად განსაზღვრული მემარჯვენეობაც, რეაქციონერი „რადიკალი ფემინისტები“, რომლებიც საერთო ჯამში ღვარძლიანად ანტიმემარცხენეები და ანტიკომუნისტები იყვნენ.

საბოლოოდ, პოლიტიკურმა დებატებმა პატარა ჯგუფში არსებობა თითქმის სრულიად შეწყვიტა; ეს ჯგუფი მხოლოდ და მხოლოდ სოციალური და ფსიქოლოგიური დახმარების წყაროდ იქცა. ადგილი ჰქონდა ხშირ მეტოქეობას, დავებსა და მტრობას ერთი და იმავე ქალაქის პატარა ჯგუფებში (რა თქმა უნდა, ყოველი მათგანი მეორეს „ელიტისტობას“ აბრალებდა), რაც ხშირად იწვევდა იმას (ფემინისტებსა და პოლიტიკანებს შორის უზარმაზარი პროგრამული და იდეოლოგიური დანაწევრების გარდა), რომ ქალთა ცენტრის მინიმალური საქმიანობაც კი შეუძლებელი იყო.

რეაქციული ფემინიზმი

ბურჟუაზიული ფემინისტური ხაზი „კაცები მტრები არიან“ ორ იდეოლოგიად იყოფა: ლიბერალური ფემინიზმი და რეაქციული (ან „რადიკალური“) ფემინიზმი. პირველი, ლიბერალური ფემინიზმი ღიად არ აღიარებს, რომ მისი იდეოლოგია ვარიანტია ხაზისა „კაცები მტრები არიან“, იგი ამ დასკვნას ლიბერალური ფასადის უკან მალავს, რომლის თანახმადაც კაცები „შეცდომაში არიან შეყვანილნი“ და მათ მიერ ქალთა სტატუსის გათანაბრების იდეის მიღების უზრუნველყოფა განათლებისა და დარწმუნების მეშვეობით (თუ საჭიროა, ლეგალური ხერხებით) შეიძლება. გამომდინარე იქიდან, რომ ლიბერალურ იდეოლოგიებში უსამართლობის საწყისისა და სოციალური ძალაუფლების ფესვების საკითხები არასდროს გვხვდება, საკანონმდებლო რეფორმისა და განათლების გარდა დაყრდნობა არაფერზეა შესაძლებელი.

მეორეს მხრივ, რეაქციული ფემინიზმი ღიად ამტკიცებს, რომ მისი პრინციპული მოსაზრება ისაა, რომ ყოველი კაცი ყოველი ქალის მტერია და მისი ყველაზე ექსტრემალური ფორმების ფარგლებში ითხოვს ყოველი კაცის დამორჩილებას მატრიარქატის რომელიმე ფორმისათვის (ხანდახან ყველა კაცის ამოწყვეტასაც კი). იგი გვთავაზობდა უტოპიას, რომელიც შედგებოდა პოლიციური სახელმწიფოებისაგან და მასობრივი განადგურების ბანაკებისაგან მიუხედავად იმისა, რომ რეაქციონერი ფემინისტები იშვიათად თუ ახორციელებდნენ თავიანთი პოზიციის ლოგიკურ შედეგებს.

რეაქციული ფემინიზმი იყო არა რევოლუციის (გამარჯვების ალბათობა მისი მხარდამჭერებისთვისაც კი არც ისე დიდი იყო), არამედ შურისძიების იდეოლოგია. ის იყო ყოვლისმომცველი განაცხადი სასოწარკვეთისა, რომელიც კაცებსა და ქალებს შორის ურთიერთობის ბოროტებასა და სიმახინჯეს გარდაუვლად, უცილობლად მიიჩნევდა. რეაქციული ფემინიზმი, შესაძლოა, პოლიტიკურად დაბნეული ყოფილიყო, ის ნამდვილად იყო პოლიტიკურად დამანგრეველი, მაგრამ იგი ძლიერად გამოხატავდა ქალთა მოსახლეობის სეგმენტის გამოცდილებასა და გრძნობას.

რეაქციული ფემინიზმის საფუძველი ქალთა სექსუალური ექსპლუატაცია იყო. მისი სიძლიერე იმ ფაქტიდან გამომდინარეობდა, რომ იგი გამოხატავდა და მიმართავდა ფსიქოლოგიურ ჩაგვრას, რადგან ამგვარი ჩაგვრა ბევრად უარესია, ვიდრე ეკონომიკური ექსპლუატაციის პირობები, რომლებსაც პეტი ბურჟუა ქალები განიცდიან. საბოლოო ანალიზის ფარგლებში, რეაქციული ფემინიზმი კაცთა უპირატესობისა და მის მიერ გამოწვეული სექსუალური ექსპლუატაციის შედეგი იყო. კაცთა უპირატესობა, რომელიც თავისთავად რეაქციულია, რეაქციას იწვევს.

