12 ნოე

მეშვიდე კითხვის წრე: ანაზღაურებადი საშინაო შრომა – მარიაროზა დალა კოსტა, სელმა ჯეიმსი, ანჯელა დეივისი

მთარგმნელი: ნესტან მღებრიშვილი

რედაქტორი: გიორგი კობახიძე

 

მარიაროზა დალა კოსტა, ქალები და თემის დამხობა

 წყარო: მარიაროზა დალა კოსტა და სელმა ჯეიმსი, ქალთა ძალაუფლება და თემის დამხობა.

ბრისტოლი, გაერთიანებული სამეფო: ფოლინგ უოლ პრეს, 1972.

 

ეს დაკვირვებები „ქალთა საკითხის“ ამოცნობისა და ანალიზის მცდელობაა, ისევე, როგორც ამ საკითხის ადგილმდებარეობის განსაზღვრისა კაპიტალიზმის მიერ შრომის დანაწილებისგან შექმნილ სრულიად „ქალის როლში“.

უპირველეს ყოვლისა, ამ გვერდებში ქალის როლის ცენტრალურ ფიგურად დიასახლისს წარმოვაჩენთ. ჩვენ ვასკვნით, რომ ყველა ქალი დიასახლისია და ის ქალებიც კი, რომლებიც სახლის გარეთ მუშაობენ, აგრძელებენ დიასახლისობას. გლობალურ შკალაზე, სწორედ ის, რაც საშინაო სამუშაოსთვისაა დამახასიათებელი – რომელიც განიხილება არა მხოლოდ სამუშაო საათების რაოდენობისა და სამუშაოს ხასიათის თვალსაზრისით, არამედ ცხოვრებისა და მის შედეგად ჩამოყალიბებული ურთიერთობების ხარისხის ჭრილში – განაპირობებს ქალის ადგილს, სადაც არ უნდა იყოს და რომელ კლასსაც არ უნდა მიეკუთვნებოდეს იგი. ჩვენ მუშათა კლასის წევრ ქალზე ვკონცენტრირდებით, თუმცა ამით არ ვგილისხმობთ იმას, რომ მხოლოდ მუშათა კლასის წევრი ქალების ექსპლუატაცია ხდება. პირიქით, ამას იმის დასამტკიცებლად ვაკეთებთ, რომ მუშათა კლასის წევრი დიასახლისი, რომელიც, ჩვენი აზრით, კაპიტალისტური წარმოებისთვის შეუცვლელია, გადამწყვეტი ფაქტორია ყველა სხვა ქალის მდგომარეობისა. შესაბამისად, ქალების, როგორც კასტის ყოველი ანალიზი მუშათა კლასის წევრი დიასახლისის ანალიზიდან უნდა გამომდინარეობდეს.

იმისათვის, რომ დიასახლისი ცენტრალურად აღვიქვათ, პირველ რიგში, აუცილებელია, მოკლედ განვიხილოთ, თუ როგორ შექმნა კაპიტალიზმმა თანამედროვე ოჯახი და დიასახლისის როლი მასში ოჯახური დაჯგუფებებისა და თემების იმ ტიპების განადგურებით, რომლებიც აქამდე არსებობდა.

ეს პროცესი არავითარ შემთხვევაში არაა დასრულებული. მაშინ, როდესაც დასავლურ მსოფლიოზე, განსაკუთრებით კი, იტალიაზე ვსაუბრობთ, ჩვენ გვსურს, თვალსაჩინო გავხადოთ, რომ ვინაიდან წარმოების კაპიტალისტური ხერხი მესამე მსოფლიოსაც თავის განკარგულებაში აქცევს, განადგურების იგივე პროცესს აქაც ვხედავთ და უნდა ვხედავდეთ. ასევე არ უნდა უგულვებელვყოთ ისიც, რომ ოჯახი, როგორც ჩვენ მას ტექნოლოგიურად განვითარებულ დასავლურ ქვეყნებში ვიცნობთ, უკანასკნელი სახეა, რომელსაც ოჯახმა კაპიტალიზმის ქვეშ შეიძლება მიაღწიოს. მაგრამ ახალი ტენდენციების ანალიზი შეიძლება იყოს შედეგი მხოლოდ იმ საკითხის ანალიზისა, თუ როგორ შექმნა კაპიტალიზმმა ეს ოჯახი და რა არის დღეს ქალის როლი.

ჩვენ ქალის როლზე ამ დაკვირვების დასრულებას იმ ქალის მდგომარეობის ანალიზით გთავაზობთ, რომელიც სახლის გარეთ მუშაობს, თუმცა ეს მოგვიანებით. ჩვენ მხოლოდ და მხოლოდ გვსურს, ყურადღება მივაქციოთ კავშირს ორ, ერთი შეხედვით განცალკევებულ გამოცდილებას შორის: დიასახლისის და მომუშავე ქალისა.

ყოველდღიური ბრძოლები, რომლებიც ქალებმა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ განავითარეს, პირდაპირ ეწინააღმდეგება ქარხნისა და სახლის ორგანიზებას. ქალების „არასანდოობა“ როგორც სახლში, ისევე მის გარეთ, მას შემდეგ სწრაფად გაიზარდა და პირდაპირ ეწინააღმდეგება ქარხანას, როგორც დროსა და სივრცეში ორგანიზებულ დანაყოფს და სოციალურ საწარმოს, როგორც შრომითი ძალის წარმოების ორგანიზებას. მეტი არდასწრების, ცხრილების ნაკლები პატივისცემის, მაღალი შრომითი მობილობის ტენდენციას ახალგაზრდა, მომუშავე კაცები და ქალები იზიარებენ. თუმცა მაშინ, როდესაც კაცი თავისი ახალგაზრდობის გადამწყვეტ პერიოდში ახალი ოჯახის ერთადერთი მხარდამჭერია, ქალები, რომლებიც არ არიან ამგვარად შებოჭილნი და რომელთაც ყოველთვის უნდა იფიქრონ სახლის სამუშაოზე, მეტად გათიშულები იქნებიან შრომითი დისციპლინისგან, რაც სამუშაო ნაკადის დარღვევას, შემდეგ კი, კაპიტალისთვის მაღალ ხარჯებს გამოიწვევს (ეს ერთ-ერთი საბაბია იმ დისკრიმინაციული ხელფასებისთვის, რომლებიც კაპიტალის ხარჯებს ასმაგად ანაზღურებს). დიასახლსისების უამრავი ჯგუფი გათავისუფლების ამავე ტენდენციას გამოხატავს, როდესაც შვილებს ქმრებს სამსახურებში უტოვებენ.[1] ეს ტენდენცია არის და იქნება ერთ-ერთი გადამწყვეტი ფორმა კრიზისისა, რომელსაც ქარხნებისა და სოციალური საწარმოების სისტემებში ვხედავთ.

უკანასკნელ წლებში, განსაკუთრებით განვითარებულ კაპიტალისტურ ქვეყნებში, ჩამოყალიბდა სხვადასხვა ორიენტაციისა და არეალის მქონე, ქალთა მოძრაობების უდიდესი რიცხვი. მათ შორისაა ისინი, ვინც მიიჩნევენ, რომ საზოგადოების ძირითადი კონფლიქტი ქალებსა და კაცებს შორისაა და ისინიც, ვინც ქალის მდგომარეობაზე, როგორც კლასობრივი ექსპლუატაციის კონკრეტულ გამოვლინებაზეა ორიენტირებული.

თუკი ამ უკანასკნელის პოზიცია და დამოკიდებულებები ერთი შეხედვით დამაფიქრებელია, განსაკუთრებით იმ ქალებისთვის, რომელთაც პოლიტიკურ ბრძოლებში მეომრული მონაწილეობის გამოცდილება აქვთ, ჩვენ ვფიქრობთ, აუცილებელია, ხაზი გაესვას, რომ ქალები, რომელთათვისაც სექსუალური ექსპლუატაცია ძირითადიდი სოციალური წინააღმდეგობაა, გვამარაგებენ უმნიშვნელოვანესი მაჩვენებლით ჩვენივე გაღიზიანების დონისა, რომელსაც მილიონობით ქალი განიცდის, როგორც მოძრაობის შიგნით, ასევე მის გარეთაც. არსებობენ ისინი, ვინც თავიანთ ლესბოსელობას შემდეგნაირად განსაზღვრავენ (ჩვენ ვეხებით შეხედულებებს, რომლებსაც მოძრაობის ნაწილი განსაკუთრებით შეერთებულ შტატებში გამოხატავს): „ჩვენი ურთიერთობები ქალებთან დაიწყო მაშინ, როდესაც ერთად ვიყავით და შევძელით, გვეღიარებინა, რომ აღარ შეგვეძლო კაცებთან ურთიერთობის მოთმენა, რომ არ შეგვეძლო, თავიდან აგვეცილებინა ამ ურთიერთობების ძალაუფლებრივ ურთიერთობებად გადაქცევა, რომლებშიც ჩვენ აუცილებლად დამორჩილებულნი ვიქნებოდით. ჩვენი ყურადღება და ენერგია გადამისამართებული იყო, ჩვენი ძალაუფლება – გაფანტული, მისი მიზნები – გამიჯნული.“ ამ უკუგდებისგან წარმოიშვა ჰომოსექსუალი ქალების მოძრაობა, რომელიც ამტკიცებს როგორც სექსუალური ძალაუფლებისთვის ბრძოლისა და ბიოლოგიური სოციალური ერთეულისგან თავისუფალი ურთიერთობის შესაძლებლობებს, ასევე საჭიროებას, მეტად ღიანი გავხდეთ უფრო ვრცელი სოციალური და შესაბამისად, სექსუალური პოტენციალის წინაშე.

ახლა კი, იმისათვის, რომ გავიგოთ გაღიზიანება ქალებისა, რომლებიც საკუთარ თავებს უფრო და უფრო მზარდი ფორმებით გამოხატავენ, ჩვენ ნათლად უნდა გავიაზროთ, კაპიტალიზმის ქვეშ არსებული ოჯახის ხასიათის რომელი ასპექტი აჩქარებს კრიზისს ამ მასშტაბით.

 

კაპიტალისტური ოჯახის დასაწყისი

პრე-კაპიტალისტურ, პატრიარქალურ საზოგადოებაში, სახლი და ოჯახი სოფლის მეურნეობისა და სახელოსნო წარმოების ცენტრი იყო.  კაპიტალიზმის გამოჩენასთან ერთად ორგანიზდა წარმოების სოციალიზაცია და მისი ცენტრი ქარხანა გახდა. ისინი, ვინც ახალ სამეწარმეო ცენტრში, ქარხანაში მუშაობდნენ, იღებდნენ ხელფასს. ისინი, ვინც გარიცხულნი იყვნენ – არა. ქალებმა, ბავშვებმა და ხანშიშესულებმა დაკარგეს შედარებითი ძალაუფლება, რომელიც წარმოქმნილი იყო ოჯახის დამოკიდებულებით მათ შრომაზე, რომელიც სოციალურად და აუცილებლად მიიჩნეოდა. კაპიტალმა, გაანადგურა რა ოჯახი, თემი და წარმოება, ერთის მხრივ, ძირითად სოციალურ წარმოებას ქარხანასა და კაბინეტში მოუყარა თავი, მეორეს მხრივ კი, არსებითად განაცალკევა კაცი ოჯახისგან და დაქირავებულ მუშად აქცია იგი. მან კაცს დააკისრა ტვირთი ფინანსური ვალდებულებისა ქალების, ბავშვების, ხანშიშესულებისა და ავადმყოფების, ერთი სიტყვით, ყველას წინაშე, ვინც არ იღებდა ხელფასს. ამ მომენტიდან დაიწყო სახლიდან მათი გაგდება, ვინც არ შობდა და ემსახურებოდა დაქირავებულ მუშებს. პირველი, ვინც კაცების შემდეგ სახლიდან გააგდეს, ბავშვები იყვნენ; ბავშვები სკოლაში გაუშვეს. ოჯახმა შეწყვიტა არა მხოლოდ სამეწარმეო, არამედ საგანმანათლებლო ცენტრად მოქმედება.[2]

კაცების, როგორც პატრიარქალური ოჯახის დესპოტი მმართველების არსებობის ფარგლებში, შრომის მკაცრი დანაწილებიდან გამომდინარე, ქალების, ბავშვებისა და კაცების გამოცდილებები ურთიერთსაწინააღმდეგო გამოცდილებები იყო, რომლებიც ჩვენ მემკვიდრეობით მივიღეთ. თუმცა, პრე-კაპიტალისტურ საზოგადეობაში, მონების თემის ყოველი წევრის სამუშაო კონკრეტული მიზნისკენ მიმართულად მიიჩნეოდა: ან ფეოდალური ბატონის აყვავებისკენ, ანდაც, ჩვენი გადარჩენისკენ. ამ ყველაფრის ფარგლებში, მონების თემი იძულებული იყო, ერთად ემუშავათ ართავისუფლების ერთიანობაში, რომელიც ერთნაირად მოიცავდა ქალებს, ბავშვებსა და კაცებს და რომელიც კაპიტალიზმს უნდა გაენადგურებინა.[3] ამ თვალსაზრისით, არათავისუფალი ინიდივიდი, ართავისუფლების დემოკრატია[4] კრიზისში შევიდა. მონობიდან თავისუფალ მუშახელობაში გადასვლამ კაცი და ქალი პროლეტარები ერთმანეთისგან, ხოლო ორივე მათგანი თავიანთი შვილებისგან განაცალკევა. არათავისუფალი პატრიარქი იქცა „თავისუფალ“ მოჯამაგირედ და სქესებისა და თაობების ურთიერთსაწინააღმეგო გამოცდილებებზე აშენდა უფრო ღრმა ჩამოშორება და შესაბამისად, უფრო დამანგრეველი ურთიერთობა.

ჩვენ აუცილებლად უნდა გავუსვათ ხაზი, რომ ეს განცალკევება ბავშვებსა და ზრდასრულებს შორის აუცილებელია კაცებსა და ქალებს შორის განცალკევების სრული მნიშვნელობის გასაგებად, კარგად აღსაქმელად იმისა, რომ ქალთა მოძრაობაში ბრძოლის ორგანიზებას (მაშინაც კი, როდესაც ის კაცებთან ნებისმიერი ურთიერთობის გააფთრებული უკუგდების ფორმას იღებს), შეუძლია მხოლოდ განიზრახოს იმ განცალკევების დაძლევა, რომელიც დაქირავებული შრომის „თავისუფლებაზეა“ დაფუძნებული.

 

კლასობრივი ბრძოლა განათლებაში

სკოლის ანალიზმა, რომელიც უკანასკნელი წლების განმავლობაში ამოტივტივდა – განსაკუთრებით მოწაფეთა მოძრაობების გამოჩენასთან ერთად – ცხადად მოახდინა სკოლის, როგორც იდეოლოგიური დისციპლინის და მუშახელისა და მათი დამქირავებლების ფორმირების ცენტრის იდენტიფიცირება. თუმცა არასდროს ამოტივტივებულა – ყოველ შემთხვევაში, სიღრმისეულად – ის, რაც ამ ყველაფრის სათავეშია; ეს არის ბავშვების ჩვეული სასოწარკვეთილება საბავშვო ბაღის პირველ დღეს, როდესაც მშობლები საკლასო ოთახში აგდებენ და უცებ ტოვებენ მათ. მაგრამ სწორედ აქ იწყება სკოლის ამბავი.[5]

ამგვარად, დაწყებითი სკოლის ბავშვები არ არიან დანართები, რომლებიც მხოლოდ უფროსებისგან ნასწავლი მოთხოვნებით – „უფასო სადილი, უფასო მგზავრობა, უფასო წიგნები“ – შეიძლება რამენაირად გაერთიანდნენ საშუალო სკოლების მოსწავლეებთან.[6] დაწყებითი სკოლის ბავშვებში, მომუშავეთა შვილებში, ყოველთვის არსებობს გაცნობიერება, რომ სკოლა მათ რაიმე გზით განაწყობს მშობლებისა და ამხანაგების წინააღმდეგ და შედეგად, არსებობს ინსტინქტური წინააღმდეგობა სწავლისა და „განათლებულობის“ მიმართ. ეს ის წინააღმდეგობაა, რომლის გამოც შავკანიანი ბავშვები ბრიტანეთში დატუსაღებულნი არიან სკოლებში საგანმანათლებლოდ დეფიციტურთათვის.[7] მუშათა კლასის წევრი ევროპელი ბავშვი, ისევე, როგორც მუშათა კლასის წევრი შავკანიანი ბავშვი მასწავლებელში ხედავს ვიღაცას, ვინც მას თავისი დედისა და მამის საწინააღმდეგო რაღაცას ასწავლის, არა, როგორც დაცვას ბავშვისა, არამედ, როგორც თავდასხმას კლასზე. კაპიტალიზმი პირველი მწარმოებლური სისტემაა, რომელშიც ექსპლუატირებულთა შვილების დისციპლინირება და განათლება მმართველი კლასის მიერ ორგანიზებულ და კონტროლირებად ინსტიტუტებში ხდება.[8]

უკანასკნელი მტკიცებულება, რომ ეს უცხოური ინდოქტრინაცია, რომელიც საბავშვო ბაღში იწყება, ოჯახის დანაწევრებაზეა დაფუძნებული, არის ის, რომ მუშათა კლასის წევრი ბავშვები, რომლებიც უნივერსიტეტამდე აღწევენ (ის რამდენიმე, ვინც აღწევს), იმდენად ტვინგარეცხილები არიან, რომ აღარ ძალუძთ საკუთარ თემთან საუბარი.

შედეგად, სწორედ მუშათა კლასის წევრი ბავშვები არიან ისინი, ვინც პირველები, ინსტინქტურად უჯანყდებიან სკოლებს და იმ განათლებას, რომელსაც სკოლები უზრუნველყოფენ. თუმცა, მათი მშობლები ატუსაღებენ მათ სკოლებში, რადგან ისინი დარწმუნებულნი არიან, რომ მათ შვილებს „განათლება უნდა ჰქონდეთ“, ანუ, შესაბამისად აღჭურვილნი უნდა იყვნენ იმ კონვეიერისა და სამზარეულოსაგან თავის დასაღწევად, რომელშიც თავად მშობლები არიან დატუსაღებულნი. თუკი მუშათა კლასის წევრი ბავშვი განსაკუთრებულ უნარებს გამოიჩენს, მთელი ოჯახი დაუყოვნებლივ კონცენტრირდება მასზე, უქმნის მას საუკეთესო პირობებს, ხშირად უგულვებელყოფს რა სხვა ბავშვებს, ოცნებობს და ელოდება, რომ სწორედ ის გაათავისუფლებს ყოველ მათგანს მუშათა კლასის წევრობისაგან. შედეგად, ეს ხდება სწორედ ის ხერხი, რომლის გამოყენებითაც კაპიტალი გვერდს უვლის მშობლების მისწრაფებებს და ამგვარად იყენებს მათ ახალთახალი მუშახელის დისციპლინირების საქმეში.

იტალიაში მშობლებს მეტად და მეტად უჭირთ შვილების სკოლაში გაშვება. ბავშვების წინააღმდეგობა სკოლის მიმართ ყოველთვის იზრდება, მაშინაც კი, როდესაც ეს წინააღმდეგობა ჯერ ორგანიზებული არ არის.

მაშინ, როდესაც ბავშვების წინააღმდეგობა სკოლებში განათლების მიღების მიმართ იზრდება, იზრდება მათი უარყოფაც თავიანთი ასაკის იმ განსაზღვრებისა, რომელსაც მათ კაპიტალი სთავაზობს. ბავშვებს უნდათ ყველაფერი, რასაც ხედავენ; ისინი ჯერ ვერ იაზრებენ, რომ იმისათვის, რომ რამე გქონდეს, უნდა გადაიხადო და იმისათვის, რომ გადაიხადო, ხელფასი უნდა გქონდეს, შესაბამისად კი, ზრდასრული უნდა იყო. რა გასაკვირია, რომ სულაც არ არის ადვილი, აუხსნა ბავშვებს, რომ მათ არ შეუძლიათ იმ ყველაფრის ქონა, რის გარეშეც მათ, ტელევიზიის მიხედვით, სიცოცხლე არ შეუძლიათ.

 

თუმცა, ბავშვებისა და ახალგაზრდების ახალ თაობაში ხდება რაღაც, რაც ბევრად ართულებს მათთვის დროის იმ პირობითი წერტილის ახსნას, როდესაც ისინი სრულწლოვანებას აღწევენ. ახალგაზრდა თაობა ახდენს ჩვენთვის თავიანთი ასაკის დემონსტრირებას: სამოციან წლებში, ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთში, ექვსი წლის ბავშვებმა უკვე გაიბრძოლეს პოლიციის ძაღლების წინააღმდეგ. დღეს ჩვენ იგივე ფენომენს სამხრეთ იტალიასა და ჩრდილოეთ ირლანდიაშიც ვხედავთ, სადაც ბავშვები ისევე აქტიურად ებმებიან აჯანყებაში, როგორ სრულწლოვნები. როდესაც ბავშვებს (და ქალებს) ისტორიის არსებით ნაწილად აღიარებენ, უეჭველია, რომ გამოჩნდება სხვა მაგალითებიც ყველაზე ახალგაზრდა ადამიანების (და ქალების) მონაწილეობისა რევოლუციურ ბრძოლებში. ახალია მათი მონაწილეობის ავტონომია მიუხედავად მათი გარიცხულობისა პირდაპირი წარმოებიდან და სწორედ ამის გამოც. საწარმოებში ახალგაზრდობა უარყოფს უფროსი მუშების ლიდერობას, ქალაქებში აჯანყებების დროს კი ისინი წვეტიანები ხდებიან. დედაქალაქში, ბირთვული ოჯახის თაობებმა წარმოქმნეს ახალგაზრდებისა და სტუდენტების მოძრაობები, რომელთაც დანიშნული ძალაუფლების სტრუქტურის რყევის პროცესი წამოიწყეს: მესამე მსოფლიოში, უმუშევარი ახალგაზრდობა ხშირად იმაზე ადრე გადის ქუჩებში, ვიდრე პროფესიულ კავშირებში ორგანიზებული მუშათა კლასი.

ღირს, დავიმახსოვროთ, თუ რა მოგვახსენა ჟურნალმა The Times of London (1971 წლის პირველ ივნისს) სკოლის დირექტორების შეხვედრის შესახებ, რომელიც იმიტომ მოიწვიეს, რომ ერთ-ერთი მათგანი მოსწავლისათვის ხელის დარტყმის გამო დაიტუქსა: „გამანადგურებელი და უპასუხისმგებლო ელემენტები ყოველ კუთხე-კუნჭულში დაიძურწებიან ერთი შეხედვით დაგეგმილი განზრახვით, ჩამოშალონ ავტორიტეტის ყოველგვარი ძალა.“ ეს არის „შეთქმულება, გაანადგურონ ღირებულებები, რომლებზეც ჩვენი ცივილიზაციაა დაარსებული და რომელთა საუკეთესო საყრდენებიც სწორედ ჩვენი სკოლები არიან.“

 

უხელფასოთა ექსპლუატაცია

ჩვენ გვსურს, გავაკეთოთ რამდენიმე კომენტარი იმ აჯანყების პოზიციის შესახებ, რომელიც ბავშვებსა და ახალგაზრდებს შორის მუდმივად იზრდება, განსაკუთრებით მუშათა კლასში და განსაკუთრებით შავკანიან ადამიანებს შორის, რადგან ჩვენ გვჯერა, რომ ეს პირდაპირაა დაკავშირებული ქალთა მოძრაობის აფეთქებასთან და მნიშვნელოვანია, რომ ეს ყველაფერი თვით ქალთა მოძრაობამაც გაითვალისწინოს. ჩვენ საქმე გვაქვს აჯანყებასთან იმ ადამიანებისა, რომლებიც გარიცხულნი არიან, რომლებიც ჩამოშორებულნი არიან წარმოების სისტემის მიერ, რომლებიც თავიანთი ქმედებებით გამოხატავენ საჭიროებას იმ ძალების განადგურებისა, რომლებიც მათ სოზოგადოებრივი არსებობისკენ მიმავალ გზას უხერგავენ, ადამიანებისა, რომლებიც ამჯერად ერთიანდებიან, როგორც ინდივიდები.

ქალები და ბავშვები გარიცხულნი არიან. ერთ-ერთის აჯანყება გარიცხვის გზით ექსპლუატაციის წინააღმდეგ მეორეს აჯანყების მაჩვენებელია.

მაშინ, როდესაც კაპიტალმა კაცი გადაიბირა და დაქირავებულ მუშად აქცია იგი, მან შექმნა ბზარი კაცსა და სხვა, უხელფასო პროლეტარებს შორის, რომლებიც პირდაპირ არ მონაწილეობდნენ საზოგადოებრივ წარმოებაში და შესაბამისად, მიიჩნეოდა, რომ მათ არ შეეძლოთ, ყოფილიყვნენ საზოგადოებრივი აჯანყების საგნები.

მარქსის შემდეგ ცხადია, რომ კაპიტალი ხელფასის საშუალებით მბრძანებლობს და ვითარდება, რაც ნიშნავს იმას, რომ კაპიტალისტური საზოგადოების საფუძველი სწორედ ხელფასისათვის მშრომელი და მისი პირდაპირი ექსპლუატაცია იყო. არც ცხადია და მუშათა კლასის მოძრაობის ორგანიზაციებიც არ ასკვნიან, რომ უხელფასო მშრომელის ექსპლუატაცია სწორედ ხელფასის საშუალებითაა ორგანიზებული. ეს ექსპლუატაცია კიდევ უფრო ეფექტური სწორედ იმიტომაა, რომ მას ხელფასის არარსებობა მალავს. ეს იმას ნიშნავს, რომ ხელფასი იმაზე დიდ შრომას განკარგავს, ვიდრე ეს საწარმოო გარიგებებში ჩანს. როდესაც საქმე ქალებს ეხება, მათი შრომა, როგორც ჩანს, კაპიტალის გარეშე, პირადი სამსახურია. ქალი, თითქოს, მხოლოდ კაცური შოვინიზმისგან იტანჯებოდა, მას ხელისკვრით აქეთ-იქით ისროდნენ, რადგან კაპიტალიზმი ზოგად „უსამართლობას“ და „ცუდ, არაკეთილგონიერ ქცევას“ ნიშნავდა; იმ ცოტამ (კაცმა), ვინც შეამჩნია, დაგვარწმუნა, რომ ეს იყო „ჩაგვრა“ და არა ექსპლუატაცია. მაგრამ „ჩაგვრა“ კაპიტალისტური საზოგადოების განსხვავებულ, მეტად ყოვლისმომცველ ასპექტს მალავდა. კაპიტალი ბავშვებს სახლიდან გამორიცხავდა და სკოლებში გზავნიდა არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი სხვათა უფრო „ნაყოფიერ“ შრომას უშლიდნენ ხელს, ანდაც მათ გასაწვრთნელად. კაპიტალის მმართველობა ხელფასის საშუალებით ყველა შრომისუნარიან პირს აიძულებს ფუნქციონირებას შრომის დანაწილების კანონის მიხედვით და ფუნქციონირებას ისეთი გზებით, რომლებიც, დაუყოვნებლივ თუ არა, საბოლოო ჯამში მაინც სარგებლობის მომტანია კაპიტალის მმართველობის გაფართოებისა და გაგრძელებისათვის. სწორედ ეს არის სკოლის საფუძვლიანი მნიშვნელობა. როდესაც საქმე ბავშვებს ეხება, მათი შრომა, როგორც ჩანს, თავიანთივე სარგებლისათვის სწავლაა. 

პროლეტარი ბავშვები აიძულეს, სკოლაშიც იგივე განათლება მიეღოთ: ეს კაპიტალისტური გაწონასწორებაა სწავლის უსასრულო შესაძლებლობების წინააღმდეგ. მეორეს მხრივ კი, ქალი სახლში განაცალკევეს, აიძულეს რა მას, შეესრულებინა საქმე, რომელიც არაკვალიფიციურად მიიჩნევა, საქმე, რომელიც შემდეგს გულისხმობს: წარმოებისათვის მომუშავის გაჩენა, აღზრდა, დისციპლინირება და მსახურება. მისი როლი საზოგადოებრივი წარმოების ციკლში უხილავი დარჩა იმიტომ, რომ იქ მხოლოდ მისი შრომის შედეგი – მშრომელი იყო ხილული. ამგვარად, ქალი თავად პრე-კაპიტალისტური სამუშაო პირობების მახეში გაება და მისთვის ხელფასი არასდროს გადაუხდიათ.

როდესაც „პრე-კაპიტალისტურ სამუშაო პირობებს“ ვახსენებთ, ჩვენ არ ვგულისხმობთ მხოლოდ იმ ქალებს, რომლებსაც დასახვეტად ცოცხების გამოყენება უწევთ. თვით საუკეთესოდ აღჭურვილი ამერიკული სამზარეულოებიც კი არ ასახავენ ტექნოლოგიური განვითარების დღევანდელ დონეს; საუკეთესო შემთხვევებში, ისინი მეცხრამეტე საუკუნის ტექნოლოგიას ასახავენ. თუ საათობრივად არ გიხდიან, გარკვეულ დონემდე, არავის აინტერესებს, თუ რამდენი დრო გჭირდება შენი საქმის შესასრულებლად.

ეს არა მხოლოდ რაოდენობრივი, არამედ თვისობრივი განსხვავებაა სხვა სამუშაოსგან და ის საქონლის სწორედ იმ ტიპისგან გამომდინარეობს, რომლის წარმოებაც ამ სახის სამუშაოს ბედია. ზოგადად კაპიტალისტური სისტემის შიგნით, შრომის ნაყოფიერება არ იზრდება კაპიტალსა და კლასს შორის დაპირისპირების გარეშე: ტექნოლოგიური ინოვაციები და თანამშრომლობა ერთდროულადაა მუშათა კლასის შეტევისა და კაპიტალისტური გამოხმაურების მომენტები. თუმცა, თუ ეს სიმართლეა ზოგადად საქონლის წარმოების შემთხვევაში, სიმართლე არაა იმ განსაკუთრებული ტიპის საქონლის – მუშახელის წარმოების შემთხვევაში. თუ ტექნოლოგიურ ინოვაციებს შეუძლიათ, შეამცირონ აუცილებელი სამუშაოს ლიმიტები და თუ წარმოებაში მუშათა კლასის ბრძოლას შეუძლია, ეს ინოვაციები მეტი თავისუფალი დროის მისაღებად გამოიყენოს, იგივეს ვერ ვიტყვით ოჯახური საქმის შესახებ; მაშინ, როდესაც მან მარტოობაში უნდა გააჩინოს, აღზარდოს ბავშვები და პასუხისმგებელი იყოს მათზე, ოჯახური საქმიანობის მექანიზაცია ქალს დროს არ უთავისუფლებს. ის ყოველთვის მორიგეობს, რადგან არ არსებობს ხელსაწყო, რომელიც ქმნის ბავშვებს და ზრუნავს მათზე. [9] მექანიზაციის მეშვეობით ოჯახური საქმიანობის უფრო მაღალი ნაყოფიერება, შესაბამისად, შესაძლოა, მხოლოდ კონკრეტულ მომსახურებებს დავუკავშიროთ, მაგალითად: საჭმლის კეთებას, რეცხვას და დალაგებას.  მისი სამუშაო დღე დაუსრულებელია არა იმიტომ, რომ მას არ აქვს ხელსაწყოები, არამედ იმიტომ, რომ იგი განმარტოებულია. [10]

 

ქალური უვარგისობის მითის დადასტურება

წარმოების კაპიტალისტური წესის გამოჩენასთან ერთად, ქალი განმარტოების პირობებში გაგზავნეს, შეზღუდეს ოჯახურ საკანში და ყველა ასპექტში დამოკიდებული გახადეს კაცზე. მას ჩამოართვეს თავისუფალი დაქირავებული მონის ავტონომია და ის პირადი დამოკიდებულების პრე-კაპიტალისტურ სტადიაში დარჩა, თუმცა, ამჯერად, ბევრად გამხეცებულში, რადგან იგი წინააღმდეგობაში მოდის მსხვილმასშტაბიან, მეტად სოზიალიზირებულ წარმოებასთან, რომელიც ამჟამად ბატონობს. ქალის აშკარა უუნარობა, გააკეთოს კონკრეტული რამეები, გაიგოს კონკრეტული რამეები, მისი ისტორიიდან მომდინარეობს, რომელიც, გარკვეული თვალსაზრისით, სააკმაოდ წააგავს საგანმანათლებლოდ არასაკმარისი ბავშვებისათვის განკუთვნილ, სპეციალურ კლასებში მყოფი, „ჩამორჩენილი“ ბავშვების ისტორიას. მაშინ, როდესაც ქალები მოკვეთილნი იყვნენ საზოგადოებრივი წარმოებისაგან და სახლებში იყვნენ იზოლირებულნი, მათ ჩამორთმეული ჰქონდათ სამეზობლოს გარეთ საზოგადოებრივი ცხოვრების ყოველგვარი შესაძლებლობა და შესაბამისად, მათ წაერთვათ საზოგადოებრივი ცოდნა და საზოგადოებრივი განათლება. მაშინ, როდესაც ქალებს წართმეული აქვთ სამრეწველო და სხვა მასობრივი ბრძოლების კოლექტიურად ორგანიზებისა და დაგეგმვის ფართო გამოცდილება, მათ ჩამორთმეული აქვთ განათლების მთავარი წყარო, საზოგადოებრივი აჯანყების გამოცდილება. ეს გამოცდილება კი, პირველ რიგში, საკუთარი უნარების, ანუ საკუთარი ძალაუფლების შესწავლის გამოცდილებაა, შენი კლასის უნარებისა და ძალაუფლების შესწავლისა. შესაბამისად, განმარტოებამ, რომლისგანაც ქალები იტანჯებიან, საზოგადოებასა და თვით ქალებს დაუდასტურა ქალური უუნარობის მითი.

სწორედ ესაა ის მითი, რომელმაც, პირველ რიგში, დამალა, რომ იმდენად, რამდენადაც მუშათა კლასმა შეძლო თემში მასობრივი ბრძოლების, საიჯარო გაფიცვების, ზოგადად ინფლაციის წინააღმდეგ ბრძოლების ორგანიზება, საფუძველი ყოველთვის იქ მყოფ ქალთა უწყვეტი არაფორმალური ორგანიზება იყო; მან დამალა ისიც, რომ პირდაპირი წარმოების ციკლში ბრძოლისას, ქალთა ფორმალური თუ არაფორმალური მხარდაჭერა და ორგანიზება გადამწყვეტი იყო. ქალთა ეს უწყვეტი ქსელი კრიტიკულ მომენტებში აღმოცენდება და ვითარდება „უუნარო მდედრის“ ნიჭის, ენერგიისა და სიძლიერის მეშვეობით. მაგრამ მითი არ კვდება. მაშინ, როდესაც ქალებს კაცებთან ერთად შეეძლოთ გამარჯვების მოპოვება – გადარჩენისა (უმუშევრობის დროს) ან გადარჩენის და გამარჯვებისა (გაფიცვების დროს) – გამარჯვებულის ნადავლი ყოველთვის „ზოგადად“ კლასს ეკუთვნოდა. ქალები იშვიათად, თითქმის არასდროს იღებდნენ რამეს განსაკუთრებით მათთვის; იშვიათად, თითქმის არასდროს ჰქონია ბრძოლას მიზნად ოჯახის ძალაუფლებრივი სტრუქტურისა და მისი ქარხანასთან ურთიერთობის რაიმე გზით შეცვლა. გაფიცვა თუ უმუშევრობა, ქალის შრომა არასდროს სრულდება.

 

საშვილოსნოს კაპიტალისტური ფუნქცია

კაპიტალიზმის გამოჩენამ გამოიწვია ის, რომ ქალის პიროვნების განადგურება მისი ფიზიკური მთლიანობის დაქვეითების პარალელური გახდა. ფემინურმა და მასკულინურმა სექსუალობამ კაპიტალიზმამდე რეჟიმებისა და შეპირობების ფორმების სერია გადაიტანა. თუმცა, მათ შობადობის კონტროლის ეფექტური ხერხებიც გამოიარეს, რომლებიც უკვალოდ გაქრა. კაპიტალმა ჩამოაყალიბა ოჯახი ბირთვულ ოჯახად და მის ფარგლებში ქალი კაცს დაუქვემდებარა, როგორც ადამიანი, რომელიც არ იღებს პირდაპირ მონაწილეობას საზოგადოებრივ წარმოებაში და სამუშაო ბაზარზე საკუთარ თავს დამოუკიდებლად არ წარმოადგენს. ეს ანადგურებს არა მხოლოდ მის შესაძლებლობას, იყოს შემოქმედებითი და განავითაროს საკუთარი შრომისუნარიანობა, არამედ მისი სექსუალური, ფსიქოლოგიური და ემოციური ანატომიის გამოხატულებასაც.

ვიმეორებთ: ქალთა ფიზიკური მთლიანობის ასეთ დაქვეითებას, რომელსაც გავლენა აქვს ყველაფერზე ტვინიდან საშვილოსნომდე, ადგილი არასდროს ჰქონია. სხვებთან ერთად მატარებლის, მანქანის ან თვითმფრინავის წარმოებაში მონაწილეობის მიღება სულაც არ არის იგივე, რაც საუკუნეების მანძილზე, რამდენიმე კვადრატულ ფუტიანი სამზარეულოს იზოლაციაში ერთი და იგივე ცოცხის ხმარება.

ეს ყველაფერი არის არა თვითმფრინავების მშენებლობის საქმეში ქალებისა და კაცების თანასწორობის მოთხოვნა, არამედ იმის დასკვნის მცდელობა, რომ ორ ისტორიას შორის არსებულმა განსხვავებებმა არა მხოლოდ ბრძოლის ფორმები განსაზღვრა, არამედ ერთხელ და სამუდამოდ ნათელყო ის, რაც ამდენი ხნის მანძილზე უხილავი იყო: სხვადასხვა ფორმები, რომლებიც ქალთა ბრძოლას წარსულში მიუღია. ქალებს მოპარეს როგორც თავიანთი შემოქმედებითი შესაძლებლობების განვითარების შესაძლებლობა, ისევე მათი სექსუალური ცხოვრებაც, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ სამუშაო ძალის გამრავლების ფუნქციად იქცა: იგივე დაკვირვებები, რომლებიც საშინაო მომსახურებების ტექნოლოგიური განვითარების დონის შესახებ გავაკეთეთ, შეესაბამება შობადობის კონტროლსაც (სხვათა შორის, ზოგადად გინეკოლოგიის სფეროსაც), რომლის კვლევაც უახლოეს წარსულამდე გამუდმებით უგულვებელყოფილი იყო მაშინ, როდესაც ქალებს ბავშვების გაჩენას აძალებდნენ და აბორტის გაკეთებას უკრძალავდნენ და როგორც მოსალოდნელი იყო, შობადობის კონტროლის ყველაზე პრიმიტიული ხერხები მარცხს განიცდიდა.

ქალთა ამგვარი სრული დაქვეითების მეშვეობით კაპიტალმა ქალის როლი შექმნა და ოჯახში კაცი ამ დაქვეითების მთავარ ინსტრუმენტად აქცია. კაცი, როგორც დაქირავებული მუშა და ოჯახის უფროსი იმ სპეციფიკური ექსპლუატაციის სპეციფიკური ინსტრუმენტი იყო, რომელსაც ქალთა ექსპლუატაცია ჰქვია.

 

შრომის დანაწილების ჰომოსექსუალობა

ამ თვალსაზრისით, ჩვენ შეგვიძლია ავხსნათ, თუ რამდენადაა განსაზღვრული კაცებსა და ქალებს შორის არსებული დეგრადირებული ურთიერთობა იმ ბზარით, რომელიც მათ შორის საზოგადოებამ გამოიწვია, დააქვემდებარა რა ქალი, როგორც საგანი და „დანამატი“ კაცისათვის. ამავე თვალსაზრისით, ჩვენ ვხედავთ ქალთა მოძრაობის ფარგლებში იმ ტენდენციების აფეთქების საფუძვლიანობას, რომლებიც მიგვითითებენ, რომ ქალებს სურთ კაცების წინააღმდეგ თავიანთი ბრძოლის წარმოება[11] და აღარ აქვთ სურვილი, თავიანთი ძალები კაცებთან ნებისმიერი, მათ შორის სექსუალური ურთიერთობის შესანარჩუნებლად გამოიყენონ, რადგან ასეთი ურთიერთობები ყოველთვის გამაღიზიანებელია. ძალაუფლებრივი ურთიერთობა ყოველგვარი გრძნობისა და ინტიმურობის შესაძლებლობას სპობს. თუმცა, კაცებსა და ქალებს შორის ძალაუფლება გრძნობასა და ინტიმურობას განკარგავს. სწორედ ამიტომ, გეი მოძრაობა სექსუალობისა და  ძალაუფლების განცალკევების ყველაზე მძლავრი მცდელობაა.

თუმცა, ჰომოსექსუალობა ზოგადად კაპიტალისტური საზოგადოების სტრუქტურაშია მოქცეული: ქალები სახლში, ხოლო კაცები ქარხნებსა და კაბინეტებში, ერთმანეთისაგან მთელი დღით დაშორებულნი; ან ტიპიური ქარხანა 1000 ქალითა და 10 ხელოსნით; ანდაც, მდივანთა ბიურო (რომელიც, რა თქმა უნდა, ქალებისაგან შედგება), რომელიც 50 პროფესიონალ კაცს ემსახურება. ყველა ეს სიტუაცია ცხოვრების ჰომოსექსუალური სტრუქტურაა.

მიუხედავად იმისა, რომ კაპიტალი ჰეტეროსექსუალობას რელიგიად აქცევს, ის ამავდროულად შეუძლებელს ხდის ქალებისა და კაცებისათვის ერთმანეთთან ფიზიკური თუ ემოციური კავშირის დამყარებას – იგი ძირს უთხრის ჰეტეროსექსუალობის ყველა ფორმას გარდა სექსუალური, ეკონომიკური და სოციალური დისციპლინისა.

ჩვენ გვწამს, რომ ყველაფერი სწორედ ამ სინამდვილიდან უნდა დავიწყოთ. გეი ტენდენციების აფეთქება მოძრაობისათვის მნიშვნელოვანი იყო და არის სწორედ იმიტომ, რომ ისინი ხაზს უსვამენ ქალთა ბრძოლის სფეციფიკურობის მითვისებისა და ქალთა ექსპლუატაციის ყოველი ფაქტორისა თუ კავშირის სიღრმისეულად გაშუქების გადაუდებლობას.

 

დამატებითი ღირებულება და სოციალური საწარმო

ახლა, გვსურს დავიწყოთ გზის გაკაფვა იმ შეხედულებისათვის, რომელიც ტრადიციულმა მარქსიზმმა, განსაკუთრებით, ეგრეთ წოდებული მარქსისტული პარტიების იდეოლოგიასა და პრაქტიკაში, თავისთავად მიიჩნია: როდესაც ქალები საზოგადოებრივი წარმოების, ანუ საზოგადოებრივად ორგანიზებული წარმოებითი ციკლის მიღმა რჩებიან, ისინი საზოგადოებრივი ნაყოფიერებიდანაც ირიცხებიან. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ქალთა როლი ყოველთვის აღიქმებოდა, როგორც ფსიქოლოგიურად დაქვემდებარებული ადამიანისა, რომელიც წარმოების მიღმა არსებობს გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სახლის გარეთ მარგინალურადაა დასაქმებული; იგი არსებითად სახლში გარკვეული სამომხმარებლო ღირებულებების მომწოდებელია. ეს პრინციპში მარქსის შეხედულება იყო, რომელმაც შეამჩნია რა, თუ რა ემართებოდათ ქარხნებში მომუშავე ქალებს, დაასკვნა, რომ მათთვის სახლში დარჩენა უკეთესი იქნებოდა, სადაც ცხოვრების მორალურად მაღალი ფორმა ეგულებოდა. თუმცა, მარქსის ნაშრომებში არასდროს ჩანს დიასახლისის როლის ნამდვილი ბუნება. თუმცა, დამკვირვებლებს შეუნიშნავთ, რომ ლანკაშირელი ქალები, რომლებიც უკვე საუკუნეზე მეტია, ბამბაზე მუშაობენ, სექსუალურად უფრო თავისუფალნი არიან და საოჯახო საქმიანობაში მათ კაცები ეხმარებიან. მეორეს მხრივ კი, იორკშირის მაღაროელთა უბანში, სადაც სახლის გარეთ ქალთა მცირე პროცენტი მუშაობს, ქალები ქმრის ფიგურის მიერ მეტად დომინირებულნი არიან. თვით მათაც კი, ვინც საზოგადოებრივ წარმოებაში ქალთა ექსპლუატაციის განსაზღვრა შეძლო, არ შეუძლიათ სახლის ფარგლებში ქალის ექსპლუატირებული მდგომარეობის გააზრება; კაცები ქალებთან ურთიერთობაში ზედმეტად დასუსტებულნი არიან. თუნდაც მხოლოდ ამ მიზეზით, ქალებს შეუძლიათ საკუთარი თავების განსაზღვრა და ქალთა საკითხზე მუშაობის დაწყება.

ჩვენ უნდა ნათელვყოთ, რომ სახელფასო სისტემის ფარგლებში საოჯახო საქმიანობა არა მხოლოდ სამომხმარებლო ღირებულებებს წარმოქმნის, არამედ პრინციპული მნიშვნელობისაა დამატებითი ღირებულების წარმოებაში.[12] ეს შეესაბამება სრულიად ქალთა როლს, როგორც პიროვნებას, რომელიც ყველა საფეხურზე დაქვემდებარებულია, იქნება ეს ფიზიკური, ფსიქიკური თუ პროფესიონალური, ამას კი შრომის კაპიტალისტურ დანაწილებაში სასიცოცხლო მნიშვნელობის ადგილი უჭირავს, იგი ყველა საზოგადოებრივ საფეხურზე ნაყოფიერებისკენ მიილტვის. მოდი, უფრო სპეციფიკურად ვიკვლიოთ ქალთა, როგორც საზოგადოებრივი ნაყოფიერების წყაროს, ანუ დამატებითი ღირებულების შემქმნელის როლი. პირველ რიგში – ოჯახის ფარგლებში.