მემარცხენე ხელმძღვანელობის ფაქტობრივ გარიცხვასთან ერთად „რადიკალმა ფემინისტებმა“ მიითვისეს მოძრაობის იმ ნაწილის ხელმძღვანელობა, რომელიც ჯერ კიდევ არ იყო რეფორმისტული ფრთის წევრი. მემარჯვენეობის თავშეუკავებლობა: კაცების ზიზღი, რეაქციული სეპარატიზმი, ლესბოსელთა ავანგარდიზმი, გესლიანი ანტიკომუნიზმი, წინააღმდეგობა ხალხთა რევოლუციური ბრძოლების მიმართ (ვიეტნამის ჩათვლით), ეს ყველაფერი იწვევდა ქალთა გათავისუფლების მოძრაობის დისკრედიტირებას და გასაჯაროებას მოძრაობაში გაჩენილი ხლეჩისა რეფორმისტებსა და რადიკალ ფემინისტებს შორის. მემარცხენეობის გარიცხვა არავის უხსენებია და ამგვარად, ისინი ინარჩუნებდნენ მასკარადს, თითქოს „ანტიელიტისტურ კამპანიას“ ეწეოდნენ. მემარჯვენეობის ტრიუმფმა ქალთა გათავისუფლების მოძრაობის განშრევება გამოიწვია. მოძრაობისაგან დარჩენილ ნანგრევებში მემარცხენე და მემარჯვენე ოპორტუნისტებმა შესაძლებლობა სასწრაფოდ გამოიყენეს და კონტროლი საკუთარ თავზე აიღეს. მემარცხენეები ხედავდნენ, როგორ ხდებოდა მოსალოდნელი, ხოლო რეაქციონერმა, ე.წ. „რადიკალმა“ ფემინისტებმა, რომლებსაც პირიდან ჯერ კიდევ ამოსდიოდათ კივილი „ელიტიზმის“ შესახებ, აღმოაჩინეს, რომ მოძრაობა, რომლის კონტროლიც ასე სურდათ, ხელიდან გამოეცალათ.

პროგრამის მარცხი

ქალთა გათავისუფლებას თანამიმდევრული პროგრამა არ წარმოუდგენია. პროგრამული განვითარება თეორიულ განვითარებას მოითხოვს, ხოლო ქალთა გათავისუფლებას, თუნდაც მხოლოდ მის ფარგლებში არსებული კლასობრივი წინააღმდეგობების გამო, თანამიმდევრული პოლიტიკური ანალიზის შედგენა არ შეეძლო. არსებული პროგრამა და აგიტაცია აშკარად გამოხატავდა მოძრაობის კლასობრივ ბუნებას. ეროვნული და ლოკალური, თითოსაკითხიანი პროგრამების უდიდესი რაოდენობა, რომელსაც ქალთა იზოლირებული ჯგუფები განიხილავდა, გამოხატავდა შედარებით ახალგაზრდა, საშუალო კლასის ქალთა პრობლემებს, რომლებიც ყველა დანარჩენს ფარავდა: ლეგალური აბორტის საჭიროება (და არა უნივერსალური ჯანდაცვა და კვებითი მზრუნველობა, რომელიც აბორტს და ჩასახვის საწინააღმდეგო მომსახურებებსაც მოიცავს და მუშათა კლასისა და ღარიბ ქალებს სასტიკად სჭირდებათ); მოთხოვნები კოოპერატიული, „მშობლების მიერ კონტროლირებადი“ საბავშვო ბაღებისათვის (და არა უნივერსალური საბავშვო ბაღებისათვის საკომპენსაციო საგანმანათლებლო პროგრამებით, რომლებიც მუშათა კლასის მშობლებისა და ბავშვების უმეტესობას სჭირდება); ქალთა ცენტრების შექმნა, რომლებიც უზრუნველყოფს ქალებისათვის „თავიანთ ადგილს“, სადაც სოციალიზებას, აბორტებზე მუშაობას, ან არალეგალური აბორტების უსაფრთხოდ ჩატარებას შეძლებენ (და არა ორგანიზაციული ცენტრების შექმნა, რომელთა მეშვეობითაც შესაძლებელია მუშათა კლასის ქალებთან ერთად ორგანიზება სამსახურში და თემში არსებული საკითხებისათვის საბრძოლველად).