 

  1. უხელფასო მონობაზე დაფუძნებული კაპიტალისტური მონობის ნაყოფიერება

ხშირად ამტკიცებენ, რომ დაქირავებული შრომის ფარგლებში, საოჯახო საქმიანობით დაკავებული ქალები ნაყოფიერნი არ არიან. სინამდვილეში, სიმართლე სრულიად საპირისპიროა, თუკი გავითვალისწინებთ იმ საზოგადოებრივი მომსახურებების უზარმაზარ რიცხვს, რომელთაც კაპიტალისტური ორგანიზაცია პრივატიზირებულ საქმიანობად აქცევს, ათავსებს რა მათ დიასახლისთა ზურგებზე. საოჯახო საქმიანობა არ არის არსებითად „ქალური საქმე“; რეცხვითა და ლაგებიით ქალი საკუთარ პოტენციალს კაცებზე მეტად არ ახორციელებს, იგი არც კაცებზე ნაკლებად იქანცება. ეს საზოგადოებრივი მომსახურებებია, რადგან ისინი სამუშაო ძალის გამრავლებას ემსახურება. ხოლო კაპიტალმა სწორედ თავისებური ოჯახური სტრუქტურის შემუშავების გზით „გაათავისუფლა“ კაცი ამ ფუნქციებისგან, რათა იგი უფრო „თავისუფალი“ იყოს პირდაპირი ექსპლუატაციისათვის; რათა მან თავისუფლად შეძლოს საკმარისის „შოვნა“ იმისთვის, რომ ქალმა გაამრავლოს იგი, როგორც სამუშაო ძალა. ამან კაცები კაპიტალისტურ მონებად აქცია, ეს მომსახურებები კი ოჯახში ქალებს გაუნაწილა; იგი ამავე პროცესის მეშვეობით აკონტროლებს ქალთა ნაკადს შრომის ბაზარზე. იტალიაში ქალები ჯერ კიდევ საჭირონი არიან სახლებში და კაპიტალს ჯერ კიდევ სჭირდება ოჯახის ამგვარი ფორმა. განვითარების დღევანდელ საფეხურზე, ზოგადად ევროპაში, კონკრეტულად კი – იტალიაში, კაპიტალს ჯერ კიდევ ურჩევნია თავისი სამუშაო ძალის იმპორტირება – მილიონობით კაცი დაბალგანვითარებული ტერიტორიებიდან – მანამ, სანამ ქალებს სახლებში ამონებს.[13]

ქალები კი ყოველთვის გამოსადეგნი არიან არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი საოჯახო საქმიანობას ხელფასისა და გაფიცვების გარეშე ასრულებენ, არამედ იმიტომაც, რომ ისინი ყოველთვის მზად არიან, სახლში მიიღონ ყველა ის პირი, რომელიც ეკონომიკური კრიზისის გამო პერიოდულად ირიცხება სამსახურიდან. ოჯახი, ეს დედობრივი აკვანი, რომელიც ყოველთვის მზადაა, საჭიროებისამებრ დაიცვას და დაეხმაროს ყველას, ნამდვილად საუკეთესო გარანტიაა იმისა, რომ დაუსაქმებლები დაუყოვნებლივ გამანადგურებელი გარეშე პირების ჯგროდ არ იქცევიან.

მუშათა კლასის მოძრაობის ორგანიზებული პარტიები ყოველთვის ფრთხილობენ, რომ საოჯახო საქმიანობის საკითხი არ დასვან. გარდა იმ ფაქტისა, რომ ისინი ქალებს ყოველთვის ისე ეპყრობიან, როგორც სიცოცხლის დაბალ ფორმას, თვით ქარხნებშიც კი, ამ საკითხის დასმა ნიშნავს კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენებას იმ პროფესიული კავშირების, როგორც ორგანიზაციების საფუძვლისა, რომლებსაც საქმე უჭირავთ (ა) მხოლოდ ქარხანასთან; (ბ) მხოლოდ გაზომილ და „ანაზღაურებულ“ სამუშაო დღესთან; (ც) ხელფასების მხოლოდ იმ მხარესთან, რომელიც გვეძლევა და არა იმ მხარესთან, რომლებიც გვერთმევა, ანუ ინფლაციასთან. მუშათა კლასის პარტიები ყოველთვის აიძულებდნენ ქალებს, თავიანთი გათავისუფლება რაღაც სავარაუდო მომავლისთვის გადაედოთ და იგი დამოკიდებული გაეხადათ იმ სარგებელზე, რომელსაც „თავისთვის“ ის კაცები მოიპოვებდნენ, რომელთა საბრძოლო თვალსაწიერიც ამ პარტიების მიერ იყო შეზღუდული.

სინამდვილეში, მუშათა კლასის ბრძოლის ყოველმა ფაზამ ქალთა დაქვემდებარება და ექსპლუატაცია ერთი საფეხურით მაღლა აიტანა. დიასახლისებისათვის პენსიების შემოთავაზება (ეს კი გვაფიქრებინებს, რატომ არა ხელფასები?) გვაჩვენებს ამ პარტიების სრულ მზადყოფნას, მოახდინონ ქალების დიასახლისებად და კაცების (და ქალების) კაპიტალისტურ მონებად ინსტიტუციონალიზება.[14]

ახლა ნათელია, რომ არცერთ ჩვენგანს სწამს იმის, რომ გათავისუფლების მიღწევა შრომის შედეგადაა შესაძლებელი. შრომა ყოველთვის შრომაა, მიუხედავად იმისა, სახლის ფარგლებში ხორციელდება, თუ სახლის ფარგლებს გარეთ. დაქირავებული მუშის დამოკიდებულება ნიშნავს მხოლოდ კაპიტალისათვის „თავისუფალ ინდივიდად“ ყოფნას, რაც ქალებისთვისაც იგივეა, რაც კაცებისათვის. ისინი, ვინც ამტკიცებენ, რომ მუშათა კლასის წარმომადგენელი ქალის გათავისუფლების საწინდარი მის მიერ სახლის ფარგლებს გარეთ სამუშაოს შოვნაა, თავად პრობლემის ნაწილები არიან და არა გადაწყვეტილებისა. კონვეიერის მონობა არ არის მონობიდან სამზარეულოს ნიჟარისკენ გათავისუფლება. ამის უარყოფა ნიშნავს თავად კონვეიერის მონობის უარყოფასაც, რაც კიდევ ერთხელ ამტკიცებს, რომ თუკი არ იცი, თუ რამდენად ექსპლუატირებულნი არიან ქალები, ვერასდროს გაიგებ კაცთა ექსპლუატირებულ მდგომარეობასაც. თუმცა, ეს იმდენად მნიშვნელოვანია, რომ ჩვენ მას განცალკევებით უნდა გავუმკლავდეთ. ჩვენ იმის ნათელყოფა გვსურს, რომ კაპიტალისტურად ორგანიზებულ მსოფლიოში წარმოებისას ხელფასის არგადახდით ხდება დამსაქმებლის ფიგურის შენიღბვა ქმრის ფიგურით. ის თითქოს საოჯახო მომსახურებების ერთადერთი ადრესატია, ეს კი საოჯახო საქმიანობას საეჭვო, მონურ ხასიათს აძლევს. ქმარი და შვილები თავიანთი მოსიყვარულე ჩართულობის, თავიანთი მოსიყვარულე შანტაჟის მეშვეობით ხდებიან ამ შრომის უმთავრესი მწარმოებლები და პირდაპირი მაკონტროლებლები.

ქმარს გაზეთის კითხვა და ვახშმის მომზადების ლოდინი სჩვევია მაშინაც კი, როდესაც ცოლი სამსახურში მასთან ერთად მიდის და სახლშიც მასთან ერთად ბრუნდება. ნათელია, რომ ექსპლუატაციის სპეციფიკური ფორმა, რომელსაც საოჯახო საქმიანობა გამოხატავს, მოითხოვს ბრძოლის შესაბამისად სპეციფიკურ ფორმას, კონკრეტულად – ქალთა ბრძოლას ოჯახის ფარგლებში.

თუკი ვერ შევძლებთ იმის სრულიად გააზრებას, რომ სწორედ ამგვარი ოჯახია შრომის კაპიტალისტური ორგანიზების საყრდენი, თუკი შევცდებით და მას მხოლოდ და მხოლოდ ზედნაშენად მივიჩნევთ, რომელიც ცვლილებისათვის მხოლოდ ქარხნებში არსებული ბრძოლის საფეხურებზეა დამოკიდებული, მაშინ ჩვენ გავხდებით წევრები დაკოჭლებული რევოლუციისა, რომელიც ყოველთვის უკვდავყოფს და გააძლიერებს კლასობრივი ბრძოლის ძირითად შეუსაბამობას, შეუსაბამობას, რომელსაც კაპიტალისტურ განვითარებაში საკვანძო ადგილი უჭირავს. სხვაგვარად რომ  ვთქვათ, ჩვენ ამ გზით უკვდავვყოფთ იმ შეცდომას, რომელიც ჩვენი თავების მხოლოდ და მხოლოდ სამომხმარებლო ღირებულებების მწარმოებლებად აღქმაში, დიასახლისების მუშათა კლასის მიღმა არსებულ პირებად მიჩნევაში მდგომარეობას. მანამ, სანამ დიასახლისები კლასის მიღმა აღიქმებიან, კლასობრივი ბრძოლა დროის ნებისმიერ მომენტში დაბრკოლებული და გაღიზიანებული იქნება და ვერ მიაღწევს ქმედების სრულ გაქანებას. ამ ყველაფრის მეტი განხილვა ჩვენი ამოცანა არ არის. თუმცა, საოჯახო საქმიანობის გამოაშკარავება და მხილება, როგორც ნაყოფიერი შრომის დაფარული ფორმისა, აყენებს ისეთ საკითხებს, რომლებიც ქალთა ბრძოლის მიზნებსა და ფორმებს ეხება.

 

იზოლირებული მშრომელის ბრძოლის სოციალიზირება

მართლაც, მოთხოვნა, რომელიც ამას მოყვებოდა, კონკრეტულად – „გადაგვიხადეთ ხელფასი საოჯახო საქმიანობისათვის“, იტალიაში ძალაუფლებათა დღევანდელი ურთიერთობის ფონზე ისეთ შთაბეჭდილებას შექმნიდა, თითქოს ჩვენ საოჯახო საქმიანობის გარემოებათა მიერ წარმოქმნილი ინსტიტუციონალიზებული მონობის გარემოებათა გამაგრებას ვცდილობთ – შესაბამისად, ამგვარი მოთხოვნა მობილიზებისათვის გამოსადეგი მიზნის როლს ვერც ისე კარგად შეასრულებდა.[15]

შესაბამისად, საკითხი იმაში მდგომარეობს, რომ უნდა განვითარდეს ბრძოლის ისეთი ფორმები, რომლებიც დიასახლისს არ მისცემს სახლში მშვიდად დარჩენის საშუალებას მაშინ, როდესაც ის ყველაზე მზადაა, მონაწილეობა მიიღოს ქუჩებში გამართულ დემონსტრაციებში, ელოდება რა ხელფასს, რომელიც არაფრის გადახდაში დაეხმარება; ამის ნაცვლად, ჩვენ უნდა აღმოვაჩინოთ ბრძოლის ისეთი ფორმები, რომლებიც დაუყოვნებლივ გაანადგურებს საშინაო შრომის სტრუქტურას, სრულიად უარყოფს მას, უარყოფს ჩვენს როლს, როგორც დიასახლისებისას და აღარ მიიღებს სახლს, როგორც გეტოს ჩვენი არსებობისათვის, რადგან პრობლემა მდგომარეობს არა მხოლოდ იმაში, რომ ამ საქმის კეთება უნდა შევწყვიტოთ, არამედ იმაშიც, რომ უნდა დავანგრიოთ დიასახლისის როლი. საწყისი წერტილი არა იმის გადაწყვეტაა, როგორ შევასრულოთ საოჯახო საქმიანობა უფრო ეფექტურად, არამედ როგორ ვიპოვოთ ჩვენი ადგილი, როგორ ბრძოლის მთავარი გმირებისა; ანუ, საჭიროა არა საშინაო შრომის უფრო მაღალი ნაყოფიერება, არამედ უფრო ძლიერი გამანადგურებლობა ბრძოლაში.

საოჯახო საქმიანობისათვის დათმობილ და საოჯახო საქმიანობისათვის არდათმობილ დროს შორის კავშირის დაუყოვნებლივ ჩამოსაშლელად: არ არის აუცილებელი, ყოველდღე დროის ხარჯვა ფარდებისა და თეთრეულის გაუთოებაში, იატაკის ბრწყინვალებამდე გაპრიალებაში და მტვრის წმენდაში. თუმცა, ბევრი ქალი ამას ჯერ კიდევ აკეთებს. როგორც ჩანს, ეს იმიტომ არ ხდება, რომ ისინი სულელები არიან: ჩვენ კიდევ ერთხელ ვიხსენებთ იმ პარალელს, რომელიც ზევით გავავლეთ საგანმანათლებლოდ დეფიციტურთა სკოლებტან მიმართებაში. სინამდვილეში, ისინი იდენტობის რეალიზებას მხოლოდ ამ სამუშაოს მეშვეობით ახერხებენ, რადგან, როგორც აქამდე აღვნიშნეთ, კაპიტალმა ისინი საზოგადოებრივად ორგანიზებულ წარმოებას ჩამოაშორა.

თუმცა, ეს ავტომატურად იმას არ ნიშნავს, რომ საზოგადოებრივი წარმოებისაგან ჩამოშორება საზოგადოებრივი ბრძოლისგან ჩამოშორებას ნიშნავს: თუმცა, ბრძოლა მოითხოვს საოჯახო საქმიანობის კეთებისაგან თავისუფალ დროს, ამავდროულად კი, ალტერნატიულ იდენტობას სთავაზობს იმ ქალებს, რომლებიც აქამდე მას მხოლოდ ოჯახური გეტოს ფარგლებში პოულობდნენ. ბრძოლის საზოგადოებრივობის შედეგად ქალები აღმოაჩენენ და შეიგრძნობენ ძალაუფლებას, რომელიც ეფექტურად აძლევს მათ ახალ იდენტობას. ეს ახალი იდენტობა საზოგადოებრივი ძალაუფლების სრულიად ახალი საფეხურია.

საზოგადოებრივი ბრძოლის შესაძლებლობა ქალთა საშინაო შრომის საზოგადოებრივად ნაყოფიერი ბუნებიდან გამომდინარეობს. ქალთა როლს საზოგადოებრივად ნაყოფიერს მხოლოდ მათ მიერ ოჯახის ფარგლებში მიწოდებული საზოგადოებრივი მომსახურებები არ ხდის, მიუხედავად იმისა, რომ დროის ამ მონაკვეთში ეს მომსახურებები ქალთა როლად იდენტიფიცირდება. თუმცა, კაპიტალს შეუძლია ამ სამუშაოს ტექნოლოგიურად გაუმჯობესება. ის, რისი გაკეთებაც კაპიტალს ამ დროისათვის არ უნდა, ყოველ შემთხვევაში, იტალიაში მაინც, არის დიასახლისის, როგორც ბირთვული ოჯახის საყრდენი წერტილის მდგომარეობის განადგურება. ამის გამო, ჩვენი მხრიდან საოჯახო საქმიანობის ავტომატიზირების ლოდინს აზრი არ აქვს, რადგან ეს არასდროს მოხდება: ბირთვული ოჯახის შენარჩუნება ყოვლად შეუთავსებელია ამ მომსახურების ავტომატიზირებასთან. მათი ნამდვილად ავტომატიზირების მიზნით, კაპიტალმა უნდა გაანადგუროს ოჯახის ის ფორმა, რომელსაც ჩვენ ვიცნობთ; სრული ავტომატიზირებისათვის საჭირო იქნებოდა სრული სოციალიზირება.

თუმცა, ჩვენ ძალიან კარგად ვიცით, თუ რას ნიშნავს მათი სოციალიზირება: ის ყოველთვის საპირისპიროა პარიზის კომუნისა!

კაპიტალისტურ რეორგანიზაციას შეუძლია ახალი ნახტომის გაკეთება, რომელსაც უკვე ვგრძნობთ შეერთებულ შტატებსა და სხვა, მეტად განვითარებულ ქვეყნებში. ეს ნახტომი გულისხმობს პრე-კაპიტალისტური წარმოებითი კავშირების განადგურებას სახლში და ახალი ოჯახის შექმნას, რომელიც უფრო კარგად გადმოსცემს კაპიტალისტურ თანასწორობას და მის ბატონობას კოოპერატიული შრომის მეშვეობით; „კაპიტალისტური განვითარების არასრულობის“ ზღვრის გადალახვას სახლის ფარგლებში, სადაც საყრდენი წერტილი წინა-კაპიტალისტური მსოფლიოს თავისუფლებას მოკლებული ქალია და ისეთი ოჯახის შექმნას, რომელიც თავისი ფორმით უკეთ ასახავს საკუთარ კაპიტალისტურ, ნაყოფიერ ფუნქციას, რომელიც სამუშაო ძალის გამრავლებაში მდგომარეობს.

დავუბრუნდეთ იმას, რაც ზევით ვახსენეთ: ქალები, დიასახლისები, რომლებიც თავიანთ სახლებთან იდენტიფიცირდებიან, საკუთარ სახლში ძალმომრეობით სრულყოფილებას ამყარებენ. ყველამ კარგად ვიცით გამოთქმა: სახლში საქმეს ყოველთვის იპოვი.

ისინი თავიანთი ოთხი კედლის მიღმა ვერაფერს ხედავენ. დიასახლისის მდგომარეობა შრომის პრე-კაპიტალისტური წესია და შედეგად, ის იძულებითი „ფემინურობა“, რომელიც მას აიძულებს, მსოფლიო, სხვები და სრულიად შრომის ორგანიზაცია აღიქვას, როგორც რაღაც გაუგებარი, არსებითად უცხო და არაცნობადი; ის არ ცხოვრობს; მას აღიქვამენ, როგორც აჩრდილს მისი ქმრის უკან, რომელიც ყოველდღე გადის სახლიდან და ხვდება ამ რაღაცას.

შესაბამისად, როდესაც ვამბობთ, რომ ქალებმა უნდა გაანადგურონ კავშირი საოჯახო საქმიანობის დროსა და არასაოჯახო დროს შორის და დაიწყონ სახლებიდან გამოსვლა, ჩვენ იმას ვგულისხმობთ, რომ მათი გამგზავრების წერტილი უნდა იყოს სწორედ ეს სურვილი დიასახლისის როლის განადგურებისა, რათა დაიწყონ სხვა ქალებთან გაერთიანება, როგორც არა მხოლოდ მეზობლებმა და მეგობრება, არამედ როგორც თანამშრომლებმა და თანა-ანტიმშრომელებმა; შესაბამისად, მათ უნდა გაანადგურონ პრივატიზირებული ქალის ტრადიცია მთელ თავის მეტოქეობასთან ერთად და ხელახლა შექმნან ნამდვილი სოლიდარობა ქალებს შორის: არა სოლიდარობა თავდაცვისათვის, არამედ სოლიდარობა თავდასხმისათვის და ბრძოლის ორგანიზებისათვის.

საერთო სოლიდარობა შრომის საერთო ფორმის წინააღმდეგ. ამავდროულად, ქალებმა უნდა შეწყვიტონ თავიანთ ქმრებთან და შვილებთან მხოლოდ ცოლისა და დედის როლში, ანუ მხოლოდ სადილობის დროს შეხვედრა, როდესაც ეს უკანასკნელნი გარე სამყაროდან სახლში ბრუნდებიან.

ბრძოლის ყოველი ადგილი, რომელიც სახლის გარეთ არსებობს, აძლევს ქალებს თავდასხმის საშუალებას სწორედ იმიტომ, რომ კაპიტალისტური ორგანიზების ყოველი სფერო პირობითად სახლს ვარაუდობს; შეხვედრები ქარხანაში, სამეზობლოს შეხვედრები, სტუდენტური კრებები, ყოველი მათგანი ლეგიტიმური ადგილია ქალთა ბრძოლისათვის, სადაც ქალებს შეუძლიათ, შეხვდნენ და დაუპირისპირდნენ კაცებს – ქალები კაცების წინააღმდეგ, მაგრამ მხოლოდ როგორც ინდივიდები, არა როგორც დედა მამის, ვაჟი ქალიშვილის წინააღმდეგ. ეს გვთავაზობს უამრავ შესაძლებლობას იმისა, რომ ის ყველაფერი, რის აფეთქებასაც კაპიტალი ოჯახის ფარგლებში მოელის, ანუ ყველა დაპირისპირება, ყველა გაღიზიანება ოჯახის ფარგლებს გარეთ აფეთქდეს.

 

ახალი კომპასი კლასობრივი ბრძოლისათვის

თუკი ქალები მუშათა კრებების დროს ღამის ცვლის გაუქმებას მოითხოვენ იმიტომ, რომ ღამით ძილის გარდა, სექსით დაკავებაც სურთ – ეს კი სულაც არ არის იგივე, რაც სექსით დღის განმავლობაში დაკავება, თუკი ქალები დღისით მუშაობენ – ეს შრომის საზოგადოებრივი ორგანიზების წინააღმდეგ მათი დამოუკიდებელი ინტერესების წინსვლა იქნება, ისინი უარს განაცხადებენ თავიანთი ქმრებისა და შვილებისათვის დაუკმაყოფილებელ დედებად არსებობის გაგრძელებაზე.

თუმცა ამ ახალი ჩარევებისა და დაპირისპირებების მეშვეობით ქალები იმასაც გამოხატავენ, რომ მათი ინტერესები არაა განცალკევებული უცხო კლასის ინტერესებისაგან მიუხედავად იმისა, რომ მათ ყოველთვის ასე ეუბნებოდნენ. პოლიტიკური, განსაკუთრებით მემარცხენე პარტიები და პროფესიული კავშირები ზედმეტად დიდი ხნის განმავლობაში განსაზღვრავდნენ და ზღუდავნდნენ მუშათა კლასის ბრძოლის სფეროებს. სექსით დაკავება და ამისთვის ღამით მუშაობაზე უარის თქმა კლასობრივ ინტერესებში შედის. იმის კვლევა, თუ რატომ მოითხოვენ ამას ქალები და არა კაცები სრულიად კლასის ისტორიისათვის ახალი ნათელის მოფენას ნიშნავს.

საკუთარ ვაჟებთან და ქალიშვილებთან სტუდენტური კრების დროს შეხვედრა ნიშნავს მათი ახალი სახის დანახვას, ინდივიდებისა, რომლებიც სხვა თავისნაირ ინდივიდებს ესაუბრებიან; ეს ნიშნავს მათთვის საკუთარი თავის ინდივიდად წარდგენას. ბევრ ქალს გაუკეთებია აბორტი და ძალიან ბევრ ქალს უმშობიარია. ჩვენ ვერ ვხედავთ იმის მიზეზს, თუ რატომ არ უნდა გამოხატონ მათ თავიანთი შეხედულებები, როგორც ქალებმა, მედიცინის სტუდენტთა კრებაზე, მიუხედავად იმისა, თავად არიან თუ არა ისინი სტუდენტები. (ჩვენ სამედიცინო ფაკულტეტი მაგალითად შემთხვევით არ მოგვიყვანია. სალექციო დარბაზსა და კლინიკაში, ჩვენ კიდევ ერთხელ ვხედავთ მუშათა კლასის ექსპლუატაციას არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც მესამე კლასის პაციენტებს ექსკლუზიურად იყენებენ ლაბორატორიის ვირთხებად. ქალები განსაკუთრებით ხშირად ხდებიან როგორც ექსპერიმენტების, ისევე ექიმთა სექსუალური ზიზღის, სადიზმისა და პროფესიონალური უმეცრების მთავარი საგნები.)

შეჯამება: ყველაზე მნიშვნელოვანი რამ ხდება სწორედ ქალთა მოძრაობის აფეთქება, როგორც იმ ქალთა ინტერესების სპეციფიკურობის გამოხატულება, რომლებიც ოჯახის კაპიტალისტური ორგანიზების მიერ ჩამოშორებულნი არიან ყოველგვარი კავშირისაგან. ეს ამ საზოგადოების ყველა ნაწილში უნდა განხორციელდეს, რადგან ყოველი მათგანი სწორედ ამგვარი ინტერესების ჩახშობაზეა დაფუძნებული, რადგან სრულიად კლასობრივი ექსპლუატაცია ქალთა ექსპლუატაციის სპეციფიკური შუამავლობითაა აშენებული.

ხოლო ჩვენ, როგორც ქალთა მოძრაობამ, უნდა მივაკვლიოთ ყველა სფეროს, რომელშიც ეს ექსპლუატაციაა განთავსებული, ანუ უნდა დავიბრუნოთ ქალთა ინტერესების სრული სპეციფიკურობა ჩვენი ბრძოლის განხორციელების საქმეში.

ყველა შესაძლებლობა კარგია: იმ ოჯახების დიასახლისებს, რომელთაც განსახლებით ემუქრებიან, შეუძლიათ არგუმენტად გამოიყენონ ის, რომ მათ მიერ შესრულებულმა საოჯახო საქმიანობამ უკვე სრულიად დაფარა იმ თვეების ქირა, რომლებიც არ გადაუხდიათ. მილანის გარეუბნებში ბრძოლის ეს ფორმა უკვე ბევრმა ოჯახმა გაითავისა.

სახლში ელექტრო-მოწყობილობების ქონა არაჩვეულებრივია, მაგრამ იმ მუშებისთვის, რომლებიც მათ ამზადებენ, ბევრის შექმნა თავის დაქანცვას ნიშნავს. ის, რომ ისინი ყველა დაქირავებულმა მუშამ უნდა შეიძინოს, ხისტი სინამდვილეა და ნიშნავს იმას, რომ ცოლებმა ეს ხელსაწყოები მარტოებმა უნდა გამოიყენონ; ეს მხოლოდ იმას ნიშნავს, რომ ის [ქალი] გაყინულია სახლის კედლებში, თუმცა, ამჯერად უფრო მექანიზირებულ დონეზე. იღბლიანი მუშა, იღბლიანი ცოლი!

საკითხი იმაში მდგომარეობს, რომ საერთო სასადილოები სულაც არ უნდა გვქონდეს.[16] ჩვენ უნდა გვახსოვდეს, რომ კაპიტალი ფიატს პირველ რიგში მუშებისთვის ამზადებს, შემდეგ კი – მათი სასადილოსათვის.

სწორედ ამიტომ, სამეზობლოში საერთო სასადილოს მოთხოვნა ამ მოთხოვნის შრომის ორგანიზების, სამუშაო საათების წინააღმდეგ ბრძოლის პრაქტიკაში ინტეგრირების გარეშე იწვევს ახალი ნახტომისათვის მამოძრავებელი ძალის მიცემის რისკს, რომელიც სათემო დონეზე ქალების რაიმე მიმზიდველი სამუშაოსათვის ორგანიზებას გამოიწვევს, რათა შემდეგ იმის შესაძლებლობა მოგვეცეს, რომ სადილის დროს კოლექტიურად მივირთვათ ფეკალიები სასადილოში.

ჩვენ გვსურს, მათ იცოდნენ, რომ ეს არ არის ის სასადილო, რომელიც ჩვენ გვსურს, ჩვენ ასეთი სათამაშო ოთახები და ბაგა ბაღებიც არაფრად გვჭირდება. ჩვენ სასადილოებიც გვსურს, ბაგა ბაღებიც, ტანსაცმლისა და ჭურჭლის სარეცხი მანქანებიც, მაგრამ ამ ყველაფერთან ერთად ჩვენ არჩევანი გვინდა: მივირთვათ რამდენიმე ადამიანთან ერთად, განმარტოებით, მაშინ, როდესაც თავად მოგვესურვება, გვქონდეს ბავშვებთან გასატარებელი დრო, მოხუცებულებთან, სნეულებთან გასატარებელი დრო მაშინ, როდესაც გვინდა და იქ, სადაც თავად ავირჩევთ. „დროის ქონა“ ნაკლებ შრომას ნიშნავს. ბავშვებთათ, მოხუცებულებთან და სნეულებთან გასატარებელი დროის ქონა არ ნიშნავს მოკლე ვიზიტისათვის მირბენას გარაჟთან, სადაც ბავშვებს, მოხუცებულებს ან ინვალიდებს დროებით ვაყენებთ. ეს იმას ნიშნავს, რომ ჩვენ, გარიცხულთაგან პირველები, ამ ბრძოლაში საკუთარ თავზე ინიციატივას ვიღებთ, რათა სხვა გარიცხულებმა, ისეთებმა, როგორებიც ბავშები, მოხუცებულები და სნეულები არიან, შეძლონ საზოგადოებრივი სიმდიდრის დაბრუნება; მოახდინონ ჩვენთან რეინტეგრაცია და ჩვენი ინტეგრაცია კაცებთან, არა როგორც დაქვემდებარებულებისა, არამედ ავტონომიური არსებებისა; რადგან ჩვენ მსგავსად, ნაყოფიერი საზოგადოებრივი პროცესიდან, საზოგადოებრივი არსებობიდან მათი გარიცხულობა კაპიტალისტურმა ორგანიზაციამ შექმნა.

 

შრომის უარყოფა

შესაბამისად, ჩვენ უარი უნდა ვთქვათ საოჯახო საქმიანობაზე, როგორც ქალთა საქმეზე, საქმეზე, რომელსაც გვაძალებენ, რომელიც ჩვენ არ გამოგვიგონია, რომლის სანაცვლოდაც ჩვენთვის არაფერი გადაუხდიათ, რომლის ფარგლებშიც ჩვენ აბსურდულ სამუშაო საათებთან გამკლავებას გვაიძულებენ, 12, 13 საათი დღეში, რათა სახლში დარჩენა დაგვაძალონ.

ჩვენ უნდა გამოვიდეთ სახლიდან; ჩვენ უნდა უარვყოთ სახლი, რადგან ჩვენ გვსურს სხვა ქალებთან გაერთიანება, ჩვენ გვსურს ყველა მდგომარეობის წინააღმდეგ ბრძოლა, რომელიც ასკვნის, რომ ქალები სახლში დარჩებიან, ჩვენ გვსურს, დავუკავშიროთ საკუთარი თავი ყველა იმ პირის ბრძოლას, რომელიც გეტოშია, მიუხედავად იმისა, ეს გეტო ბაგა ბაღია, სკოლა, საავადმყოფო, მოხუცებულთა თავშესაფარი, თუ ფსიქიატრიული საავადმყოფო. სახლის მიტოვება უკვე ბრძოლის ფორმაა, რადგან ის საზოგადოებრივი მომსახურებები, რომლებსაც ჩვენ იქ ვახორციელებთ, იმ პირობებში ვეღარ შესრულდებოდა და ისინი, ვინც სახლში მუშაობს, მოითხოვდნენ ჩვენს მიერ აქამდე ნატარები ტვირთის იქ გადატანას, სადაც მისი ადგილია – კაპიტალის მხრებზე. ბრძოლის პირობებში ამგვარი ცვლილება მით უფრო ძლიერი იქნება, რაც უფრო მძლავრად, მტკიცედ და მასობრივად უარყოფენ ქალები საოჯახო საქმიანობას.

მუშათა კლასის ოჯახი უფრო რთულად გასატეხია, რადგან ის მშრომელის მხარდაჭერაა. ამ ოჯახზეა დამოკიდებული კლასის მხარდაჭერა, მისი გადარჩენა – თუმცა, ქალის ხარჯზე და თავად კლასის წინააღმდეგ. ქალი კაპიტალისტური მონის მონაა და მისი მონობა მისი კაცის მონობის საწინდარია. პროფესიული კავშირის მსგავსად, ოჯახი იცავს მუშას, მაგრამ იგი იმის საწინდარიცაა, რომ ისინი [ქალი და კაცი] მუშების გარდა არაფერი გახდებიან. და სწორედ ამიტომაა მუშათა კლასის წევრი ქალის ბრძოლა ოჯახის წინააღმდეგ ასე გადამწყვეტი.

სხვა ქალებთან შეხვედრა, რომლებიც თავიანთ სახლებში და სახლებს გარეთ მუშაობენ, უფლებას გვაძლევს, მოვიპოვოთ ბრძოლის ახალი შანსები. მანამ, სანამ ჩვენი ბრძოლა შრომის წინააღმდეგ ბრძოლაა, ის იმ ბრძოლის ნაწილია, რომელსაც მუშათა კლასი კაპიტალისტური შრომის წინააღმდეგ ახორციელებს. თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ საშინაო შრომის მეშვეობით ქალთა ექსპლუატაციას საკუთარი სპეციფიკური ისტორია აქვს, რომელიც ბირთვული ოჯახის გადარჩენასთანაა დაკავშირებული, ამ ბრძოლის განსაკუთრებული გზა, რომელმაც კაპიტალისტური საზოგადოებრივი წესრიგის მიერ დამყარებული ბირთვული ოჯახის განადგურებაზე უნდა გაიაროს, კლასობრივ ბრძოლას ახალ განზომილებას მატებს.

 

  1. დისციპლინის ნაყოფიერება

ჩვენ აქ ვცადეთ ქალთა საშინაო ნაყოფიერების აწონ-დაწონვა ამ საკითხის ფსიქოლოგიური მნიშვნელობის დეტალურად განხილვის გარეშე. ყოველ შემთხვევაში, ჩვენ მივაკვლიეთ და გავაკეთეთ არსებითი მონახაზი ამ ქალური საშინაო ნაყოფიერების შესახებ მაშინ, როდესაც ის ქალის მიერ შესრულებული როლის სირთულეების გზას გადის (იმ საოჯახო საქმიანობასთან ერთად, რომლის ტვირთსაც ის ანაზღაურების გარეშე ატარებს). აქედან გამომდინარე, ჩვენ პირველ რიგში ხაზს ვუსვამთ იმ როლის განადგურების საჭიროებას, რომელსაც სურს, რომ ქალები ერთმანეთისაგან, კაცებისაგან და ბავშებისაგან განცალკევებულნი იყვნენ, თითოეული მათგანი ოჯახში გამოოიკეტოს, როგორც ჭუპრი, რომელიც თავს თავისივე შრომის შედეგად პარკში იმწყვდევს, რათა მოკვდეს და კაპიტალს აბრეშუმი დაუტოვოს. როგორც აღვნიშნეთ, ამ ყველაფრის უარყოფა დიასახლისებისათვის თავიანთი თავების კლასის ერთ-ერთ სეგმენტად აღიარებას ნიშნავს, თუმცა, ყველაზე დეგრადირებულ სეგმენტად, რადგან მათ ხელფასს არ უხდიან.

დიასახლისის პოზიცია ქალთა საერთო ბრძოლაში კრიტიკულია, რადგან იგი ძირს უთხრის იმ საყრდენს, რომელიც მხარს უჭერს შრომის კაპიტალისტურ ორგანიზებას, ეს საყრდენი ოჯახია.

ყოველი მიზანი, რომელიც ამტკიცებს ქალთა ინდივიდუალობას დიასახლისისაგან, ანუ იმ ფიგურისაგან განსხვავებით, რომელიც ყველასა და ყველაფრის ნამატია, იმსახურებს იმ მიზნად წარმოჩენას, რომელიც გამანადგურებელია ამ განგრძობითობისათვის, ამ როლის ნაყოფიერებისათვის.

ამ თვალსაზრისით, უდიდესი დაჟინებით უნდა გაჟღერდეს ყველა მოთხოვნა, რომელიც ქალებისათვის მათი ძირითადი ფიზიკური ფუნქციების აღდგენას ემსახურება, დაწყებული სექსუალური ფუნქციიდან, რომელსაც მათ ყოველთვის პირველს ჰპარავენ ნაყოფიერ შემოქმედებითობასთან ერთად.

შემთხვევითი არაა, რომ ჩასახვის საწინააღმდეგო საშუალებები ასე ნელა ვითარდება, რომ აბორტი თითქმის მთელ მსოფლიოში აკრძალულია და საბოლოოდ მხოლოდ „თერაპიული“ მიზეზებით დაიშვება.

პირველ რიგში ამ მოთხოვნებისათვის ბრძოლა დამყოლი რეფორმიზმი არ არის. ამ საკითხების კაპიტალისტური მართვა უამრავჯერ აჟღერებს კლასის, კონკრეტულად კი – ქალთა დისკრიმინაციას.

რატომ იყენებდნენ პროლეტარ ქალებს, მესამე მსოფლიოს ქალებს, საცდელ ვირთხებად? რატომ ჟღერდება ჩასახვის საწინააღმდეგო საშუალებების საკითხი ქალთა პრობლემად?  ამ საკითხების კაპიტალისტური მართვის ჩამოშლისათვის ბრძოლის დაწყება კლასობრივ, კონკრეტულად ქალურ საფუძველზე მოძრაობაა. ამ ბრძოლების დაკავშირება ბრძოლასთან დედობის, როგორც ექსკლუზიურად ქალთა პასუხისმგებლობის წინააღმდეგ, ქალთა შრომად აღქმული საოჯახო საქმიანობის წინააღმდეგ, კაპიტალიზმის მიერ ქალთა გათავისუფლების ჩვენთვის შემოთავაზებული მოდელების წინააღმდეგ, რომლებიც არაფერია გარდა კაცური როლის მახინჯი ასლებისა, შრომის დანაწილებისა და ორგანიზების წინააღმდეგ ბრძოლას ნიშნავს.

 

ქალები და ბრძოლა შრომის წინააღმდეგ

მოდი, შევაჯამოთ. დიასახლისის როლი, რომლის იზოლირების უკანაც საზოგადოებრივი შრომა იმალება, უნდა განადგურდეს. თუმცა, ჩვენი ალტერნატივები მკაცრადაა განსაზღვრული. დღემდე ქალთა უვარგისობის მითი, რომელიც სხვის ხელფასზე დამოკიდებულ, შესაბამისად, სხვისი ცნობიერების მიხედვით ჩამოყალიბებულ, იზოლირებულ ქალზეა დაფუძნებული, მხოლოდ ერთმა ქმედებამ გაანადგურა: ქალის მიერ საკუთარი ხელფასის მიღებამ, პირადი ეკონომიკური დამოკიდებულების განადგურებამ, საკუთარი დამოუკიდებელი გამოცდილებების შექმნამ სახლის გარეთ არსებულ სამყაროსთან, საზოგადოებრივი შრომის განხორციელებამ სოციალიზირებულ სტრუქტურაში, ქარხანასა თუ კაბინეტში და ამ ადგილებში საზოგადოებრივი აჯანყების საკუთარი ფორმების შეთავაზებამ კლასის მიერ შემოთავაზებულ ტრადიციულ ფორმებთან ერთად. ქალთა მოძრაობის გამოჩენა ამ ალტერნატივის უარყოფაა.

კაპიტალი თავისთავად ფლობს იმავე მამოძრავებელ ძალას, რომელმაც მოძრაობა შექმნა – მილიონობით ქალის მიერ ქალის ტრადიციული ადგილის უარყოფა – ქალთა მზარდი რაოდენობის დახმარებით სამუშაო ძალების აღსადგენად. მოძრაობა მხოლოდ ამის საპირისპიროდ თუ განვითარდება. ის საკუთარი არსებობით მზარდი მკაფიოობით აჟღერებს იმას, რომ ქალები უარყოფენ ქალთა შრომის გზით გათავისუფლების მითს.

ჩვენ საკმარისი ვიმუშავეთ. ჩვენ მოვკრიფეთ მილიარდობით ტონა ბამბა, გავრეცხეთ მილიარდობით თეფში, გავხეხეთ მილიარდობით იატაკი, დავბეჭდეთ მილიარდობით სიტყვა, დავაკავშირეთ მილიარდობით რადიო, გავრეცხეთ მილიარდობით საფენი, ხელითაც და მანქანითაც. ყოველთვის, როდესაც ისინი ტრადიციულად კაცურ ანკლავში „გვიშვებდნენ“, ეს ჩვენთვის ექსპლუატაციის ახალი ფორმის გამოსაძებნად ხდებოდა. ჩვენ აქაც უნდა გავავლოთ პარალელი დაბალგანვითარებულ მესამე მსოფლიოსა და დაბალგანვითარებულ დედაქალაქს შორის – უფრო ზუსტად, დედაქალის სამზარეულოებს შორის. კაპიტალისტური დაგეგმარება მესამე მსოფლიოს „განვითარებას“ სთავაზობს; რათა მის სინამდვილეში უკვე არსებულ აგონიასთან ერთად, იგი ინდუსტრიული უკუ-რევოლუციის აგონიითაც დაიტანჯოს. დედაქალაქში ქალებსაც იგივე „დახმარებას“ სთავაზობენ. თუმცა ისინი, ვინც სახლებიდან სამუშაოდ გამოვედით, რადგან მოგვიწია, ანდაც დამატებითი ხელფასისთვის, ანდაც ეკონომიკური დამოუკიდებლობისთვის, ვაფრთხილებთ დანარჩენებს: ინფლაციამ ჩვენ ამ სისხლიან სამდივნო ბიუროში ან კონვეიერზე მოგვათავსა და ამაში გადარჩენა არ არსებობს. ჩვენ უნდა უარვყოთ ის განვითარება, რომელსაც ისინი გვთავაზობენ. თუმცა, მუშა ქალის ბრძოლა არ მდგომარეობს იმაში, რომ სახლის განმარტოებას დაუბრუნდეს, რამდენად მიმზიდველადაც არ უნდა ჟღერდეს ეს ორშაბათს დილით; არც დიასახლისის ბრძოლა გულისხმობს სახლში გამომწყვდევის გაცვლას მერხთან ან მოწყობილობებთან დამწყვდევაზე, რამდენად მიმზიდველადაც არ უნდა ჟღერდეს ეს მე-12 სართულის ბინის მარტოობასთან შედარებით.

ქალებმა უნდა აღმოაჩინონ თავიანთი შესაძლებლობები – ეს არც წინდების კემსვაა, არც ოკეანეში მცურავი გემების კაპიტნობა. ჩვენ, შესაძლოა, გვინდოდეს ეს საქმიანობა, მაგრამ ის ვერსად უნდა ვიპოვოთ კაპიტალის ისტორიის გარდა.

ქალთა მოძრაობის მთავარი გამოწვევა ბრძოლის ისეთი წესების პოვნაა, რომლებიც ქალთა სახლისაგან გათავისუფლებასთან ერთად, ერთის მხრივ თავს არიდებს ორმაგ მონობას და მეორეს მხრივ, თავიდან გვარიდებს კაპიტალისტური კონტროლისა და ორგანიზების ახალ საფეხურს. სწორედ ეს არის საბოლოო ჯამში გამყოფი ხაზი რეფორმიზმსა და რევოლუციურ პოლიტიკას შორის ქალთა მოძრაობის ფარგლებში.

როგორც ჩანს, არც ისე ბევრი გენიოსი ქალი არსებობდა. ეს ხომ შეუძლებელი იყო, რადგან გამომდინარე იქიდან, რომ ისინი სრულიად ჩამოშორებულნი იყვნენ საზოგადოებრივ პროცესებს, წარმოუდგენელია, რა საკითხებში უნდა გამოეყენებინათ მათ თავიანთი გენია. ახლა ასეთი საკითხი არსებობს, ის თავად ბრძოლაა.

ფროიდმა თქვა, რომ ყოველი ქალი დაბადებიდან იტანჯება პენისის შურით. მას იმის დამატება დაავიწყდა, რომ შურის ეს შეგრძნება იმ მომენტიდან იწყება, როდესაც იგი ხვდება, რომ პენისის ქონა რაღაც თვალსაზრისით ძალაუფლების ფლობას ნიშნავს. ის კიდევ უფრო ნაკლებად იაზრებდა იმას, რომ პენისის ტრადიციულმა ძალაუფლებამ ახალი ისტორია სწორედ იმ მომენტში დაიწყო, როდესაც კაცის ქალისაგან ჩამოშორება კაპიტალისტური დაყოფა გახდა.

სწორედ აქ იწყება ჩვენი ბრძოლა.
1971 წლის 29 დეკემბერი

 

 

 

 

სელმა ჯეიმსი, სქესი, რასა და კლასი (1975)

გამოიცა: Race Today, 1974 წლის იანვარი.

წყარო: სქესი, რასა და კლასი: მოგების პერსპექტივა, ნარჩევი ნაწერები 1952-2011, ფიემ ფრეს, 2012.

საკმაო დაბნეულობა იქმნება მაშინ, როდესაც სქესი, რასა და კლასი ერთმანეთს ცალკეულ, თუნდაც წინააღმდეგობრივ ერთეულებად უპირისპირდება. აშკარაა, რომ ისინი ცალკეული ერთეულებია. თუმცა, არც ისე ცხადია ის ფაქტი, რომ ისინი განუყოფელ, არაცალკეულ მოვლენებად დამტკიცდნენ. თუმცა, იმ შემთხვევაში, თუკი სქესი და რასა კლასისგან განცალკევდება, გვრჩება მხოლოდ თეთრკანიან კაცთა მეტროპოლიტური მემარცხენეობის წაკვეთილი, პროვინციული, მწვალებლური პოლიტიკა. იმედი მაქვს, შევძლებ, ლაკონური მონახაზის მეშვეობით თვალსაჩინო გავხადო, რომ, პირველ რიგში, მუშათა კლასის მოძრაობა სულაც არ არის ის, რადაც მას მემარცხენეობა წარმოაჩენს. მეორეც, სქესისა და რასის დისკრეტულ ერთეულსა და კლასის ერთობლიობას შორის არსებულ დაპირისპირებაში ჩაკეტილია მუშათა კლასის ძალაუფლების უდიდესი შემაკავებელი ფაქტორი და ამავდროულად, ის შემოქმედებითი ენერგიაც, რომელიც ამ ძალაუფლების მოსაპოვებლადაა საჭირო.

ჩვენს წიგნში, რომელსაც ეივის ბრაუნი ასე ხელგაშლილად მიმართავს,[17] ჩვენ დავუპირისპირდით „…ქალთა ურთიერთკავშირს კაპიტალთან და იმ ბრძოლას, რომლის ეფექტურად განხორციელებაც [შეგვიძლია] მის გასანადგურებლად“ (გვ. 5), რის პარალელურადაც გამოვიყენებთ შავკანიან ადამიანთა გამოცდილებასაც კაპიტალთან ბრძოლის პროცესში. დავიწყეთ რა ქალთა (კასტის) გამოცდილებიდან, ჩვენ ხელახლა გავნსაზღვრეთ კლასი ისე, რომ ის ახლა ქალებსაც მოიცავს. ეს ხელახალი განსაზღვრება დიასახლისის უხელფასო შრომაზეა დაფუძნებული. ჩვენ ეს შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბეთ:

მარქსის შემდეგ აშკარაა, რომ კაპიტალი ხელფასის მეშვეობით მბრძანებლობს და ვითარდება, ანუ კაპიტალისტური საზოგადოების საფუძველი დაქირავებული მუშა და მისი პირდაპირი ექსპლუატაციაა. მუშათა კლასის მოძრაობის ორგანიზაციებს არც დაუსკვნიათ და არც მოუაზრებიათ ის, რომ უხელფასო მშრომელების ექსპლუატაცია სწორედ ხელფასის მეშვეობით ორგანიზდება. ეს ექსპლუატაცია კიდევ უფრო ეფექტურია სწორედ იმიტომ, რომ ხელფასის არარსებობა მალავს მას… მაშინ, როდესაც საქმე ქალებს ეხება, მათი შრომა კაპიტალის მიღმა არსებულ პირად მომსახურებად მიიჩნევა.