მწარე სიმართლე ისაა, რომ ქალთა ცენტრები ხშირად არც ისე ძალიან განსხვავდებოდა გარეუბნებში მცხოვრები დიასახლისების საზოგადოებრივი სამუშაოსგან, რომელიც მოიცავდა კარგ საქმეებს, აღმაფრთოვანებელ ქმედებებს, სიცოცხლით აღსავსე ჭორებს და ნამდვილად ამაღელვებელ გამოცდილებას ინტრიგასა და ადამიანთა რეპუტაციის განადგურებაში. ასეთი ცენტრების ფარგლებში მუშათა კლასის ქალები ხშირად გაღიზიანებულნი და დაბნეულნი დაეხეტებოდნენ. მათ იცოდნენ, რომ რაღაც ძალიან ცუდად იყო, მაგრამ ვერ ხვდებოდნენ, რა.

სექსუალური ექსპლუატაციისა და შედეგად, ფსიქოლოგიური ჩაგვრისათვის მინიჭებული ექსკლუზიური ყურადღების გათვალისწინებით, ყურადღების ცენტრში მოქცეული იყო არა კაცთა უპირატესობა, როგორც კლასობრივი ექსპლუატაციის ნაწილი, არამედ მისი შედეგი, ანუ კაცური შოვინიზმის პრაქტიკა; არა რევოლუციური სოციალური და ეკონომიკური ცვლილებების საჭიროება, არამედ ინდივიდუალური ბრძოლა კაცებსა და ქალებს შორის კაცთა მჩაგვრელი დამოკიდებულებებისა და ობიექტური სქესობრივი თუ სოციალური პრივილეგიების გარშემო. მეტიც, კაცური შოვინიზმისათვის განსაკუთრებული ყურადღების მიქცევა იწვევდა კაცებსა და ქალებს შორის არსებული დაპირისპირების პრივატიზებას და კონფლიქტის გარდაქმნას პირადი ურთიერთობების პრობლემებად ნაცვლად მისი პოლიტიზირებისა, როგორც ეკონომიკური და კლასობრივი ექსპლუატაციის ზოგადი კაპიტალისტური სისტემის ნაწილისა.

მოძრაობის საშინაო მარცხების შეჯამება კრიტიკის მოკლე რიგითაა შესაძლებელი. მასობრივი მოძრაობები კლასობრივ დაპირისპირებებს მოიცავს; ქალებმა ძალიან დიდი ხნის მანძილზე ვერ შეძლეს კლასობრივი ბრძოლის აღიარება. მეტიც, სწორი თეორიული ანალიზის არარსებობამ გამოიწვია მემარცხენეობის უუნარობა, შეედგინა სწორი პროგრამები საშინაო კლასობრივი ბრძოლის წარმართვისათვის. შესაბამისად, მოძრაობა ერთსაკითხიან მასობრივ კამპანიებად იქცა, რომელთაც უმცირესი საერთო მნიშვნელის, რეფორმის გარშემო უწევდათ გაერთიანება. შესაბამისად, ხელმძღვანელობა გადაეცა ლიბერალ რეფორმატორებს ან მემარცხენე ოპორტუნისტებს, რომლებიც ეწინააღმდეგებოდნენ კლასობრივი კონფლიქტის არსებობას, ან ამგვარი კონფლიქტის გარდაუვლობის ღიად აღიარებას. მოძრაობა ამ და სხვა მიზეზების გამო ჩამოშორდა მუშათა კლასის ქალთა კონკრეტულ ბრძოლებს სახლებსა და ქარხნებში მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ჩაგრულ და ექსპლუატირებულ ქალთა უმეტესობას შეადგენდნენ. უკანასკნელი და სავარაუდოდ, ყველაზე მნიშვნელოვანი გაკვეთილი, რომლის სწავლაც შეგვიძლია, არის ის, რომ მოძრაობა თანამიმდევრული პოლიტიკის, ორგანიზებისა და დისციპლინის გარეშე ვერ იქნება მებრძოლი ორგანიზაცია.

მოკლედ რომ ვთქვათ, ქალთა გათავისუფლება, მთელი თავისი რიტორიკითა და პრეტენზიებით, მთელი თავისი გაბედული დასაწყისით, გახდა ის, რაც ნამდვილად იყო (მართლაც, რაც უნდა ყოფილიყო): მუშათა კლასის საწინააღმდეგო, ანტიკომუნისტური, პეტი ბურჟუა რეფორმის მოძრაობა.