თუმცა, მაშინ, როდესაც საქმე ქალებს ეხება, თუკი კასტისა და კლასის ურთიერთკავშირი თავს დამალული, მისტიური ფორმით გვაჩვენებს, ეს მისტიფიცირება არ არის ექსკლუზიური ქალებისათვის. სანამ რასას დავუპირისპირდებით, მოდი, მივმართოთ აშკარა დივერსიას.

ჩვენს საზოგადოებაში ყველაზე ნაკლები ძალაუფლება ბავშვებს აქვთ; დაქირავებული შრომის საზოგადოებაში ისინიც უხელფასონი არიან. ისინი ოდესღაც თემის ნაყოფიერი საქმიანობის არსებით ნაწილად მიიჩნეოდნენ (ტომობრივ საზოგადოებაში ეს ჯერ კიდევ ასეა). მათი შრომა ერთიანი საზოგადოებრივი შრომის ნაწილი იყო და ასევე იყო აღიარებული. იქ, სადაც კაპიტალი აფართოვებს, ანდაც, უკვე გააფართოვა საკუთარი მბრძანებლობა, ბავშვებს თემის სხვა წევრებს აშორებენ და აიძულებენ სკოლაში წასვლას, რის წინააღმდეგ მეამბოხეთა რაოდენობა დღითიდღე იზრდება. მათი უძლურება კლასობრივი საკითხია? მათი ბრძოლა სკოლის წინააღმდეგ კლასობრივი ბრძოლაა? ჩვენ გვწამს, რომ ეს ასეა. სკოლები კაპიტალის მიერ ორგანიზებული ინსტიტუტებია, რომელთა მიზანია, კაპიტალმა ბავშვის მეშვეობითა და მისვე წინააღმდეგ შეასრულოს ამოცანა.

კაპიტალმა… ისინი სკოლაში გაგზავნა არა მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი ხელს უშლიდნენ სხვათა მეტად „ნაყოფიერ“ შრომას, ანდაც, მხოლოდ მათი ინდოქტრინაციის მიზნით. კაპიტალის მბრძანებლობა ხელფასის მეშვეობით ყოველ შრომისუნარიან პიროვნებას აიძულებს ფუნქციონირებას შრომის დანაწილების კანონის მიხედვით და ფუნქციონირებას ისეთი გზებით, რომლებიც დაუყოვნებლივ თუ არა, საბოლოო ჯამში მაინც არის სარგებლიანი კაპიტალის მბრძანებლობის გაფართოებისა და გავრცელებისათვის. სწორედ ეს არის სკოლის პრინციპული მნიშვნელობა. მაშინ, როდესაც საქმე ბავშვებს ეხება, მათი შრომა თავიანთივე სარგებლისათვის სწავლად მიიჩნევა.

სწორედ ეს არის მუშათა კლასის ორი ნაწილი, რომელთა საქმიანობაც, ერთის მხრივ სახლში, მეორეს მხრივ კი – სკოლაში, თითქოს დაქირავებული შრომის კაპიტალისტური კავშირების მიღმა არსებობს, რადგან თავად მშრომელები უხელფასონი არიან. სინამდვილეში მათი საქმიანობა კაპიტალისტური წარმოებისა და მის ფარგლებში შრომის დანაწილების ფაქტორებია.

პირველი ნაწილი, დიასახლისები, წარმოებაში და მშრომელების კვლავწარმოებაშია (რაც ერთსა და იმავე მნიშვნელობას ატარებს) ჩართული, ანუ იმაში, რასაც მარქსი სამუშაო ძალას უწოდებს. ისინი ემსახურებიან  მათ, ვინც ყოველდღიურად ნადგურდება ხელფასისთვის შრომით და ვისაც ყოველდღიურად სჭირდება განახლება; ისინი უვლიან და დისციპლინას უნერგავენ მათ, ვინც მომავალში სამუშაოდ მზადდება.

მეორე ნაწილი, ბავშვები, ისინი არიან, ვინც დაბადებიდანაა მზრუნველობისა და დისციპლინირების საგანი, ვისაც სახლებში, სკოლებში და ტელევიზორების წინ ამზადებენ სამომავლო მშრომელებად. თუმცა, ამას ორი ასპექტი აქვს.

პირველ რიგში, სამუშაო ძალის ბავშვების ფორმით კვლავწარმოებისათვის, ეს ბავშვები უნდა აიძულონ დისციპლინის, განსაკუთრებით – შრომითი დისციპლინის მისაღებად, საკვების მოპოვების მიზნით ექსპლუატირებულობის დისციპლინისა. თუმცა, ისინი დამატებით უნდა იყვნენ დისციპლინირებულნი და გაწვრთნილნი კონკრეტული სახის სამუშაოს შესასრულებლად. შრომა, რომელსაც კაპიტალი მოითხოვს, დაყოფილია და მიღებული კატეგორიები საერთაშორისო მასშტაბითაა დანაწილებული, როგორც ცხოვრებისეული საქმიანობა, იღბალი და იდენტობა მშრომელთა კონკრეტული ჯგუფებისათვის. ამ მოვლენას ხშირად აღწერენ ფრაზით „შრომის საერთაშორისო დანაწილება“. ამაზე მეტს მოგვიანებით ვიტყვით, თუმცა, ახლა, მოდი, მივცეთ შვიდი წლის ბავშვის დასავლეთ ინდოელ დედას საშუალება, მკაფიოდ აღწეროს საკუთარი ვაჟის განათლება: „ისინი ახლა ქუჩის დამლაგებლებს ირჩევენ“.

ჩვენ, ფემინისტური მოძრაობის წევრები, რომელთაც ფარდა ჩამოვგლიჯეთ შრომის ამგვარ საერთაშორისო, კაპიტალისტურ დანაწილებას ქალთა და ბავშვთა კლასობრივი მდგომარეობის გამოსააშკარავებლად, რომელიც მათი კასტური მდგომარეობის სპეციფიკურობით იყო დაფარული, ამის შესახებ საკმაოდ ბევრი რამ ვისწავლეთ შავკანიანთა მოძრაობისგან. არ ვგულისხმობთ, რომ ეს სადმე წერია (თუმცა, მოგვიანებით აღმოვაჩინეთ, რომ ნამდვილად ეწერა ისეთ ადგილას, რომელიც ზოგიერთისთვის შესაძლოა, უცნაური იყოს). მასობრივი მოძრაობა სიტყვებით ბევრად ნაკლებს ასწავლის, ვიდრე ძალაუფლებით, რომლითაც იგი სარგებლობს და რომელიც შესახედაობების ნარჩენების მოშორების შემდეგ ყველაფერს ისე გვაჩვენებს, როგორც არის.

ისევე, როგორც ქალთა მოძრაობა, რომელიც „ქალებისთვისაა“ და ბავშვთა აჯანყება, რომელიც „ბავშვებისთვისაა“, თავიდან კლასს თითქოს სულაც არ ეხება:

შავკანიანთა მოძრაობა ამერიკის შეერთებულ შტატებში (და ნებისმიერ სხვა ადგილას) ასევე დაიწყო იმის ათვისებით, რაც თითქოს თეთრკანიანი კაცების მიერ დომინირებული ჯგუფების რასიზმის წინააღმდეგ ოპოზიციაში მყოფი კასტური მდგომარეობაა. ჰარლემის ინტელექტუალები და მალკოლმ ექსი, ეს უდიდესი რევოლუციონერი, ნაციონალისტები იყვნენ, ისინი კანის ფერს კლასზე მაღლა აყენებდნენ მაშინ, როდესაც თეთრკანიანი მემარცხენეები ჯერ  კიდევ გაჰყვიროდნენ სხვადასხვა ვარიაციებს შემდეგი ფრაზებისა: „შავკანიანები და თეთრკანიანები გავერთიანდეთ და ვიბრძოლოთ“, ანდაც „ზანგები[18] და შრომა უნდა გაერთიანდნენ“. შავკანიანმა მუშათა კლასმა სწორედ ამ ნაციონალიზმის მეშვეობით შეძლო კლასის ხელახლა განსაზღვრა: „შავკანიანი“ და „შრომა“ გადამეტებულად სინონიმური სიტყვები იყო („შრომა“ არცერთ სხვა ჯგუფთან ყოფილა ასე სინონიმური – შესაძლოა, მხოლოდ ქალებთან), შავკანიანთა მოთხოვნები და ბრძოლის მათ მიერ ჩამოყალიბებული ფორმები მუშათა კლასის ბრძოლის ყველაზე ამომწურავი ვერსია იყო…

შავკანიანთა მოძრაობა მაშინ არ „შეხეტიალებულა კლასობრივ ბრძოლაში“ ისე, როგორც ამას ეივისი ამბობს. ეს კლასობრივი ბრძოლა იყო და ამის ჩვენს ცნობიერებაში ჩაბეჭდვას საკმაოდ დიდი დრო დასჭირდა. რატომ?

ამის ერთ-ერთი მიზეზი ისაა, რომ ზოგიერთი ჩვენგანი ჯერ კიდევ ატარებდა თეთრკანიან კაცთა მემარცხენეობის თვალსაფარებს მიუხედავად იმისა, ვიცოდით ეს, თუ არა. მათ თუ დავუჯერებთ, თუკი ბრძოლა ქარხანაში არ მიმდინარეობს, ის არ არის კლასობრივი ბრძოლა. ყველაზე გამაღიზიანებელი ის იყო, რომ ეს მემარცხენეობა გვარწმუნებდა, რომ მარქსიზმის სახელით საუბრობდა. ისინი გვემუქრებოდნენ, რომ თუკი მათ ორგანიზაციულად ან პოლიტიკურად ჩამოვშორდებოდით, ეს იმას ნიშნავდა, რომ ვშორდებოდით მარქსს და მეცნიერულ სოციალიზმს. ჩამოშორებისა და შედეგების მიმართ უშიშრობის გამბედაობა შავკანიანთა მოძრაობის ძალაუფლებამ მოგვცა. ჩვენ მივხვდით, რომ კლასის ხელახლა განსაზღვრა სრულიად დაკავშირებული იყო ისეთი მარქსის ხელახლა აღმოჩენასთან, რომელსაც მემარცხენეობა ვერასდროს გაიაზრებდა.

კასტისა და კლასის შეუთავსებლობის უფრო ღრმა მიზეზებიც არსებობდა. ხშირად ვხედავთ, რომ შავკანიანთა ინტერესებს თეთრკანიანთა ინტერესები უპირისპირდება, ეს კაცებისა და ქალების შემთხვევაშიც ასეა. კლასობრივი ინტერესების გაგება მაშინ, როდესაც მათი რაოდენობა ორი, სამი, ოთხი ან მეტია და ყოველი მათგანი ერთმანეთს უპირისპირდება, თეორიულად და პრაქტიკულად ერთ-ერთი ურთულესი რევოლუციური ამოცანაა, რომლის წინაშეც ვდგავართ.

დაბნეულობის კიდევ ერთი წყარო ისაა, რომ ყოველი ქალი, ბავშვი ან შავკანიანი კაცი არ არის მუშათა კლასის წევრი. ამით იმის თქმა გვსურს, რომ იმ მოძრაობებში, რომელთაც ეს ჯგუფები ქმნიან, არსებობს ფენები, რომელთა ბრძოლაც მიმართულია კაპიტალისტურ  იერარქიაში მაღლა და მაღლა მოძრაობისაკენ და არა მისი განადგურებისაკენ. შესაბამისად, ყოველ მოძრაობაში არსებობს ბრძოლა იმის შესახებ, თუ რომელ კლასობრივ ინტერესს მოემსახურება იგი. თუმცა, ეს თეთრკანიან კაც მშრომელთა მოძრაობების ისტორიაცაა. არ არსებობს კლასობრივი „სიწმინდე“, თვით სავაჭრო დარბაზის ორგანიზაციებშიც კი. მშრომელთა ბრძოლა იმ ორგანიზაციების წინააღმდეგ, რომლებიც იქ და ზოგადად საზოგადოებაში შექმნეს – პროფესიული კავშირები, ლეიბორისტული პარტიები და ა.შ. – კლასობრივი ბრძოლაა.[19]

მოდი, კასტასა და კლასს შორის კავშირს სხვაგვარად შევხედოთ. სიტყვა „კულტურა“ ხშირად გამოიყენება იმის ხაზგასასმელად, რომ კლასობრივი კონცეფციები ვიწრო, ფილისტრული და არაადამიანურია. სინამდვილეში საქმე სრულიად სხვაგვარადაა. ეროვნული კულტურა, რომელიც ათწლეულებისა და საუკუნეების მანძილზე განიცდიდა ევოლუციას, ხანდახან უარყოფს ამ საზოგადოების კავშირს საერთაშორისო კაპიტალიზმთან. ეს საკითხი ზედმეტად ფართოა იმისთვის, რომ ახლა სიღრმისეულად განვიხილოთ, თუმცა, შეგვიძლია, სწრაფად განვმარტოთ ერთი ძირითადადი პუნქტი.

ცხოვრების უნიკალური სტილი, რომელსაც ხალხი კაპიტალიზმის მარყუჟში გაბმის შემდეგ მის საპასუხოდ და მისსავე წინააღმდეგ აჯანყების მიზნით განივითარებს, უნდა გავიგოთ მხოლოდ როგორც მათი კაპიტალისტური ცხოვრების მთლიანობა. კულტურის გამიჯვნა ნიშნავს მის დამცირებას და ყოველდღიური ცხოვრების დეკორაციად ქცევას.[20] კულტურა არის წარმოდგენები და პოეზია ექსპლუატირებულთა შესახებ; მოკლე ქვედაბოლოების გადაყრა და სანაცვლოდ შარვლების ჩაცმა; შეჯახება შავკანიანთა ბაპტიზმსა და თეთრკანიანთა პროტესტანტიზმის დანაშაულის გრძნობასა და ცოდვას შორის. კულტურაა ასევე მაღვიძარის სმენის წამღები რეკვა დილის 6 საათზე, როდესაც ლონდონში მცხოვრები შავკანიანი ქალი აღვიძებს შვილებს ძიძისთვის მოსამზადებლად. კულტურაა ის, თუ როგორ სცივა მას ავტობუსების გაჩერებაზე და როგორ სცხელა გაჭედილ ავტობუსში. კულტურაა ის, თუ როგორ გრძნობ თავს ორშაბათს დილით, რვა საათზე, როდესაც სამსახურში გამოცხადდები და ნატრობ, რომ პარასკევი იყოს, მთელ ცხოვრებას ნატვრაში ატარებ. კულტურაა რიგის სისწრაფე და საავადმყოფოს ჭუჭყიანი ზეწრების წონა და სუნი, როდესაც შენ იმაზე ფიქრობ, რა გააკეთო საღამოს ჩაისთვის მისაყოლებლად. კულტურაა ჩაის კეთება მაშინ, როდესაც შენი კაცი ტელევიზორში ახალ ამბებს უყურებს.

და კულტურაა „არარაციონალური ქალი“, რომელიც სამზარეულოდან მისაღებ ოთახში გამოდის და უსიტყვოდ, „სრულიად უმიზეზოდ“ რთავს ტელევიზორს.

საიდან აღმოცენდება ეს კულტურა, რომელიც ასე განსხვავდება კაცის კულტურისგან, თუკი ქალი ხარ და ასევე განსხვავდება თეთრკანიანი ქალის კულტურისგან, თუკი შავკანიანი ქალი ხარ? ის (თეთრკანიანი მემარცხენეობის) კლასობრივი ბრძოლის დამხმარეა, თუ (შავკანიანი ნაციონალისტებისა და რადიკალი ფემინისტების) კლასობრივი ბრძოლის პრინციპული ნაწილი, რადგან იგი განსაკუთრებულია შენი სქესის, რასის, ასაკის, ეროვნებისთვის და დროის იმ მომენტისთვის, როდესაც ეს ყველაფერი ხარ?

ჩვენი იდენტობა, ჩვენი საზოგადოებრივი როლები, ის, თუ როგორ აღვიქმებით, თითქოს არ არის კავშირში ჩვენს კაპიტალისტურ ფუნქციებთან. მათგან  (ანდაც, მათი მეშვეობით) გათავისუფლება თითქოს არ არის კავშირში ჩვენს გათავისუფლებასთან კაპიტალისტური სახელფასო მონობისაგან. ჩემი აზრით, იდენტობა – კასტა – კლასის სუბსტანციაა.

აქ არის ის „უცნაური ადგილი“, სადაც კლასისა და კასტის კავშირის ლაკონურად წარმოდგენილი საკვანძო დეტალი ვიპოვეთ. სწორედ აქ, შრომის საერთაშორისო დანაწილება წარმოდგენილია, როგორც ძალაუფლებრივი ურთიერთობები მუშათა კლასის ფარგლებში. ეს მარქსის „კაპიტალის“ პირველი ტომია:

წარმოება… ავითარებს სამუშაო ძალების იერარქიას, რომელთაც ხელფასების სკალა შეესაბამება. ერთის მხრივ, თუკი ცალკეული მშრომელები მთელი ცხოვრების მანძილზე არიან მისაკუთრებულნი და შეერთებულნი შეზღუდული ფუნქციის მიერ; მეორეს მხრივ, იერარქიის სხვადასხვა პროცესები მშრომელებს შორის მათი ბუნებრივი და შეძენილი უნარების მიხედვითაა განაწილებული. (მოსკოვი, 1958 წელი, გვ. 349)

ამ ორი წინადადებით გადმოცემულია ღრმა მატერიალური კავშირი რასიზმს, სექსიზმს, ეროვნულ შოვინიზმსა და იმ თაობების შოვინიზმს შორის, რომლებიც ხელფასების სანაცვლოდ შრომობენ იმ ბავშვებისა და ხანდაზმული პენსიონერების წინააღმდეგ, რომლებიც უხელფასონი არიან, რომლებიც „დამოკიდებულნი“ არიან.

სამუშაო ძალისა და ხელფასების შესაბამისი სკალის იერარქია. რასიზმი და სექსიზმი, რომელიც გვწვრთნის კონკრეტული უნარების სხვათა ხარჯზე გასავითარებლად და შესაძენად. შემდეგ ეს შეძენილი უნარები ჩვენს ბუნებად აღიქმება და განსაზღვრავს ჩვენს ფუნქციების მთელი ცხოვრების მანძილზე, განსაზღვრავს ჩვენი ურთიერთკავშირების ხარისხს. ამიტომ, ლერწმისა და ჩაის დარგვა არ არის თეთრკანიანთა საქმე, სახვევების გამოცვლა არ არის კაცების საქმე, ბავშვების ცემა არ არის ძალადობა. რასა, სქესი, ასაკი, ეროვნება, ეს ყოველივე შრომის საერთაშორისო დანაწილების შეუცვლელი ელემენტებია. ჩვენი ფემინიზმი საკუთარ თავს სამუშაო ძალის იერარქიის აქამდე უხილავ ფენაზე აფუძნებს – დიასახლისზე – რომელსაც ხელფასი სულაც არ შეესაბამება.

ხელფასიან და უხელფასო მონობას შორის არსებული იერარქიული სტრუქტურის საფუძველზე მუშაობა არ არის „კლასობრივი ბრძოლის ეკონომიკურ დეტერმინანტებზე ექსკლუზიურად კონცენტრირება“ მიუხედავად იმისა, რომ ეივისი მუშათა კლასს სწორედ ამაში ადანაშაულებს. სამუშაო, რომელსაც ასრულებ და ხელფასი, რომელსაც იღებ არის არა მხოლოდ „ეკონომიკური“, არამედ სოციალური დეტერმინანტები, საზოგადოებრივი ძალაუფლების დეტერმინანტები. მუშათა კლასის განგრძობით ბრძოლას საზოგადოებრივი ძალაუფლებისათვის ამცირებს არა თავად მუშათა კლასი, არამედ თითქოს ამ კლასისაგან და კლასისათვის არსებული ორგანიზაციები; ისინი აქცევს მათ „ეკონომიკურ დეტერმინანტებად“ – უფრო დიდი კაპიტალისტური კონტროლი საკვირაო გროშების სანაცვლოდ. ხელფასის მატება, რომელსაც კავშირები განიხილავს, ხშირად უცვლელობა, ანდაც დაკლებული ხელფასი აღმოჩნდება ხოლმე, ხან ინფლაციის, ხანდაც უფრო ძლიერი ექსპლუატაციის მეშვეობით (ეს ხშირად ნაყოფიერების გარიგებების ფორმას იღებს), რაც კაპიტალისტებს მატების ხარჯს ნამდვილად უნაზღაურებს. ამიტომაც, ადამიანები ასკვნიან, რომ სწორედ ეს იყო მშრომელთა მიზანი მეტი ხელფასის, მეტი ფულის, მეტი „საყოველთაო საზოგადოებრივი ძალაუფლების“ (მარქსის სიტყცებით) მოთხოვნის დროს.

მაშ, სქესებს, რასებს, ერებსა და თაობებს შორის არსებული საზოგადოებრივი ძალაუფლების კავშირები კლასობრივი კავშირების დეტალიზირებული ფორმებია. ამგვარი ძალაუფლებრივი კავშირები მუშათა კლასის ფარგლებში გვასუსტებს კლასებს შორის ძალაუფლებრივ ბრძოლაში. ისინი არაპირდაპირი მმართველობის დეტალიზირებული ფორმებია, რომელთა ფარგლებშიც კლასის ერთი სექცია მეორეს კოლონიზირებას ახდენს და სწორედ ამ გზით გვახვევს თავს კაპიტალი საკუთარ განზრახვებს. ერთ-ერთი მიზეზი იმისა, თუ რატომ ახერხებენ ბრძოლაში შუამავლობას ეს ე.წ. მუშათა კლასის ორგანიზაციები არის ის, რომ ჩვენ საერთაშორისო მასშტაბებით მივეცით მათ საშუალება „მუშათა კლასის“ იზოლირებისა, რომელსაც ისინი 21 წელზე უფროს, თეთრკანიან კაცებთან აიგივებენ. უუნარო თეთრკანიანი კაცი მუშა, ექსპლუატირებული ადამიანი, რომელიც მეტად და მეტად შორდება კაპიტალის პერსპექტივას, რომლის თანახმადაც მან უნდა იშრომოს, ხმა მისცეს, მონაწილეობა მიიღოს საკუთარ საზოგადოებაში; ისიც, მიუხედავად საკუთარი რასიზმისა და სექსიზმისა, თავს ამ ორგანიზაციების მსხვერპლად მიიჩნევს. თუმცა, დიასახლისებს, შავკანიანებს, ახალგაზრდებს, მესამე მსოფლიოში მცხოვრებ მუშებს, რომლებიც კლასის განსაზღვრებიდან სრულიად ამორიცხულნი არიან, ეუბნებიან, რომ მათი დაპირისპირება დედაქალაქში თეთრკანიან კაცთა ძალაუფლებრივ სტრუქტურასთან „ეგზოტიკური ისტორიული შემთხვევითობაა“. საზოგადოების კაპიტალისტური ორგანიზაცია გვანაწილებს რა ქარხანაში, კაბინეტში, სკოლაში, პლანტაციაში, სახლსა და ქუჩაში, ჩვენ ასევე ვართ დანაწილებულნი სწორედ იმ ინსტიტუტების მიერაც, რომლებიც ირწმუნებიან, რომ ჩვენი, როგორც კლასის კოლექტიურ ბრძოლას წარმოადგენენ.

დედაქალაქში შავკანიანთა მოძრაობა იყო კლასის პირველი სეგმენტი, რომელმაც მასიურად გამოაცხადა ავტონომია ამ ორგანიზაციებისგან და ჩამოშორდა ბრძოლის ექსკლუზიურად ქარხანაში ლოკალიზების მოვლენას. თუმცა, როდესაც შავკანიანი მუშები ქალაქის ცენტრს წვავენ, თეთრკანიანი მემარცხენე თვალები, განსაკუთრებით – პროფესიული კავშირის თვალები, ხედავენ რასას და არა კლასს.

ქალთა მოძრაობა იყო შემდეგი დიდი მოძრაობა დედაქალაქში, რომელმაც საკუთარი ძალაუფლებრივი საფუძველი როგორც ქარხანაში, ასევე მის გარეთაც მოიპოვა. შავკანიანთა მოძრაობის მსგავსად, იმისათვის, რომ მოეპოვებინათ ორგანიზაციული ავტონომია კაპიტალისა და მისი ინსტიტუტებისაგან, მათი მოძრაობა ასევე უნდა ყოფილიყო ავტონომიური „სამუშაო ძალის იერარქიის“ იმ ნაწილისგან, რომელსაც კაპიტალი კონკრეტულად მათ წინააღმდეგ იყენებდა. შავკანიანებისთვის ეს თეთრკანიანები იყო. ქალებისათვის – კაცები. შავკანიანი ქალებისათვის კი – ორივე.

უცნაური წარმოსადგენია, რომ დღესაც კი არსებობენ ადამიანები, რომლებიც შავკანიანთა ან ქალთა მოძრაობების ავტონომიურობასთან დაპირისპირებისას ამბობენ, რომ ეს მოვლენა „ხლეჩს მუშათა კლასს“. მართლაც უცნაურია, როდესაც გამოცდილებამ გვაჩვენა, რომ მუშათა კლასის გასაერთიანებლად მიუხედავად იმ დანაწევრებისა, რომელიც მისი სტრუქტურის თანდაყოლილი ასპექტია – ქარხანა წინაარმდეგ პლანტაციისა წინააღმდეგ სახლისა წინააღმდეგ სკოლებისა – იერარქიის ყველაზე დაბალ საფეხურებზე მყოფებმა თავად უნდა იპოვონ თავიანთი სისუსტის გასაღები, თავად უნდა იპოვონ ის სტრატეგია, რომელიც თავს დაესხმება ამ პუნქტს და გაანადგურებს მას, თავად უნდა იპოვონ ბრძოლის საკუთარი ფორმები.

ჩვენი აზრით, შავკანიანთა მოძრაობა არ „ინტეგრირებულა კაპიტალიზმის რიცხვმრავალ საზოგადოებაში“ (მიუხედავად იმისა, რომ ეს მისმა ბევრმა „ლიდერმა“ გააკეთა), ის არ „მიუკუთვნებიათ თეთრკანიანი მუშათა კლასის სტრატეგიისათვის“. (მე ვფიქრობ, რომ აქ ეივისს ერთმანეთში ერევა თეთრკანიანი მუშათა კლასის ბრძოლა და პროფესიული კავშირის/ლეიბორისტული პარტიის სტრატეგია. ისინი მოსისხლე მტრები არიან, თუმცა ხშირად იდენტურად აღიქმებიან.) პირიქით, შავკანიანთა მოძრაობამ ამერიკის შეერთებულ შტატებში გამოიწვია (და ჯერ კიდევ იწვევს) უძლიერესი კაპიტალისტური სახელმწიფო მსოფლიოში. უძლიერესი როგორც სახლში, ისევე საზღვარგარეთ. როდესაც მან დაწვა იმ დედაქალაქის ცენტრები და გამოიწვია დანიშნული ხელისუფლება, მან გზა გაუკაფა მუშათა კლასის დანარჩენ ნაწილს, რათა მათ საკუთარი, კონკრეტული ინტერესებისათვის მოძრაობა განეგრძოთ. ჩვენ, ქალებმა, ვიმოძრავეთ. ეს არც შემთხვევითობაა და არც პირველი შემთხვევა, როდესაც მოვლენები ამგვარად განვითარდა.

ეს არ არის შემთხვევითობა იმიტომ, რომ როდესაც დანიშნული ხელისუფლება დაპირისპირების წინაშე აღმოჩნდა, გამოჩნდა ახალი შესაძლებლობა ყველა ქალისათვის. მაგალითად, იმ კაცების ქალიშვილები, რომლებიც ამ ძალაუფლების ნაწილით იყვნენ აღჭურვილნი, მსოფლიოს განათლების, მედიცინისა და კანონის იმ კეთილშობილი ნიღბიდან უყურებდნენ, რომლისთვისაც მათმა დედებმა სიცოცხლე გაწირეს. დიახაც, საკმაოდ შემოსავლიან კაცთან ქორწინება ჯილდოვდებოდა პატიმრობისათვის შესაფერისი, არაჩვეულებრივი სახლით და შავკანიანი მოსამსახურითაც კი; ისინი ისარგებლებდნენ პრივილეგიებით მანამ, სანამ დაკავშირებულნი იქნებოდნენ იმ შემოსავალთან, რომელიც მათი არ იყო. თუმცა, ძალაუფლება თეთრკანიან კაცთა ძალაუფლებრივი სტრუქტურის ხელებში რჩებოდა. მათ ძალაუფლების ძიების მიზნითაც კი უარი უნდა ეთქვათ პრივილეგიაზე. ეს ბევრმა გააკეთა. მუშათა კლასის ტალღის ფონზე, რომელიც შავკანიანთა მოძრაობამ ქუჩაში გამოხატა, ხოლო ქალებმა – ყოველდღიურ ოჯახურ აჯანყებებში, შეიქმნა ქალთა მოძრაობა.

ეს არ ყოფილა პირველი შემთხვევა, როდესაც ქალთა მოძრაობამ საკუთარი მამოძრავებელი ძალა შავკანიანთა ძალაუფლებისგან მიიღო. შავკანიანმა მონამ, რომელმაც აბოლიციონისტური მოძრაობა ჩამოაყალიბა და მოახდინა მიწისქვეშა რკინიგზის ორგანიზება ჩრდილოეთში გასაქცევად, ასევე მისცა თეთრკანიან ქალებს – მათ შედარებით პრივილეგირებულ ნაწილს – შანსი და შესაძლებლობა, გადაელახათ იმ დაბრკოლების ზღვარი, რომელშიც ქალური პიროვნება იყო გამოკეტილი. ქალებმა, რომლებიც ყოველთვის სხვებისათვის საქმის საკეთებლად იწვრთნებოდნენ, მიატოვეს სახლები არა საკუთარი თავების – ეს ხომ აღმაშფოთებელი იქნებოდა – არამედ „მონის“ გასათავისუფლებლად. მათ შავკანიანი ქალები ამხნევებდნენ, სოჯურნერ თრუთის მსგავსი ყოფილი მონები, რომლებიც იტანჯებოდნენ, რადგან გამომდინარე იქიდან, რომ ქალები იყვნენ, ისინი პლანტაციაში სამუშაო ძალის გამამრავლებლებად გვევლინებოდნენ. მაგრამ მაშინ, როდესაც იმ თეთრკანიანმა ქალებმა გადმოდგეს უპირველესი გადამწყვეტი ნაბიჯები ქალურობის თარგიდან, ისინი უფრო მკვეთრად დაუპირისპირდნენ თავიანთ მდგომარეობას. მათ უწევდათ საკუთარი, როგორც ქალთა უფლების დაცვა, საჯაროდ ესაუბრათ მონობის წინააღმდეგ. მაგალითად, მათ არ მისცეს უფლება, დასწრებოდნენ ლონდონის აბოლიციონისტურ კონფერენციას 1840 წელს მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი ქალები იყვნენ. 1848 წლისთვის, სენეკა ფოლსში, ნიუ იორკი, მათ საკუთარი კონფერენცია ჩაატარეს ქალთა უფლებებისათვის. კონფერენციას კაცი სპიკერი ესწრებოდა. ის წამყვანი აბოლიციონისტი იყო. ის იყო ყოფილი მონა. მისი სახელი იყო ფრედერიკ დუგლასი.

და მაშინ, როდესაც ახალგაზრდა თეთრკანიანი ქალები ამ საუკუნის ადრეულ 60იან წლებში „თავისუფლების მგზავრობის“ ავტობუსებით სამხრეთით გაემართნენ და აღმოაჩინეს, რომ მათ კაც (თეთრკანიან და შავკანიან) ამხანაგებს ბრძოლის იერარქიაში განსაკუთრებული ადგილი ჰქონდათ ისევე, როგორც კაპიტალს ჰქონდა განსაკუთრებული ადგილი სამუშაო ძალის იერარქიაში, ისტორია გამეორდა – თითქმის. ამ შემთხვევაში მათ მოძრაობა ჩამოაყალიბეს არა ხმის მიცემის უფლების მოსაპოვებლად, არამედ სრულიად განსხვავებული მიზნით. ეს იყო მოძრაობა გათავისუფლებისათვის.

პარალელები, რომლებიც შავკანიანთა და ქალთა მოძრაობებს შორის კეთდება, შეგვიძლია, ნებისმიერ დროს ვაქციოთ თერთმეტი-პლიუსად[21]: ვინ უფრო ექსპლუატირებულია? აქ ჩვენი მიზანი არ არის პარალელები. ჩვენ ვცდილობთ, აღვწეროთ ძალების ის კომპლექსური ნაწნავი, რომელსაც მუშათა კლასი ეწოდება; ჩვენ ვცდილობთ, სტრუქტურულად დავშალოთ ჩვენს შორის არსებული ძალაუფლებრივი ურთიერთობები, რომლებზეც საერთაშორისო კაპიტალის იერარქიული ხელისუფლებაა დაფუძნებული. რადგან არცერთ კაცს ძალუძს ჩვენი წამოჩენა, როგორც ქალებისა ისევე, როგორც თეთრკანიანებს არ ძალუძთ შავკანიანთა გამოცდილების შესახებ საუბარი და მისი დასრულება. ჩვენ არც იმას ვცდილობთ, რომ კაცები ჩვენს ფემინიზმში დავარწმუნოთ. საერთო ჯამში, ისინი მხოლოდ ჩვენი ძალაუფლებით „დარწმუნდებიან“. ჩვენ მათაც იგივეს ვთავაზობთ, რასაც ყველაზე პრივილეგირებულ ქალებს: ძალაუფლებას მტრების წინააღმდეგ. ამის საფასური ჩვენთან შედარებით მათი პრივილეგირებულობის დასასრულია.

როგორც აღვნიშნეთ, ფემინისტური კლასობრივი ბრძოლის სტრატეგია დაფუძნებულია უხელფასო, სახლში მყოფ ქალზე. მიუხედავად იმისა, შრომობს თუ არა იგი ხელფასისთვის სახლის გარეთ, მუშათა კლასის წარმოებისა და კვლავწარმოებისათვის შრომა ამძიმებს მას, ასუსტებს მის შესაძლებლობას, იბრძოლოს – მას ამისთვის დროც კი არ აქვს. მისი მდგომარეობა სახელფასო სტრუქტურაში განსაკუთრებით დაბალია, თუკი იგი შავკანიანია, მაგრამ არა მხოლოდ ამიტომ. იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი მას სამუშაო ძალის იერარქიაში შედარებით უკეთესი ადგილი უჭირავს (ეს საკმაოდ იშვიათია!), ის მაინც განისაზღვრება, როგორც სექსუალური საგანი კაცებისათვის. რატომ? იმიტომ, რომ მანამ, სანამ ქალთა უმეტესობა დიასახლისია, რომლისთვისაც სამუშაო ძალის კვლავწარმოების ფუნქციის ნაწილიც კაცებისათვის სექსუალურ საგნად ყოფნაა, ვერცერთი ქალი შეძლებს, გაექცეს ამ იდენტობას. ჩვენ მოვითხოვთ ხელფასებს იმ საქმის სანაცვლოდ, რომელსაც სახლში ვაკეთებთ. სახელმწიფოსგან ხელფასის მოთხოვნა კი, პირველ რიგში, არის მოთხოვნა ავტონომიურობისა იმ კაცებისაგან, რომლებზეც ახლა ვართ დამოკიდებულნი. მეორეც, ჩვენ მოვითხოვთ ფულს სახლის გარეთ მუშაობის გარეშე და პირველად ვქმნით ქარხნებსა და სახლებში იძულებით შრომაზე უარის თქმის შესაძლებლობას.

სწორედ აქ, ამ სტრატეგიაში ხდება ბუნდოვანი ხაზები შავკანიანთა და ფემინისტთა რევოლუციურ მოძრაობებს შორის. ეს პერსპექტივა დაფუძნებულია ყველაზე ნაკლები ძალაუფლების მქონეებზე – უხელფასოებზე. კაპიტალის მიერ შრომის საერთაშორისო დანაწილებას განამტკიცებს უმუშევართა უცვლელი ჯარი, რომელსაც ინდუსტრიიდან ინდუსტრიამდე, ქვეყნიდან ქვეყნამდე გადაიყვანენ. მესამე მსოფლიო ამ ინდუსტრიული სარეზერვო ჯარის ყველაზე მასიური სათავსოა. (შემდეგ მოდის სამზარეულო დედაქალაქში.) პორტ-ოვ-სპეინი, კალკუტა, ალჟირი, მექსიკური ქალაქები ამერიკის შეერთებული შტატების საზღვრის სამხრეთით წარმოადგენს სამუშაო ძალას უმდაბლესი შრომისათვის პარიზში, ლონდონში, ფრანკფურტში და კალიფორნიისა და ფლორიდის ფერმებში. რა არის მათი როლი რევოლუციაში? როგორ შეუძლიათ უხელფასოებს ბრძოლა ხელფასისა და ქარხნის ბერკეტის გარეშე? ჩვენ არ ვიძლევით პასუხებს – ეს არ შეგვიძლია. თუმცა, ვსვამთ კითხვებს ისეთი ფორმით, რომელიც ასკვნის, რომ უმუშევრებს კაპიტალისტური საზოგადოების დასამხობად სამსახურში სიარული არ სჭირდებათ.

დიასახლისებს, რომლებიც სახლებში ანაზღაურების გარეშე შრომობენ, შესაძლოა სახლის გარეთაც ჰქონდეთ სამუშაო. სახლის შიგნით კაცის ხელფასის დამორჩილება და ამ შრომის დამმორჩილებელი ბუნება ასუსტებს ქალს მიუხედავად იმისა, თუ სად მუშაობს და რომელი რასის წარმომადგენელია იგი. ეს არის შავკანიანი და თეთრკანიანი ქალებისათვის ერთად მოქმედების საფუძველი მიუხედავად იმისა, „მხარდაჭერილნი“ არიან ისინი, თუ არა, არა იმიტომ, რომ რასობრივი დაპირისპირება აღარ არსებობს, არამედ იმიტომ, რომ ჩვენ ყველას გვჭირდება ის ავტონომია, რომლის მოტანაც ხელფასს და ამ ხელფასისათვის ბრძოლას ძალუძს. შავკანიან ქალებს ეცოდინებათ, თუ რომელ ორგანიზაციებში (შავკანიან კაცებთან, თეთრკანიან ქალებთან, ან არცერთთან ერთად) წამოიწყონ ეს ბრძოლა. ეს სხვას ვერავის ეცოდინება.

ჩვენ არ ვეთანხმებით ეივისის მოსაზრებას, რომ „შავკანიან ამერიკელთა ბრძოლამ ვერ შეძლო საკუთარი, როგორც რევოლუციური ავანგარდის პოტენციალისთვის მიღწევა…“, თუკი „ავანგარდი“ კონკრეტულ ისტორიულ მდგომარეობაში კლასობრივი ბრძოლის უპირველეს ბიძგს გულისხმობს. შავკანიანთა ბრძოლამ „საკუთარი გამოცდილების სპეციფიკურობა“ – როგორც ერისა და როგორც კლასისა – თავად კლასისა და კლასობრივი ბრძოლის ხელახლა განსასაზღვრად გამოიყენა. შესაძლოა, ეს თეორეტიკოსებს არ გაუკეთებიათ, თუმცა ისინი თავად მოძრაობაში არასდროს უნდა აგვერიოს. ეს ბრძოლა მხოლოდ ავანგარდის ფორმით თუ შეძლებდა ჩვენი ეპოქის ცენტრალური პრობლების გამოაშკარავებას; ეს პრობლემა კი მუშათა კლასის საერთაშორისო ორგანიზაციული ერთიანობაა ისე, როგორც მას ჩვენ დღესდღეისობით აღვიქვამთ და განვსაზღვრავთ.

ბევრი მიიჩნევს, რომ ლენინისტურ მოდელზე დაფუძნებული ავანგარდული პარტია ამ ორგანიზაციული ერთიანობის გამოვლინებაა. გამომდინარე იქიდან, რომ ლენინისტური მოდელი ასკვნის, რომ ავანგარდი სრულიად კლასობრივ ინტერესს გამოხატავს, მას არ გააჩნია კავშირი იმ სინამდვილესთან, რომელსაც ჩვენ აღვწერთ და რომელშიც კლასის არცერთ კონკრეტულ ნაწილს ძალუძს რომელიმე სხვა ნაწილის გამოცდილებისა და ინტერესების გამოხატვა და მათ ბრძოლაში მონაწილეობის მიღება. ზოგადი კლასობრივი სტრატეგიის ფორმალური ორგანიზაციული გამოხატულება ჯერ არსად არსებობს.

დაბოლოს, მომეცით უფლება, მოვიყვანო ციტატა წერილიდან, რომელიც დაიწერა იტალიური ექსტრა-პარლამენტური მემარცხენეობის ერთ-ერთი ორგანიზაციის წინააღმდეგ, რომელმაც შარშან, მაშინ, როდესაც რომში ფემინისტური სიმპოზიუმი ჩავატარეთ და კაცები არ დავუშვით, ფაშისტები გვიწოდა და ფიზიკურად დაგვესხა თავს.

… ტრადიციული თავდასხმა ემიგრანტ მუშაზე, განსაკუთრებით, მაგრამ არა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი იგი შავკანიანია (ანდაც, სამხრეთ იტალიელი) მდგომარეობს იმაში, რომ მისი არსებობა ეროვნული მუშათა კლასის ზრდას ემუქრება. იგივეს ამბობენ ქალების შესახებაც კაცებთან მიმართებაში. ანტი-რასისტული (ანუ ანტი-ნაციონალისტური და ანტი-სექსისტური) შეხედულება – შეხედულება, რომელიც ბრძოლიდან გამომდინარეობს – მდგომარეობს ორგანიზაციული სისუსტის აღმოჩენაში, რომელიც კლასის ყველაზე ძლიერ ნაწილებს საშუალებას აძლევს, გამოეყონ ნაკლებად ძლიერებს და ამგვარად მისცენ კაპიტალს ამ დაყოფით აპელირების და შესაბამისად, ჩვენი დამარცხების უფლებაც. პრინციპში, ეს საკითხი ერთ-ერთი ყველაზე მთავარია იმ საკითხებს შორის, რომელთაც კლასი დღესდღეისობით აწყდება. მაშინ, როდესაც ლენინმა კლასი მოწინავეებად და ჩამორჩენილებად დაყო, რაც სუბიექტური დაყოფა იყო, ჩვენ ვხედავთ დაყოფას კაპიტალისტური ორგანიზაციების ფარგლებში, სადაც მეტი ძალაუფლების მქონენი უპირისპირდებიან ნაკლები ძალაუფლების მქონეთ. ნაკლები ძალაუფლების მქონეთა გამოცდილების მიხედვით, მაშინ, როდესაც ძლიერ პოზიციაში მყოფი მუშები (ანუ ხელფასიანი კაცები უხელფასო ქალებთან შედარებით, ანდაც, შავკანიანებთან შედარებით მეტი ხელფასის მქონე თეთრკანიანები) „გამარჯვებას“ მოიპოვებენ, ეს სულაც არ არის გამარჯვება სუსტებისათვის და შესაძლოა, ორივე დანაყოფისთვის მარცხის ტოლფასი იყოს. რადგან კაპიტალის სიძლიერე სწორედ კლასის ფარგლებში არსებული ძალაუფლების შეუსაბამობაში მდგომარეობს.[22]
ჩვენ არ ვიცით, თუ როგორ შეძლებს მუშათა კლასი საბოლოო ჯამში ორგანიზაციულად გაერთიანებას. ჩვენ ვიცით, რომ დღემდე, ბევრ ჩვენგანს ეუბნებოდნენ, რომ დაგვევიწყებინა საკუთარი საჭიროებები რაღაც უფრო მნიშვნელოვანი ინტერესის სასარგებლოდ, რომელიც არასდროს იყო იმდენად მნიშვნელოვანი, რომ ჩვენზეც გავრცელებულიყო. ამიტომაც, მწარე გამოცდილების შედეგად ვისწავლეთ, რომ ვერასდროს შევქმნიდით რაიმე რევოლუციურს და ერთიანს, თუკი ექსპლუატირებულთა თითოეული ნაწილი საკუთარ ავტონომიურ ძალაუფლებას არ გამოააშკარავებდა.

ძალაუფლება დებს და შესაბამისად – კლასს.

 

 

 

ანჯელა დევისი, საოჯახო საქმიანობის გარდაუვალი დროგადასულობა (1981)

გამოიცა: ანჯელა დევისი, „საოჯახო საქმიანობის გარდაუვალი დროგადასულობა: მუშათა კლასის გადმოსახედიდან“. ქალები, რასა და კლასი, თავი 13. ქალთა პრესა, 1981.

 

აურაცხელი სამუშაო, რომელსაც კოლექტიურად „საოჯახო საქმიანობა“ ეწოდება – საჭმლის მომზადება, თეფშებისა და სარეცხის რეცხვა, საწოლების დალაგება, იატაკის წმენდა, საყიდლებზე სიარული და ა.შ. – როგორც ჩანს, საშუალო სტატისტიკური დიასახლისის ცხოვრების ერთი წლიდან სამიდან ოთხ ათასამდე საათს იკავებს.[23] რამდენად შემაშინებელიც არ უნდა იყოს ეს სტატისტიკა, ის არ მოიცავს იმ დაუსრულებელ და შეუფასებელ ყურადღებას, რომლებიც დედებმა თავიანთ შვილებს უნდა დაუთმონ. ისევე, როგორც ქალის დედობრივი ვალდებულებები ყოველთვის არასათანადოდ ფასდება, მისი დაუსრულებელი შრომა, როგორც დიასახლისისა, იშვიათად იწვევს ოჯახის მხრიდან დაფასების გამოხატვას. ბოლოს და ბოლოს, საოჯახო საქმიანობა ფაქტობრივად უხილავია: „მას ვერავინ ამჩნევს მანამ, სანამ აღარ კეთდება – ჩვენ ვამჩნევთ აულაგებელ საწოლს და არა გახეხილ, გაპრიალებულ იატაკს“.[24] უხილავი, განმეორებითი, დამღლელი, არანაყოფიერი, არაშემოქმედებითი – ეს ის ზედსართავებია, რომლებიც ყველაზე კარგად აღწერს საოჯახო საქმიანობის ბუნებას.