სოციალისტური ფემინიზმი

ქალთა გათავისუფლების უკანასკნელი ამოსუნთქვა ახლაც გრძელდება მცირე ლოკალური ორგანიზაციების სახით, რომლებიც სხვადასხვა დონეზეა ჩართული ავტონომიურ სოციალისტ ფემინისტთა ორგანიზებაში. მხარდამჭერები თითქმის ექსკლუზიურად წარმოადგენენ თეთრკანიან პეტი ბურჟუაზიას, რაც სოციალისტური ფემინიზმის შესახებ ეროვნული კონფერენციის (1975 წელს) დამსწრე საზოგადოებამ გვაჩვენა. 1975 წლის კონფერენციის ანგარიშები გვიჩვენებს, რომ სოციალისტ ფემინისტ მხარდამჭერთა ჯგუფი უამრავ განსხვავებულ პოლიტიკურ ორიენტაციას მოიცავს.

უეჭველად არსებობს ქალთა მნიშვნელოვანი ნაწილი, რომელსაც სოციალისტური ფემინიზმის გამოყენებით დრო გაჰყავს, რაც ახალი მარქსისტულ-ლენინისტური წარმონაქმნების რეგრესული პოზიციების რეაქციაა (რომელთა მორალიც ვიქტორიანულია, ე.წ. „ქალთა საკითხის“ აღქმა კი სულაც არ შეეფერება ბებელის მიერ 1879 წელს დაწერილ განაცხადებს). თუმცა, არსებობს მიზეზი, გვჯეროდეს, რომ მისი სტაბილური მხარდამჭერი გუნდი შედგება თეთრკანიანი რადიკალი ფემინისტებისაგან, რომლებიც შეგნებული სოციალ-დემოკრატები არიან და ქალთა გათავისუფლების ადრეული დღეების რადიკალური პეტი ბურჟუა პოლიტიკის ერთ-ერთ გაგრძელებას წარმოადგენენ. რაც არ უნდა იყოს სოციალისტური ფემინიზმის ზუსტი კლასობრივი შემადგენლობა, წამყვანი ტენდენცია აშკარადაა კვეთა რადიკალურ ფემინიზმსა და სოციალ-დემოკრატიას შორის. ეს უცნაური ნაერთი საფუძვლად უდევს პირველ სამს „ერთიანობის პრინციპებიდან“, რომლებიც კონფერენციის ორგანიზატორებმა შეადგინეს:

  1. ჩვენ ვაღიარებთ ქალთა ავტონომიური მოძრაობის საჭიროებას რევოლუციური პროცესის ფარგლებში და მხარს ვუჭერთ მის არსებობას.
  2. ჩვენ ვთანხმდებით, რომ ყოველგვარი ჩაგვრა, დაფუძნებული რასაზე, კლასზე, სქესსა თუ ლესბოსელობაზე ურთიერთკავშირშია და ჩაგვრისაგან გათავისუფლების ბრძოლები ერთდროული და კოოპერატიული უნდა იყოს.
  3. ჩვენ ვთანხმდებით, რომ სოციალისტური ფემინიზმი რევოლუციის სტრატეგიაა.[2]

გასაკვირი სულაც არაა, რომ „ერთიანობის პრინციპებმა“ არა ერთიანობა, არამედ ძალიან დიდი დაბნეულობა და დავა გამოიწვია, რაც ქალთა გათავისუფლების დაბნეულ და შეუთავსებელ მაორგანიზებელ კონფერენციებს გვაგონებს. მიუხედავად ამისა, „ერთიანობის პრინციპები“ აშკარად გამოხატავს ქალთა გათავისუფლების პეტი ბურჟუაზიულ კლასობრივ ხასიათს, რომლის უკვდავყოფაც სოციალისტური ფემინიზმის ნიღბით ხდება. მაგალითად, მეორე პრინციპში ვხედავთ, რომ „ყოველგვარი ჩაგვრა, დაფუძნებული რასაზე, კლასზე, სქესსა თუ ლესბოსელობაზე ურთიერთკავშირშია“, თუმცა, არ ჩანს მითითება იმისა, თუ როგორაა ისინი ურთიერთკავშირში. ვხედავთ, რომ გამოყენებულია ჩაგვრა, მაგრამ არა ექსპლუატაცია. ჩაგვრა ფსიქოლოგიური ტერმინია, ექსპლუატაცია კი – ეკონომიკური ტერმინი, რომელიც კლასობრივ ურთიერთობებს ეხება. კლასი გამოყენებულია, როგორც კატეგორია, როგორც რასა, სქესი და ლესბოსელობა. აღიარებული არ არის ის, რომ რასობრივი და სქესობრივი დისკრიმინაცია კლასობრივი ექსპლუატაციის ნაწარმია. ჩვენ უნდა დავასკვნათ, რომ „ლესბოსელობის“ დამატება არის შედეგი ოპორტუნისტული მცდელობისა, თავი მოაწონონ რადიკალ ლესბოსელებს, რადგან ჰომოსექსუალობა უსათუოდ მიეკუთვნება სქესობრივ დისკრიმინაციას.

კლასის გადამწყვეტი როლის აღიარებისადმი მტრული დამოკიდებულება, რომელიც ქალთა გათავისუფლებისგანაა მემკვიდრეობით მიღებული, გამოხატულია კონფერენციის ანგარიშში, რომელიც ბერკლი-ოუქლენდის ქალთა კავშირის წევრის მიერაა დაწერილი:

პანელებისა და სამუშაო შეხვედრების დროს ბევრი ითქვა რასის, კლასის, ლესბოსელობის და ა.შ. საკითხების შესახებ, თუმცა არ გაჟღერებულა ყველასათვის მოსაწონი სტრუქტურა, რომლის ფარგლებშიც ამ ყველაფერს განვიხილავდით. არ ყოფილა მიზეზი მცდელობისათვის, გადაგვეწყვიტა განსხვავებები, რადგან ჩვენ საკუთარ თავზე არ აგვიღია კონფერენციის მიღმა ერთად შრომის ან ბრძოლის ვალდებულება… მარქსისტულ-ლენინისტური კრების წევრები ხშირად ამბობდნენ, რომ კლასი უმთავრესი წინააღმდეგობაა. ისინი ხშირად ამბობდნენ იმასაც, რომ ქალთა მოძრაობა „საშუალო კლასის“ მოძრაობაა. ბევრმა მუშა ქალმა, რომელიც კონფერენციას ესწრებოდა, გამოხატა პირადი ზიზღი ტერმინოლოგიის ამგვარი დაუდევრობის მიმართ და იმის გამო, რომ ეს მოსაზრება უგულვებელყოფდა მათ პოზიციას სამუშაო ძალაში…[3]

„ზიზღი“ იმ ქალებმა გამოხატეს, რომლებიც ბარბარა ერენრაიხის მიერ წამოყენებულ პოზიციას ეთანხმებოდნენ:

დავიწყოთ იმით, რომ ძალიან გულწრფელნი უნდა ვიყოთ კლასის შესახებ. ამერიკელი ხალხის დაახლოებით ოთხმოცდაათი პროცენტი „მუშათა კლასს“ მიეკუთვნება: ისინი თავიანთ შრომას ხელფასების სანაცვლოდ ყიდიან, ან დამოკიდებულნი არიან სხვებზე, ვინც ამას აკეთებს… ახლა კი მითხარით, რას გვეუბნება ეს? ეს გვეუბნება იმას, რომ პოლიტიკური მიზნებით, კლასი მკაცრად, მხოლოდ მთლიანი ეკონომიკური ურთიერთობების ფარგლებში არ განისაზღვრება. პოლიტიკური მიზნებით, კლასი განისაზღვრება თავისივე ცნობიერების მიხედვით, რომლის ფარგლებშიც იგი თავს აღიქვამს კლასად, რომელიც სხვა კლასს ან კლასებს უპირისპირდება.[4]

ერენრაიხის პოზიცია წყვეტს „დაუდევარი ტერმინოლოგიის“ პრობლემას საშუალო კლასის (ანდაც, ახალი პეტი ბურჟუაზიის) სრული ლიკვიდირებით და ფართო, არადიფერენცირებულ მასად (მოსახლოების 90%) ქცევით, რომელიც თავისთავად კლასობრივი ცნობიერებით განისაზღვრება. გამომდინარე იქიდან, რომ ამგვარი კლასი ან კლასობრივი ცნობიერება ამერიკის შეერთებულ შტატებში დღესდღეისობით არ არსებობს, შედეგად კლასი არარსებული ხდება. შესაბამისად, აქედან გამომდინარეობს ის, რომ ქალებს შეუძლიათ, გაერთიანდნენ თავიანთი საერთო „ჩაგვრის“ გარშემო და გახდნენ „კლასი, რომელიც განისაზღვრება თავისივე ცნობიერების მიხედვით, რომლის ფარგლებშიც იგი თავს აღიქვამს კლასად, რომელიც სხვა კლასს ან კლასებს უპირისპირდება“, და ამგვარად, ჩვენ ისევ ვუბრუნდებით დობის ერთიანობას, რომელიც ქალთა გათავისუფლებამ წამოიწყო. რა გასაკვირია, რომ „კონფერენცია ჰომოგენურობით იყო მოცული, დამსწრე ქალების უმეტესობა თეთრკანიანი იყო და ოცდათხუთმეტ წელზე ახალგაზრდა…“[5] სოციალური კლასის გადამწყვეტი როლის უგულვებელყოფა, როგორც „მთლიანი ეკონომიკური ურთიერთობისა“ და მისი ჩანაცვლება ფსიქოლოგიური განსაზღვრებით მატერიალური საფუძვლის გარეშე უკვდავყოფს ქალთა გათავისუფლების ტაქტიკას „საკუთარი ჩაგვრის გარშემო ორგანიზებისა“, რისი მაგალითიცაა შენარჩუნება სლოგანისა „პირადი პოლიტიკურია“. ამგვარად, მარქსიზმის უარყოფა, როგორც „ყველასათვის მოსაწონი სტრუქტურისა“, აგრძელებს თეთრკანიანი, საშუალო კლასის (პეტი ბურჟუა) ქალების ჰეგემონიის გამართლებას ქალთა გათავისუფლებაში სხვა სახელით: სოციალისტური ფემინიზმი.