ახალმა ცნობიერებამ, რომელიც ქალთა თანამედროვე მოძრაობასთანაა დაკავშირებული, ქალთა მზარდი რაოდენობა წააქეზა, მოითხოვონ, რომ მათმა კაცებმა ამ შრომაში გარკვეული მონაწილეობა მიიღონ. უკვე ძალიან ბევრმა კაცმა დაიწყო თავისი პარტნიორის დახმარება საოჯახო საქმეებში, ზოგიერთი მათგანი სახლის საქმეებს იმდენსავე დროს ახარჯავს, რამდენსაც ქალი. თუმცა, ამ კაცებიდან რამდენმა გაითავისუფლა თავი იმ მოსაზრებისაგან, რომ საოჯახო საქმიანობა ქალის საქმეა? რამდენი მათგანი ახასიათებს თავის საქმიანობას, როგორც პარტნიორი ქალის „დახმარებას“?

იმ მოსაზრების განადგურება, რომ საოჯახო საქმიანობა ქალის საქმეა და მისი თანაბრად გადანაწილება კაცებსა და ქალებს შორის ერთდროულად შესაძლებელი რომ იყოს, ეს დამაკმაყოფილებელი გადაწყვეტილება იქნებოდა? მაშინ, როდესაც ქალთა უმეტესობა სიხარულით შეეგებებოდა „მამასახლისის“ გამოჩენას, საშინაო შრომის დესექსუალიზება ნამდვილად არ შეცვლიდა თავად სამუშაოს მჩაგვრელ ბუნებას. საბოლოო ანალიზის თანახმად, თავიანთი ცხოვრების ძვირფასი საათები ისეთ სამუშაოზე, რომელიც არც მასტიმულირებელია და არც ნაყოფიერი, არც კაცებმა უნდა ხარჯონ და არც ქალებმა.

განვითარებული კაპიტალისტური საზოგადოებების ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შენახული საიდუმლო მოიცავს შესაძლებლობას – ნამდვილ შესაძლებლობას – საოჯახო საქმიანობის ბუნების რადიკალური ცვლილებისა. ინდუსტრიულ ეკონომიკაში დიასახლისის საოჯახო ამოცანების მნიშვნელოვანი ნაწილის ჩართვაა შესაძლებელი. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, საოჯახო საქმიანობა ხასიათით აუცილებლად და უცვლელად კერძოდ აღარ უნდა მიიჩნეოდეს. გაწვრთნილი და კარგად ანაზღაურებადი მუშების გუნდები, რომლებიც სახლიდან სახლამდე მოძრაობენ და ქმნიან ტექნოლოგიურად განვითარებულ მოწყობილობებს სახლის ლაგებისათვის, შეძლებდნენ იმის სწრაფად და ეფექტურად მიღწევას, რასაც დღევანდელი დიასახლისი ასეთი რთული და პრიმიტიული ხერხებით აკეთებს. რატომაა საოჯახო შრომის ბუნების ხელახლა რადიკალურად განსაზღვრის პოტენციალი სიჩუმის საბურველით გარემოცული? იმიტომ, რომ კაპიტალისტური ეკონომიკა სტრუქტურულად მტრულადაა განწყობილი საოჯახო საქმიანობის ინდუსტრიალიზაციის მიმართ. სოციალიზირებული საოჯახო საქმიანობა გულისხმობს დიდ სამთავრობო სუბსიდიებს მუშათა კლასის იმ ოჯახებისათვის ხელმისაწვდომობის გარანტიის მისაცემად, რომელთათვისაც ამგვარი მომსახურებების საჭიროება ყველაზე აშკარაა. რადგან იგი არც ისე დიდ სარგებელს გამოიწვევდა, ინდუსტრიალიზებული საოჯახო საქმიანობა – ისევე, როგორც ყველა სხვა უსარგებლო საქმე – ანათემაა კაპიტალისტური ეკონომიკისათვის. მიუხედავად ამისა, ქალთა სამუშაო ძალის სწრაფი გაფართოება ნიშნავს იმას, რომ ქალებისათვის ტრადიციული სტანდარტების მიხედვით დიასახლისის ამპლუაში გამორჩეულობა უფრო და უფრო რთული ხდება. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, საოჯახო საქმიანობის ინდუსტრიალიზაცია – მის სოციალიზირებასთან ერთად – ობიექტური საზოგადოებრივი საჭიროება ხდება. საოჯახო საქმიანობამ, როგორც ცალკეულ ქალთა პირადმა პასუხისმგებლობამ და როგორც ქალთა შრომამ, რომელიც პრიმიტიულ ტექნიკურ გარემოებებში ხორციელდება, შესაძლოა, ისტორიულ დროგადასულობას მიაღწიოს.

მიუხედავად იმისა, რომ საოჯახო საქმიანობის დღევანდელი სახე, შესაძლოა, საბოლოო ჯამში ისტორიის ნაკვალევი გახდეს, გაბატონებული საზოგადოებრივი დამოკიდებულებები ჯერ კიდევ აიგივებს ქალთა სამუდამო მდგომარეობას ცოცხებისა და აქანდაზების, იატაკის საწმენდებისა და სათლების, წინსაფრებისა და ღუმელების, ქვაბებისა და ტაფების სურათებთან. მართალია ისიც, რომ ქალთა შრომა, ერთი ისტორიული ეპოქიდან მეორემდე, ზოგადად კარმიდამოს უკავშირდებოდა. თუმცა, ქალთა საოჯახო შრომა ყოველთვის ის არ იყო, რაც დღესაა, რადგან ყველა საზოგადოებრივი ფენომენის მსგავსად, საოჯახო საქმიანობაც ადამიანთა ისტორიის მოქნილი ნაწარმია. ეკონომიკური სისტემების აღზევებასა და მინელებასთან ერთად, საოჯახო საქმიანობის თვალსაწიერმა და ხარისხმა რადიკალური ცვლილებები განიცადა.

როგორც ფრიდრიხ ენგელსი ამბობს თავის კლასიკურ ნაშრომში „ოჯახის, კერძო საკუთრებისა და სახელმწიფოს წარმოშობის“ [25] შესახებ, სქესობრივი უთანასწორობის დღევანდელი ფორმა კერძო საკუთრების აღზევებამდე არ არსებობდა. ადამიანთა ისტორიის ადრეულ ეპოქებში ეკონომიკური წარმოების სისტემის ფარგლებში შრომის სქესობრივი დანაწილება დამატებითი იყო და არა იერარქიული. საზოგადოებებში, სადაც კაცის პასუხისმგებლობა გარეულ ცხოველებზე ნადირობა იყო, ხოლო ქალებისა – გარეული ხილისა და ბოსტნეულის მოგროვება, ორივე სქესი ასრულებდა ეკონომიკურ ამოცანებს, რომლებიც თანაბრად აუცილებელი იყო მათი თემის გადარჩენისათვის. რადგან ამ ეპოქებში თემი, პრინციპში, გაფართოებული ოჯახი იყო, ქალთა ცენტრალური როლი საოჯახო საქმეებში ნიშნავდა იმას, რომ ისინი თავიანთი თემის შესაბამისად ღირებული და პატივსაცემი წევრები იყვნენ.

კაპიტალიზმამდელ კულტურებში ქალთა საოჯახო ამოცანების ცენტრალურობა დრამატიზირებული იყო პირადი გამოცდილებით, რომელიც 1973 წელს მასაის ბარებში ჯიპით მოგზაურობისას მივიღე. ტანზანიაში, იზოლირებულ ტალახიან გზაზე, შევამჩნიე მასაის ტომის ექვსი ქალი, რომელთაც თავებით უზარმაზარი ფიცარი მიჰქონდათ. როგორც ჩემმა ტანზანიელმა მეგობრებმა ამიხსნეს, ამ ქალებს, სავარაუდოდ, სახლის სახურავი მიჰქონდათ ახალ სოფელში, რომლის შენების პროცესშიც იყვნენ. როგორც გავიგე, მასაის ტომში ქალები პასუხისმგებელნი არიან ყოველგვარ საოჯახო საქმიანობაზე, შესაბამისად – მათი მომთაბარე ხალხის ხშირად გადაადგილებადი სახლების მშენებლობაზეც. როდესაც საქმე მასაის ტომის ქალებს ეხება, საოჯახო საქმიანობა მოიცავს არა მხოლოდ საჭმლის მომზადებას, დალაგებას, ბავშვების გაზრდას, კერვას და ა.შ., არამედ სახლების შენებასაც. როგორი მნიშვნელოვანიც არ უნდა იყოს მათი კაცების საქმიანობა საქონლის გასამრავლებლად, ქალთა „საოჯახო საქმიანობა“ იმაზე არანაკლებ ნაყოფიერი და აუცილებელია, ვიდრე მასაის ტომის კაცთა ეკონომიკური წვლილი.

მასაის ტომის კაპიტალიზმამდელი, მომთაბარე ეკონომიკის ფარგლებში ქალთა საოჯახო შრომა ეკონომიკაში ისეთივე პრინციპული მნიშვნელობის მატარებელია, როგორც მათი კაცების მიერ საქონლის გამრავლების საქმეში შეტანილი წვლილი. როგორც მწარმოებლები, ისინი შესაბამისად მნიშვნელოვანი სოციალური სტატუსით სარგებლობენ. მეორეს მხრივ კი, განვითარებულ კაპიტალისტურ საზოგადოებებში მომსახურებაზე ორიენტირებული საოჯახო შრომა იმ დიასახლისების მიერ, რომელთაც იშვიათად შეუძლიათ თავიანთი შრომის ხელშესახები მტკიცებულების წარმოება, ამცირებს ქალთა ზოგად სოციალურ სტატუსს. ბურჟუაზიული იდეოლოგიის თანახმად, როდესაც საქმე საქმეზე მიდგება, დიასახლისი ქმრის სამარადჟამო მოსამსახურეა.

ამ ბურჟუაზიული მოსაზრების წყარო, რომელიც ქალს კაცის სამუდამო მოსამსახურედ მოიაზრებს, თავისთავად გამომააშკარავებელი ამბავია. ამერიკის შეერთებული შტატების შედარებით მოკლე ისტორიის ფარგლებში „დიასახლისი“, როგორც დასრულებული ისტორიული ნაწარმი, ერთ საუკუნეზე ცოტათი უფრო ძველია. კოლონიალურ ეპოქაში საოჯახო საქმიანობა სრულიად განსხვავდებოდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში დღევანდელი დიასახლისის ყოველდღიური შრომისაგან.

ქალის შრომა მზის ამოსვლასთან ერთად იწყებოდა და ცეცხლის შუქზე გრძელდებოდა მანამ, სანამ მას თვალების გახელა შეეძლო. ორი საუკუნის მანძილზე, თითქმის ყველაფერი, რასაც ოჯახი მოიხმარდა ან ჭამდა, მისი ხელმძღვანელობით იწარმოებოდა. ის ართავდა და ღებავდა იმ ძაფს, რომლითაც ქსოვილს ქსოვდა და ტანისამოსს კერავდა. მას მოჰყავდა მისი ოჯახის მიერ მოხმარებული საჭმლის უმეტესობა და ზამთრის თვეებისათვის საკმარისს აკონსერვებდა. ის ამზადებდა კარაქს, ყველს, პურს, სანთლებს, საპონს და საკუთარ ოჯახს წინდებს უქსოვდა.[26]

ინდუსტრიალიზაციამდელი ჩრდილოეთ ამერიკის სასოფლო-სამეურნეო ეკონომიკაში ქალი, რომელიც თავის საოჯახო საქმეებს ასრულებდა, შესაბამისად იყო მრთველი, მქსოველი და მკერავი ისევე, როგორც მცხობელი, კარაქის მდღვებავი, სანთლებისა და საპნის შემქმნელი. და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ და ასე შემდეგ. სხვათა შორის,

… საოჯახო წარმოების წნეხი ძალიან ცოტა დროს ტოვებდა ისეთი ამოცანებისათვის, რომელთაც დღესდღეისობით საოჯახო საქმიანობად მივიჩნევთ. ნებისმიერი თვალსაზრისით, ინდუსტრიულ რევოლუციამდელი ქალები დღევანდელი სტანდარტების მიხედვით დაუდევარი დიასახლისები იყვნენ. ყოველდღიური და ყოველკვირეული ლაგების ნაცვლად არსებობდა საგაზაფხულო ლაგება. კერძები მარტივი და განმეორებადი იყო; ტანსაცმელს იშვიათად იცვლიდნენ; საოჯახო სარეცხი გროვდებოდა და თვეში ერთხელ, ზოგიერთ სახლში – სამ თვეში ერთხელ ირეცხებოდა. და რა თქმა უნდა, რადგან ყოველი რეცხვა წყლის უამრავი სათლის მოზიდვას და გაცხელებას ნიშნავდა, სისუფთავის მაღალ სტანდარტებს ხელს არავინ უწყობდა.[27]

კოლონიალური ეპოქის ქალები იყვნენ არა „დამლაგებლები“ ან „დიასახლისები“, არამედ სრულუფლებიანი და სრულყოფილი მუშები ოჯახზე დაფუძნებული ეკონომიკის ფარგლებში. ისინი მხოლოდ თავიანთი ოჯახებისათვის საჭირო ნაწარმის უმეტესობას კი არ ქმნიდნენ, არამედ იყვნენ თავიანთი ოჯახებისა და თემების ჯანმრთელობის დამცველებიც.

წამლებისათვის… გამოსაყენებელი ველური ბალახეულის მოგროვება და გამოშრობა [კოლონიალური ეპოქის ქალის] პასუხისმგებლობა იყო; ის თავის ოჯახსა და თემში ასრულებდა ექიმის, ექთნისა და ბებიაქალის მოვალეობებსაც.[28]

შეერთებული შტატების პრაქტიკული რეცეპტების წიგნში – კოლონიალური ეპოქის რეცეპტების პოპულარულ წიგნში – მოცემულია რეცეპტები როგორც საკვებისათვის, ასევე საოჯახო ქიმიკატებისა და წამლებისთვისაც. მაგალითად, მკრეჭელი ლიქენის განსაკურნებლად „აიღეთ სანგვინარია… დაჭერით ძმართან ერთად და ამ სითხით დაიბანეთ დაავადებული ადგილი“.[29]

კოლონიალური ეპოქის ამერიკაში ქალთა საოჯახო ფუნქციების ეკონომიკურ მნიშვნელობას ემატებოდა მათი ხილული როლები ეკონომიკურ საქმიანობაში სახლის გარეთ. მაგალითად, სრულიად მისაღები იყო, რომ ქალს სამიკიტნოს მფლობელად ემუშავა.

ქალები ხელმძღვანელობდნენ ხე-ტყის სახერხ ქარხნებსა და წისქვილებს, წნიდნენ სკამებს და აწყობდნენ ავეჯს, ამუშავებდნენ სასაკლაოებს, ჩითავდნენ ბამბასა და სხვა ქსოვილებს, ამზადებდნენ მაქმანს, ფლობდნენ და ამუშავებდნენ მშრალი საკვებისა და ტანსაცმლის მაღაზიებს. ისინი მუშაობდნენ თამბაქოს მაღაზიებში, აფთიაქებში (სადაც თავიანთსავე დამზადებულ ნარევებს ჰყიდდნენ) და საყოველთაო მაღაზიებში, სადაც ქინძისთავებით დაწყებული და ხორცის სასწორებით დამთავრებული, ყველაფერი იყიდებოდა. ქალები ამზადებდნენ სათვალეებს, მატყლის საჩეჩებს და სახლების მღებავებიც კი იყვნენ. ისინი ხშირად იყვნენ თავიანთი ქალაქების დამკრძალავი ბიუროს თანამშრომლები…[30]

ინდუსტრილიზაციის პოსტ-რევოლუციურმა ტალღამ ახალი ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლურ ნაწილში ქარხნების გავრცელება გამოიწვია. ნიუ ინგლენდის საფეიქრო ფაბრიკები საქარხნო სისტემის წარმატებული პიონერები იყო. რადგან დართვა და ქსოვა ტრადიციულად ქალთა საოჯახო საქმეები იყო, ქალები პირველი მუშები იყვნენ, რომლებიც ქარხნების მფლობელებმა ახალ საქსოვ დაზგებთან სამუშაოდ დაასაქმეს. ზოგადად ინდუსტრიული წარმოებიდან ქალთა შემდგომი გამორიცხვის გათვალისწინებით, ამ ქვეყნის ეკონომიკური ისტორიის ყველაზე დიდი ირონია ისაა, რომ პირველი ინდუსტრიული მშრომელები სწორედ ქალები იყვნენ.

ინდუსტრიალიზაციის განვითარებასთან ერთად, ეკონომიკური წარმოების გადაადგილებამ სახლიდან ქარხანაში და ქალთა საოჯახო შრომის მნიშვნელობამ სისტემატიური ეროზია განიცადა. ქალები ორმაგი თვალსაზრისით წაგებულნი აღმოჩნდნენ: მაშინ, როდესაც მათ ტრადიციულ სამუშაოებს მზარდი ქარხნები იტაცებდა, სრულიად ეკონომიკა სახლს ჩამოშორდა და ქალები მნიშვნელოვანი ეკონომიკური როლის გარეშე დარჩნენ. მეცხრამეტე საუკუნის შუაში ქარხანა ამზადებდა ქსოვილებს, სანთლებსა და საპონს. კარაქი, პური და სხვა საკვები ნაწარმიც კი მასობრივი წარმოების საქონელი გახდა.

საუკუნის ბოლოს ძალიან ცოტა თუ ამზადებდა საკუთარ სახამებელს და ხარშავდა საკუთარ სარეცხს. ქალაქებში ქალები ყიდულობდნენ პურს და წინასწარ გამზადებულ თეთრეულს მაინც, შვილებს სკოლებში უშვებდნენ, სარეცხის ნაწილს მაინც – სამრეცხაოებში და კონსერვირებული საკვების ღირსებებს განიხილავდნენ… წარმოების ნაკადმა იკლო და უსაქმოდ დატოვა საქსოვი დაზგა სხვენში, საპნის ჩაიდანი ფარდულში.[31]

როდესაც ინდუსტრიული კაპიტალიზმი გამყარდა, ახალ ეკონომიკურ სფეროსა და ძველ, ოჯახურ ეკონომიკას შორის არსებული დანაწევრება კიდევ უფრო სასტიკი გახდა. ეკონომიკური წარმოების ფიზიკური გადაადგილება, რაც ქარხნულმა სისტემამ გამოიწვია, ნამდვილად მკვეთრი ცვლილება იყო. თუმცა, კიდევ უფრო რადიკალური იყო წარმოების განზოგადებული რევალვაცია, რაც ახალმა ეკონომიკურმა სისტემამ აუცილებელი გახადა. მაშინ, როდესაც ოჯახში წარმოებული საქონელი ღირებული პირველ რიგში იმიტომ იყო, რომ ოჯახის საჭიროებებს აკმაყოფილებდა, ქარხნულად წარმოებული საქონლის მნიშვნელობა მეტად დაკავშირებული იყო მის საბაზრო ღირებულებასთან – მის უნართან, დაეკმაყოფილებინა დამქირავებლის მხრიდან სარგებლის მოთხოვნა. ეკონომიკური წარმოების ამგვარმა რევალვაციამ ნათელყო – ოჯახისა და ქარხნის ფიზიკური ჩამოშორების მიღმა – პრინციპული სტრუქტურული დაშორება საოჯახო ეკონომიკასა და კაპიტალიზმის სარგებელზე ორიენტირებულ ეკონომიკას შორის. რადგან საოჯახო საქმიანობა არ ქმნის სარგებელს, საოჯახო შრომა ბუნებრივად განისაზღვრა, როგორც შრომის ქვემდგომი ფორმა კაპიტალისტურ დაქირავებულ შრომასთან შედარებით.

ამ რადიკალური ეკონომიკური ცვლილების მნიშვნელოვანი იდეოლოგიური შედეგი იყო „დიასახლისის“ დაბადება. დაიწყო ქალთა იდეოლოგიური განსაზღვრება გაუფასურებული ოჯახური ცხოვრების მცველებად. თუმცა, როგორც იდეოლოგიას, ქალთა ადგილის ამგვარ ხელახალ განსაზღვრებას მკვეთრად ეწინააღმდეგებოდა უდიდესი რაოდენობა იმ ემიგრანტი ქალებისა, რომლებიც ჩრდილო-აღმოსავლეთში მუშათა კლასის მწკრივებს ავსებდნენ. ეს თეთრკანიანი ემიგრანტი ქალები პირველ რიგში დაქირავებული მუშები იყვნენ და შემდეგ – დიასახლისები. იყვნენ სხვა ქალებიც – მილიონობით ქალი – რომლებიც თავიანთი სახლებისაგან მოშორებით შრომბდნენ, როგორც სამხრეთის მონური ეკონომიკის არანებაყოფლობითი მწარმოებლები. მეცხრამეტე საუკუნის შეერთებული შტატების საზოგადოებაში ქალთა ადგილის სინამდვილე ისევე მოიცავდა თეთრკანიან ქალებს, რომელთა დღეებიც ქარხნებში, ხელსაწყოებთან გროშების სანაცვლოდ შრომაზე იხარჯებოდა, როგორც შავკანიან ქალებს, რომელთაც შრომას მონობა აიძულებდა. „დიასახლისი“ ნაწილობრივ სინამდვილეს გამოხატავდა, რადგან სინამდვილეში იგი იმ ეკონომიკური კეთილდღეობის სიმბოლო იყო, რომლითაც მომავალი საშუალო კლასი სარგებლობდა.

მიუხედავად იმისა, რომ „დიასახლისი“ ბურჟუაზიისა და საშუალო კლასის საზოგადოებრივ პირობებზე იყო დაფუძნებული, მეცხრამეტე საუკუნის იდეოლოგიამ დიასახლისი და დედა ქალობის უნივერსალურ მოდელებად დაამკვიდრა. რადგან პოპულარული პროპაგანდა ქალთა ხელობას მათ სახლებში მათივე როლების ფუნქციად წარმოაჩენდა, ის ქალები, რომელთაც ხელფასისათვის შრომა უწევდათ, საჯარო ეკონომიკის მასკულინურ სამყაროში უცხო სტუმრებად მიიჩნეოდნენ. გადაბიჯებული ჰქონდათ რა თავიანთი „ბუნებრივი“ სფეროს საზღვრებისათვის, მათთან ისე მოპყრობა, როგორც სრულუფლებიან დაქირავებულ მუშებთან არ შეიძლებოდა. საფასური, რომელსაც ისინი იხდიდნენ, მოიცავდა გრძელ სამუშაო საათებს, ჩვეულებრივზე უარეს სამუშაო პირობებს და საოცრად არასაკმარის ხელფასებს. მათი ექსპლუატაცია იმაზე სასტიკი იყო, ვიდრე ის, რომელსაც მათი კაცი კოლეგები განიცდიდნენ. ზედმეტია იმის თქმა, რომ სექსიზმი წარმოიქმნა, როგორც გადამეტებული ზეშემოსავლის წყარო კაპიტალისტებისათვის.