სოციალისტურ-ფემინისტური ტენდენციის ნამდვილი ერთიანობა გამოხატულია პირველ პრინციპში, რომელიც ქალთა ავტონომიური მოძრაობის აუცილებლობას ამტკიცებს. ამ მოსაზრების შენარჩუნებით სოციალისტური ფემინიზმი ქალებს იზოლაციასა და სეგრეგაციაში ცხოვრებას მიუსჯიდა. 1960-იანი წლების შუაში ავტონომიური მოძრაობის შექმნამ გამოხატა შევიწროება, რომელიც მემარცხენე კაცთა შეღწევადმა და ჩასანგრებულმა სექსიზმმა მიუსაჯა ყოველ მცდელობას ქალთა, როგორც ახალი მემარცხენეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის ორგანიზებისა. ავტონომიური მოძრაობის ორგანიზებით ქალებმა ენერგიული მასობრივი მოძრაობის ორგანიზების უნარი გამოხატეს. და მაინც, კაცების მიერ დომინირებული მემარცხენეობის რეაქცია შემდეგი იყო: ქალთა მოძრაობის იზოლირება და გეტოდ ქცევა თვით პეტი ბურჟუაზიული მემარცხენეობის ფარგლებშიც კი. ქალთა გათავისუფლებამ თავი ხაფანგში ამოყო პოლიტიკური ბრძოლების „კაცების მიერ დომინირებულად“, ხოლო მარქსიზმის „პენისის პოლიტიკად“ დახასიათებით, ქალთა გათავისუფლების შემცირებით და „ქალთა პრობლემების“ გარშემო შემუშავებულ რეფორმისტულ პროგრამებად ქცევით: აბორტი, ბავშვთა მოვლა, ქალთა კვლევების პროგრამები, ქალთა ჯანმრთელობის კლინიკები და ასე შემდეგ. ქალთა განცალკევებული მოძრაობის შენარჩუნების მემკვიდრეობა იყო ავტონომიური მოძრაობის ქცევა ლოკალური რეფორმისტული ბრძოლების ტრივიალურ, იზოლირებულ და შეზღუდულ რიგად.

როდესაც „ქალთა საკითხი“ ახალი მემარცხენეობის დღის წესრიგში აღმოჩნდა, შეიქმნა პირობები, რომელთა ფარგლებშიც პოტენციურად შესაძლებელი იყო ქალებისათვის სექსიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის პირდაპირ მემარცხენეობაში შეტანის შესაძლებლობის მიცემა. საერთო ჯამში, ეს არ მოხდა. ავტონომიურმა მოძრაობამ ქალთა იზოლირებით ხელი შეუშალა სექსიზმის წინააღმდეგ სერიოზული პოლიტიკური კამპანიის წარმოებას კაცებსა და ქალებს შორის, როგორც ორგანიზააციულ ბრძოლას. ქალთა უწყვეტმა პოლიტიკურმა სეგრეგაციამ გამოიწვია ის, რომ სექსიზმთან დაპირისპირება გახდა მხოლოდ საყვარლის ან ქმრის სექსიზმთან დაპირისპირება; შედეგად, ავტონომიურმა მოძრაობამ მარცხი განიცადა თავის მისიაში, დაემარცხებინა მემარცხენეობის სექსიზმი, რასაც ახალი კომუნისტური მოძრაობის დიდი ნაწილის რეგრესული ხაზები ააშკარავებს. ავტონომიური მოძრაობის გაჭიანურებულმა არსებობამ და მისმა მიდრეკილებამ ფსიქოლოგიური თეორიული მსჯელობისაკენ გაართულა იმის დანახვა, რომ მემარცხენეობაში სექსიზმისა და რასიზმის განადგურება არა დამოკიდებულებითი, არამედ ორგანიზაციული პრობლემა იყო. სექსიზმისა და რასიზმის სიჭარბის გადაჭრის ხერხი თავად პარტიის ფორმირების პროცესში უნდა ვეძებოთ. რევოლუციური პარტიის სტრუქტურა უნდა იძლეოდეს ორგანიზაციულ საფუძველს, რომელზე დაყრდნობითაც შესაძლებელი იქნება ამხანაგებს შორის თანასწორობის განვითარება და მხარდაჭერა.

მარქსიზმის უარყოფა, წარმოებითი ურთიერთობების გადამწყვეტი როლის უარყოფა ასევე ახდენს იმის მისტიფიცირებას, თუ რა არის სექსიზმი – კლასობრივი ურთიერთობა სქესებს შორის ისევე, როგორც რასიზმია კლასობრივი ურთიერთობა რასებს შორის. სწორედ ეს იყო მოსაზრება, რომელიც ენგელსმა დიდი ხნის წინ შემოგვთავაზა, როდესაც დაწერა, რომ ცოლსა და ქმარს შორის ურთიერთობა ბურჟუაზიისა და პროლეტარიატისას ჰგავდა. საქმე არა იმაშია, რომ კაცები და ქალები, შავკანიანები და თეთრკანიანები ცალკეულ კლასს წარმოადგენენ (მიუხედავად იმისა, რომ ქალთა გათავისუფლებლა ერთ დროს სწორედ ამას ამტკიცებდა), არამედ იმაში, რომ მათ შორის არსებულ სოციალურ ურთიერთობებს კლასობრივი წევრობის მიუხედავად კლასობრივი ურთიერთობების ხასიათი აქვს, რადგან სწორედ კლასობრივი ურთიერთობების ნაწარმია. შესაბამისად, სექსიზმსა და რასიზმს კლასობრივი იდენტობა აქვთ: თითოეული მათგანი მოითხოვს უთანასწორობით, მორჩილებითა და მოჩვენებითი ქვემდგომობით აღსავსე ურთიერთობას ადამიანთა ერთი ჯგუფისა მეორესთან.

ქალთა გათავისუფლებასა და მის გადმონაშთში, სოციალისტურ ფემინიზმში კლასობრივი ურთიერთობების გადამწყვეტი როლის აღიარების უარყოფამ უნდა გამოიწვიოს „რევოლუციური პროცესისა“ და „სოციალისტური ფემინიზმის რევოლუციის სტრატეგიად“ ყოფნის შესახებ საუბრის რადიკალურ ფარისევლობად ქცევა. ამ ფრაზებს ვერ ექნებათ შინაარსი და ნამდვილი რეფერენტი ფსიქოლოგიური ჩაგვრის მატერიალური ფესვებისა და ექსპლუატაციის წარმოშობის ერთიანი თეორიული გაგების გარეშე. საბოლოო ანალიზის თანახმად, სოციალისტური ფემინიზმი არაფერია, გარდა ქალთა გათავისუფლების დრომოჭმული გაგრძელებისა.

ახალი მიმართულებები

ჩრდილოეთ ამერიკაში 1960-იანების პერიოდი დასახიჩრებული იყო 1950-იანებისა და 1960-იანების ცივი ომის რეპრესიით, რომელმაც ორ თაობას წაართვა ყოველგვარი თეორიული და ისტორიული ცოდნა ჩრდილო-ამერიკული კლასობრივი ბრძოლისა და ჩრდილო-ამერიკული სოციალიზმის შესახებ. ანტიმარქსისტული და ანტისაბჭოთა პროპაგანდის ოცზე მეტმა წელმა (რომელიც დაწყებით სკოლაში იწყებოდა და უმაღლეს სასწავლებელში გრძელდებოდა) გამოიწვია ის, რომ ჩრდილო-ამერიკელი ახალგაზრდობის უმეტესობა ანტიკომუნისტი, ანტისოციალისტი, ანტიმარქსისტი იყო. შეერთებული შტატების იმპერიალიზმმა და მისმა კანადურმა განშტოებამ დაიცვა ადამიანთა მასები მწარე მატერიალური სიდუხჭირისაგან და ამგვარად, საზღვრის ორივე მხარეს განამტკიცა იდეოლოგიები „ამერიკის, როგორც დემოკრატიული და თავისუფალი წარმოების მწვერვალის“ შესახებ. მართლაც, იმპერიალიზმის ერთ-ერთი უდიდესი დაპირისპირება, შავკანიანი და ადგილობრივი მოსახლეობის სასტიკი ექსპლუატაცია კონტინენტის ფარგლებში და კვებეკელებისა – კანადაში იყო ის, რამაც სათავე დაუდო მომაკვდავი მემარცხენეობის აღორძინებას და აღნიშნა დაპირისპირებისა და კლასობრივი ბრძოლის გამწვავება, რომელიც 1970-იან წლებს ახასიათებს.

რევოლუციური თეორიისა და პრაქტიკისაგან განცალკევებამ გამოიწვია ის, რომ მოძრაობა, განსაკუთრებით – ახალი მემარცხენეობა, მშვიდობის მოძრაობა და ქალთა გათავისუფლება დარჩა თეორიული ხელსაწყოების გარეშე (განსაკუთრებით, დიალექტიკური ანალიზის ყოველგვარი გააზრების გარეშე), რომლებიც ასე აუცილებელია გრძელვადიან გეგმაში პრაქტიკის წარსამართად. შედეგად, პრაქტიკა, როგორც წესი, პრაგმატული და არარეგულარული იყო, ხასიათდებოდა ცოტა წარმატებითა და ბევრი მარცხით, ღლიდა და გულს უტეხდა ხალხს. რევოლუციური კლასებისაგან განალკევება, თეორიულ და ისტორიულ უმეცრებასთან ერთად, ნიშნავდა იმას, რომ ხალხს ხშირად არ გააჩნდა კომპეტენტური ანალიზის უნარი. შედეგად, ხალხი ორიენტირებული იყო ტაქტიკაზე და არა სტრატეგიაზე. მეტიც, ისინი პოპულისტები და რეფორმისტები დაუსწრებლად იყვნენ, უმეცრებისა და დაგეგმილი ანტიკომუნიზმის გამო. მებრძოლთა უდიდესი რაოდენობა დაბნეულობითა და სასოწარკვეთით ხვდებოდა იმ ფაქტს, რომ მცდელობები კრახს განიცდიდა, მარცხდებოდა, ან არარელევანტურ რეფორმებად იქცეოდა, რაც კიდევ უფრო გამაღიზიანებელი იყო. ისტორიის დიალექტიკის ცოდნის ან გაგების გარეშე, კაპიტალიზმისა და იმპერიალიზმის სწორად აღქმის გარეშე, კლასობრივი ბრძოლის მიმდინარეობის შეფასებისა და გააზრების გზების გარეშე, 1960-იანი წლების რადიკალიზმი სულ რამდენიმე წელიწადში გაკოტრდა. შესაბამისად, ჩვენ აშკარად ვხედავთ, რომ ქალთა გათავისუფლება არ იყო უნიკალური და მისი ბედი 1960-იანი წლების ახალი მემარცხენეობის ზოგად თარგს მიჰყვა.

ბევრი ჩვენგანი მოძრაობების რიგში, განსაკუთრებით კი – ქალთა გათავისუფლების მოძრაობაში მოგროვილი ათწლიანი გამოცდილების შემდეგ მარქსისტ-ლენინისტი გახდა – არა იმიტომ, რომ წიგნები წავიკითხეთ, არამედ იმიტომ, რომ ბევრი ბრძოლა და მარცხი გამოვცადეთ და შემდეგ წიგნები წავიკითხეთ. მოკლედ, ჩვენ თავიდან უნდა დავიწყოთ. თუმცა, ამჯერად იდეოლოგიისა და პრაქტიკის თვალსაზრისით ბევრად უკეთ ვართ შეიარაღებულნი, ამიტომ, ჩვენ არ უნდა გავიმეოროთ წარსულის შეცდომები, არ უნდა წავიდეთ კომპრომისზე რევოლუციის საწინააღმდეგო რასიზმთან და სექსიზმთან, არ უნდა ჩავერთოთ პეტი ბურჟუაზიულ კლასობრივ კოლაბორაციონიზმში, არ უნდა დავმარცხდეთ ჩვენს ბრძოლაში ორგანიზაციის ასაშენებლად, მებრძოლი ორგანიზაციისა ჩვენი დების, ძმებისა და საკუთარი თავების გასათავისუფლებლად.

[1] ამ სტატიის ნაწილები გამოიცა სახელით „ქალთა გათავისუფლება: მეორე თავის დასაწყისი“, Canadian Dimension, Vol. X, ნომერი 9, 1975.

[2] ბარბარა დადლი, „კონფერენციის ანგარიში“, Socialist Revolution, 1975 წლის ოქტომბერი – დეკემბერი, გვ. 109, 111, 114.

[3] Ibid, გვ. 111, 114.

[4] ბარბარა ერენრაიხი, „ბარბარა ერენრაიხის გამოსვლა“, Socialist Revolution, 1975 წლის ოქტომბერი – დეკემბერი, გვ. 89.

[5] დადლი, გვ. 107.