კაპიტალიზმის საჯარო ეკონომიკასა და ოჯახის კერძო ეკონომიკას შორის სტრუქტურულ დაშორებას შეუჩერებლივ განამტკიცებს საოჯახო საქმიანობის უდრეკი პრიმიტიულობა. სახლისათვის განკუთვნილი ხელსაწყოების გავრცელების მიუხედავად, საოჯახო საქმიანობა ხარისხობრივად უცვლელი რჩება და ინდუსტრიული კაპიტალიზმის მიერ გამოწვეულ ტექნოლოგიურ განვითარებას მასზე გავლენა არ აქვს. საოჯახო საქმიანობა ჯერ კიდევ მოიხმარს ათასობით საათს ჩვეულებრივი დიასახლისის წლიდან. 1903 წელს შარლოტ პერკინს გილმანმა წამოაყენა წინადადება საოჯახო საქმიანობის ისეთი განსაზღვრების სასარგებლოდ, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში საოჯახო საქმიანობის სტრუქტურისა და მოცულობის ცვლილების გამომწვევ ძვრებს ასახავდა:

… ფრაზა „საოჯახო შრომა“ მიესადაგება არა განსაკუთრებული სახის შრომას, არამედ შრომის გარკვეულ ხარისხს, განვითარების იმ დონეს, რომელსაც ყოველგვარი შრომა გაივლის. ყოველი ინდუსტრია ოდესღაც „საოჯახო“ იყო, ანუ სრულდებოდა სახლში და ოჯახის ინტერესებს ემსახურებოდა. ამ შორეული პერიოდის შემდეგ, ყოველმა ინდუსტრიამ მიაღწია მაღალ საფეხურებს გარდა იმ ერთი თუ ორისა, რომელთაც თავიანთი პირველადი საფეხურები არასდროს დაუტოვებიათ.[32]

გილმანი ამტკიცებს, რომ „ოჯახი ჩვენი სხვა ინსტიტუტების პროპორციულად არ განვითარებულა“. ოჯახური ეკონომიკა ნათელყოფს

… თანამედროვე ინდუსტრიულ თემში პრიმიტიული ინდუსტრიების მხარდაჭერას და ქალთა დატუსაღებას ამ ინდუსტრიებში და გამოხატვის შეზღუდულ არეალში.[33]

გილმანი ამტკიცებს, რომ საოჯახო საქმიანობა აუძლურებს ქალთა ადამიანობას:

ის საკმარისზე მეტად ფემინურია ისევე, როგორც კაცია საკმარისზე მეტად მასკულინური; მაგრამ ქალი არ არის იმდენადვე ადამიანი, რამდენადაც კაცი. საოჯახო ცხოვრება არ უსვამს ხაზს ჩვენს ადამიანობას, რადგან ადამიანური პროგრესის ყოველი განსაკუთრებული ხაზი სახლის გარეთ მდებარეობს.[34]

გილმანის განაცხადის სიმართლეს ამერიკის შეერთებულ შტატებში შავკანიან ქალთა ისტორიული გამოცდილება ადასტურებს. ამ ქვეყნის ისტორიის განმავლობაში შავკანიან ქალთა უმეტესობა სახლის გარეთ მუშაობდა. მონობის დროს ქალები თავიანთი კაცების გვერდით შრომობდნენ ბამბისა და თამბაქოს ველებში და როდესაც სამხრეთში ინდუსტრია გამოჩნდა, ისინი დავინახეთ თამბაქოს ქარხნებში, შაქრის გადამამუშავებელ ქარხნებში, ხე-ტყის სახერხ ქარხნებსა და რკინიგზებისათვის ფოლადის დასამზადებლად მომუშავე ბრიგადებშიც კი. შრომის თვალსაზრისით მონა ქალები თავიანთ კაცებთან თანასწორნი იყვნენ. რადგან სამსახურში დამღლელ სქესობრივ თანასწორობას განიცდიდნენ, სახლებშიც იმაზე მეტი სქესობრივი თანასწორობით სარგებლობდნენ, ვიდრე მათი თეთრკანიანი, „დიასახლისი“ დები.

მათ მიერ სახლის გარეთ შრომის – როგორც „თავისუფალი“ ქალებისა ისევე, როგორც მონებისა – პირდაპირი შედეგია ის, რომ საოჯახო საქმიანობა არასდროს ყოფილა შავკანიან ქალთა ცხოვრების უმთავრესი ფოკუსი. მათ მნიშვნელოვნად აარიდეს თავი ინდუსტრიული კაპიტალიზმის მიერ იმ თეთრკანიანი, საშუალო კლასის დიასახლისებისათვის მიყენებულ ფსიქოლოგიურ ზიანს, რომელთა სავარაუდო ღირსებებიც ქალური სისუსტე და ცოლისათვის შესაფერისი მორჩილება იყო. შავკანიან ქალებს არ შეეძლოთ სისუსტისაკენ ლტოლვა; ისინი ძლიერები უნდა ყოფილიყვნენ, რადგან მათ ოჯახებსა და თემებს მათი სიძლიერე გადასარჩენად სჭირდებოდათ. შავკანიანი ქალების მიერ შრომით, შრომით და მეტი შრომით გამოჭედილი ძალის მტკიცებულება თვალნათლივ ჩანს იმ უამრავი გამოჩენილი ქალი ლიდერის წვლილში, რომლებიც შავკანიანთა თემის ფარგლებში აღმოცენდნენ. ჰერიეტ თაბმანი, სოჯურნერ თრუთი, აიდა უელსი და როზა პარკსი არა განსაკუთრებული შავკანიანი ქალები, არამედ თვით შავკანიანი ქალურობის განსახიერებანი არიან.

თუმცა, შავკანიანმა ქალებმა უდიდესი საფასური გაიღეს მათ მიერ მოგროვილი სიძლიერისა და იმ შედარებითი დამოუკიდებლობის სანაცვლოდ, რომლითაც სარგებლობენ. მიუხედავად იმისა, რომ ისინი არასდროს ყოფილან „უბრალოდ დიასახლისები“, ისინი მაინც ყოველთვის ასრულებდნენ თავიანთ საოჯახო საქმიანობას. ამგვარად, ისინი ატარებენ დაქირავებული შრომისა და საოჯახო საქმიანობის ორმაგ ტვირთს – ორმაგ ტვირთს, რომელიც მუშა ქალებისაგან ყოველთვის მოითხოვს სიზიფესათვის დამახასიათებელ შეუპოვარ ძალას. როგორც უილიამ ედუარდ ბერგჰარდტ დუბუამ 1920 წელს აღნიშნა:

… ძალიან ცოტა ქალი თუ იბადება თავისუფალი, ზოგიერთი კი შეურაცხყოფისა და მეწამული სიმბოლოების პარალელურად აღწევს თავისუფლებას; თუმცა, ჩვენს შავებში ჩაცმულ ქალებს თავისუფლებას ზიზღით ესროდნენ. ამ თავისუფლებით ისინი შეუფერხებელ დამოუკიდებლობას ყიდულობენ და მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად დიდია მის სანაცვლოდ გადახდილი საფასური, საბოლოო ჯამში ყოველგვარი დაცინვა და ოხვრა გამართლებული იქნება.[35]

თავიანთი კაცების მსგავსად, შავკანიანი ქალები შრომობდნენ მანამ, სანამ შრომა აღარ შეეძლოთ. თავიანთი კაცების მსგავსად, ისინი საკუთარ თავზე იღებდნენ ოჯახის მარჩენალის ვალდებულებებს. ის არატრადიციულად ქალური თვისებები, როგორიც საკუთარ თავში დარწმუნებულობა და თავდაჯერებულობაა – რომელთა გამოც შავკანიან ქალებს ხშირად აქებენ, მაგრამ უფრო ხშირად საყვედურობენ – მათი შრომისა და მათ მიერ სახლის გარეთ გადატანილი ბრძოლების გამოხატულებებია. თუმცა, თავიანთი თეთრკანიანი დების მსგავსად, რომელთაც „დიასახლისები“ ჰქვიათ, ისინი ამზადებდნენ საკვებს, ალაგებნენ სახლს, მათ შობეს და გაზარდეს ბავშვების უთვალავი რაოდენობა. თუმცა, თეთრკანიანი დიასახლისებისაგან განსხვავებით, რომელთაც ეკონომიკური უსაფრთხოებისათვის თავიანთ ქმრებზე მინდობა შეეძლოთ, შავკანიან ცოლებსა და დედებს, რომლებიც, როგორც წესი, მუშებიც არიან, იშვიათად თუ ჰქონიათ საკარისი დრო და ენერგია იმისთვის, რომ ოჯახური ცხოვრების ექსპერტები გამხდარიყვნენ. თავიანთი თეთრკანიანი, მუშათა კლასის წევრი დების მსგავსად, რომლებიც ასევე ატარებდნენ თვითგადარჩენისათვის შრომისა და ქმრებისა და შვილების მომსახურების ორმაგ ტვირთს, შავკანიან ქალებს უკვე ძალიან, ძალიან დიდი ხანია სჭირდებათ ამ მჩაგვრელი მდგომარეობისაგან გათავისუფლება.

საოჯახო საქმიანობის საზოგადოებრივ შესაძლებლობად ქცევის განხორციელებადობის შესახებ საჯარო განხილვის არარსებობა თუ არა, ნაკლებობა მაინც, ბურჟუაზიული იდეოლოგიის თვალისმომჭრელი ძალაუფლების მტკიცებულებაა. საქმე იმაშიც კი არ არის, რომ ქალთა ოჯახური როლი ყურადღების ნაკლებობას განიცდის. პირიქით, თანამედროვე ქალთა მოძრაობამ საოჯახო საქმიანობა ქალთა ჩაგვრის უმნიშვნელოვანეს ინგრედიენტად დაასახელა. რამდენიმე კაპიტალისტურ ქვეყანაში ისეთი მოძრაობაც კი არსებობს, რომლის ინტერესის უმთავრესი სფეროც სწორედ დიასახლისის მდგომარეობაა. დაასკვნა რა, რომ საოჯახო საქმიანობა შეურაცხმყოფელი და მჩაგვრელი იმიტომაა, რომ იგი აუნაზღაურებელი შრომაა, ამ მოძრაობამ ხელფასების მოთხოვნა წამოაყენა. მისი აქტივისტები ამტკიცებენ, რომ ყოველკვირეული სამთავრობო ხელფასი უმნიშვნელოვანესია დიასახლისის სტატუსისა და ზოგადად ქალთა საზოგადოებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის.

მოძრაობა „ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“ იტალიაში წამოიწყეს, სადაც 1974 წლის მარტში მისი პირველი საჯარო დემონსტრაცია ჩატარდა.

ერთ-ერთმა გამომსვლელმა ქალაქ მესტრეში შეკრებილი ხალხის მისამართით განაცხადა:

მსოფლიოს მოსახლეობის ნახევარი ანაზღაურების გარეშე შრომობს – ეს უდიდესი კლასობრივი დაპირისპირებაა! ეს არის ჩვენი ბრძოლა ხელფასებისათვის საოჯახო საქმიანობის სანაცვლოდ. ეს არის სტრატეგიული მოთხოვნა; ამ დროისათვის ეს ყველაზე რევოლუციური მოთხოვნაა სრულიად მუშათა კლასისათვის. თუ ჩვენ გავიმარჯვებთ, კლასი გაიმარჯვებს, თუ ჩვენ დავმარცხდებით, კლასი დამარცხდება.[36]

ამ მოძრაობის სტრატეგიის თანახმად, ხელფასები საკვანძოა დიასახლისთა გათავისუფლებისათვის და თავად მოთხოვნა წარმოდგენილია, როგორც ზოგადად ქალთა გათავისუფლებისათვის ბრძოლის უმთავრესი ფოკუსი. მეტიც, დიასახლისის ბრძოლა ხელფასებისათვის სრულიად მუშათა კლასის მოძრაობის ცენტრალურ საკითხად განიხილება.

„ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“ – ამ მოძრაობის თეორიულ საფუძვლებს ვაწყდებით მარიაროზა დალა კოსტას ესსეში სახელად „ქალები და თემის დამხობა“.[37] ამ ნაშრომში დალა კოსტა განიხილავს საოჯახო საქმიანობის ხელახლა განსაზღვრას მის დებულებაზე დაყრდნობით, რომლის თანახმადაც საოჯახო მომსახურებების კერძო ხასიათი სინამდვილეში მხოლოდ და მხოლოდ ილუზიაა. ის ამტკიცებს, რომ დიასახლისის მიერ თავისი ქმრისა და შვილების საჭიროებების დაკმაყოფილება მხოლოდ მოჩვენებითია, რადგან მისი მომსახურების ნამდვილი ბენეფიციარები მისი ქმრის დღევანდელი და მისი შვილების მომავალი დამსაქმებლები არიან.

(ქალი) სახლში განაცალკევეს, აიძულეს რა მას, შეესრულებინა საქმე, რომელიც არაკვალიფიციურად მიიჩნევა, საქმე, რომელიც შემდეგს გულისხმობს: წარმოებისათვის მომუშავის გაჩენა, აღზრდა, დისციპლინირება და მსახურება. მისი როლი საზოგადოებრივი წარმოების ციკლში უხილავი დარჩა იმიტომ, რომ იქ მხოლოდ მისი შრომის შედეგი – მშრომელი იყო ხილული.[38]

ქალთა შრომის ანაზღაურების მოთხოვნა დაფუძნებულია იმ დასკვნაზე, რომ ისინი იმდენადვე მნიშვნელოვან და ღირებულ საქონელს აწარმოებენ, როგორსაც მათი ქმრები. ითვისებს რა დალა კოსტას ლოგიკას, მოძრაობა „ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“ დიასახლისებს იმ სამუშაო ძალის შემქმნელებად საზღვრავს, რომელსაც მათი ოჯახის წევრები კაპიტალისტურ ბაზარზე საქონლის სახით ყიდიან.

დალა კოსტა არ იყო პირველი თეორეტიკოსი, რომელმაც ქალთა ჩაგვრის ამგვარი ანალიზი შეიმუშავა. მერი ინმენის „ქალთა დასაცავად“ (1940)[39] და მარგარეტ ბენსტონის „ქალთა გათავისუფლების პოლიტიკური ეკონომიკა“ (1969)[40] საოჯახო საქმიანობას ისე განსაზღვრავს, რომ ქალებს კაპიტალიზმის მიერ ექსპლუატირებული მუშების განსაკუთრებულ კლასად წარმოაჩენს, რომელთაც „დიასახლისები“ ჰქვიათ. შეუძლებელია, უარვყოთ, რომ ქალთა როლები, როგორც მშობლისა და დიასახლისისა მათი ოჯახის წევრებს შრომის შესაძლებლობას აძლევს – საკუთარი სამუშაო ძალის ხელფასზე გაცვლის შესაძლებლობას. თუმცა, ეს ავტომატურად ნიშნავს იმას, რომ ზოგადად ქალები, მიუხედავად მათი კლასისა და რასისა, პრინციპულად თავიანთი საოჯახო ფუნქციების მიხედვით უნდა განისაზღვრებოდნენ? ეს ავტომატურად ნიშნავს იმას, რომ დიასახლისი სინამდვილეში საიდუმლო მუშაა წარმოების კაპიტალისტურ პროცესში?

თუკი ინდუსტრიულმა რევოლუციამ საოჯახო ეკონომიკისა და საჯარო ეკონომიკის სტრუქტურული დაშორება გამოიწვია, მაშინ საოჯახო საქმიანობას ვერ განვსაზღვრავთ, როგორც კაპიტალისტური წარმოების ხელშეუვალ კომპონენტს. პირიქით, ის წარმოებას წინაპირობად შეეფარდება. დამქირავებელს სულაც არ ადარდებს, როგორ იქმნება სამუშაო ძალა და როგორაა იგი მხარდაჭერილი, მას მხოლოდ ის აინტერესებს, თუ რამდენად ხელმისაწვდომია იგი და რამდენად გააჩნია სარგებლის მოტანის უნარი. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, წარმოების კაპიტალისტური პროცესი ვარაუდობს ექსპლუატირებად მუშათა დიდი რაოდენობის არსებობას.

(მუშათა) სამუშაო ძალის აღდგენა საზოგადოებრივი წარმოების პროცესის არა ნაწილი, არამედ წინაპირობაა. მას ადგილი სამუშაო პროცესის გარეთ აქვს. მისი ფუნქცია ადამიანთა არსებობის შენარჩუნებაა, რაც ყოველ საზოგადოებაში წარმოების უმთავრესი მიზანია.[41]

სამხრეთ აფრიკულ საზოგადოებაში, სადაც რასიზმმა ეკონომიკური ექსპლუატაცია ყველაზე სასტიკ საზღვრებამდე მიიყვანა, კაპიტალისტური ეკონომიკა დამახასიათებლად ძალადობრივი ფორმით ააშკარავებს საკუთარ სტრუქტურულ ჩამოშრებას ოჯახური ცხოვრებისაგან. აპარტეიდის სოციალურმა არქიტექტორებმა გამოავლინეს, რომ შავკანიანთა შრომას უფრო დიდი სარგებელი მაშინ მოაქვს, როდესაც ოჯახური ცხოვრება სრულიად უარყოფილია. შავკანიანი კაცები აღიქმებიან, როგორც შრომითი ერთეულები, რომელთა ნაყოფიერი პოტენციალი მათ ღირებულს ხდის კაპიტალისტური კლასისათვის. თუმცა, მათი ცოლები და შვილები

… ზედმეტი დანართები არიან – არანაყოფიერები, ქალები მხოლოდ და მხოლოდ დამხმარენი არიან იმ შრომითი ერთეულის ნაყოფიერების უნარისა, რომელსაც შავკანიანი კაცი ჰქვია.[42]

აფრიკელ ქალთა ამგვარი დახასიათება, როგორც „ზედმეტი დანართებისა“, სულაც არ არის მეტაფორა. სამხრეთ აფრიკის კანონმდებლობის თანახმად, დაუსაქმებელი შავკანიანი ქალები არ დაიშვებიან თეთრკანიანთა ზონებში (ქვეყნის 87 პროცენტი!), შემთხვევების უმეტესობაში, იმ ქალაქებშიც კი, სადაც მათი ქმრები ცხოვრობენ და მუშაობენ.

სამხრეთ აფრიკის ინდუსტრიულ ცენტრებში შავკანიანთა ოჯახური ცხოვრება აპარტეიდის მხარდამჭერების მიერ ზედმეტად და არანაყოფიერად მიიჩნევა. თუმცა, მას საფრთხედაც აღიქვამენ.

ხელისუფლების წარმომადგენლები აღიარებენ ქალთა როლს ოჯახის მოვლაში და ეშინიათ, რომ ქალაქებში მათი ყოფნა შავკანიანთა სტაბილური მოსახლეობის ჩამოყალიბებას გამოიწვევს.[43]

ინდუსტრიალიზებულ ქალაქებში აფრიკელი ოჯახების გამყარება საფრთხედ იმიტომ მიიჩნევა, რომ შესაძლოა, ოჯახური ცხოვრება აპარტეიდის მიმართ გაძლიერებული წინააღმდეგობის საფუძველი გახდეს. ეს ნამდვილად არის იმის მიზეზი, რომ ქალთა დიდ რაოდენობას, რომელთაც თეთრკანიანთა ზონებში ცხოვრების საშვები აქვთ, სქესობრივად დანაწევრებულ ჰოსტელებში საცხოვრებლად უშვებენ. დაქორწინებული ქალები ისევე ცხოვრობენ ასეთ საცხოვრებლებში, როგორც დაუქორწინებლები. ამგვარ ჰოსტელებში ოჯახური ცხოვრება სასტიკად აკრძალულია – ქმრებსა და ცოლებს არ აქვთ ერთმანეთთან სტუმრობის უფლება და მამებსა და დედებს არ შეუძლიათ შვილების მასპინძლობა.[44]

სამხრეთ აფრიკაში შავკანიან ქალებზე ასეთმა ძლიერმა თავდასხმამ უკვე შედეგები გამოიტანა, რადგან ამჟამად ქორწინებას მხოლოდ 28.2 პროცენტი ირჩევს.[45] ეკონომიკური მიზანშეწონილობისა და პოლიტიკური უსაფრთხოების მიზნით, აპარტეიდი გადარეცხავს – მისი განადგურების აშკარა მიზნით – შავკანიანთა ოჯახური ცხოვრების ქსოვილს. ამგვარად, სამხრეთ აფრიკული კაპიტალიზმი ნათელყოფს, თუ რამდენადაა დამოკიდებული კაპიტალისტური ეკონომიკა ოჯახურ შრომაზე.

სამხრეთ აფრიკაში ხელისუფლების მიერ ოჯახური ცხოვრების გამიზნული განადგურება შეუძლებელი იქნებოდა, ქალების მიერ ოჯახის ფარგლებში გაწეული მომსახურებები კაპიტალიზმის ქვეშ დაქირავებული შრომის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი რომ არ იყოს. ის, რომ კაპიტალიზმის სამხრეთ აფრიკულ ვერსიას ოჯახური ცხოვრების მოშორება შეუძლია, იმ კერძო ეკონომიკისა და წარმოების საჯარო პროცესის შედეგია, რომელიც ზოგადად კაპიტალისტურ საზოგადოებას ახასიათებს. ამაოა იმის მტკიცება, რომ კაპიტალიზმის შინაგანი ლოგიკის საფუძველზე, ქალები საოჯახო საქმიანობისათვის ანაზღაურებას უნდა იღებდნენ.

თუკი დავასკვნით, რომ თეორია, რომელიც ხელფასების მოთხოვნას უდევს საფუძვლად, უიმედოდ დეფექტურია, შეუძლებელია, რომ ამის მიუხედავად, დიასახლისებისათვის ანაზღაურების მოთხოვნა პოლიტიკურად სასურველი ნაბიჯი იყოს? შეუძლებელია, დავეყრდნოთ მორალურ აუცილებლობას იმისა, რომ ქალებს ჰქონდეთ უფლება, საოჯახო საქმიანობისათვის მიძღვნილი საათები ხელფასით აუნაზღაურდეთ? დიასახლისებისათვის სახელფასო ჩეკის გადაცემის იდეა, სავარაუდოდ, ბევრი ქალისათვის იქნება მიმზიდველი. თუმცა, ეს მიზიდულობა დიდ ხანს არ გაგრძელდებოდა. რამდენი ქალი ისურვებდა დამაჩლუნგებელი, დაუსრულებელი საოჯახო ამოცანების შესრულებას მხოლოდ და მხოლოდ ხელფასის სანაცვლოდ? ნუთუ, ხელფასი შეცვლიდა ლენინის მიერ აღწერილ ფაქტს, რომ

… უმნიშვნელო საოჯახო საქმიანობა ანადგურებს, ახრჩობს, არაფრად აგდებს და შეურაცხყოფს (ქალს), ატუსაღებს მას სამზარეულოსა და საბავშვო ოთახში და ფლანგავს მის შრომას სასტიკად არანაყოფიერ, უმნიშვნელო, გამაღიზიანებელ, გამანადგურებელ, მძიმე სამუშაოზე.[46]

იქმნება შთაბეჭდილება, რომ სამთავრობო ხელფასები დიასახლისებისათვის ამგვარი ოჯახური მონობის ლეგიტიმაციას გამოიწვევდა.

ნუთუ, მოძრაობის „ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“ კრიტიკის საგანი არ არის ის, რომ სოციალური კეთილდღეობის ბენეფიციარი ქალები არც ისე ხშირად მოითხოვენ კომპენსაციას სახლის მოვლისათვის? არა „ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“, არამედ „გარანტირებული ყოველწლიური შემოსავალი ყველას“ არის ის სლოგანი, რომელიც იმ დაუყოვნებელ ალტერნატივას გადმოსცემს, რომელსაც ისინი სოციალური კეთილდღეობის სისტემის სანაცვლოდ ყველაზე ხშირად გვთავაზობენ. თუმცა, მათ გრძელვადიან გეგმაში სურთ სამუშაო ადგილები და ბავშვთა სოციალური უზრუნველყოფა, რომელიც ხელმისაწვდომი და საჯაროა. შესაბამისად, გარანტირებული ყოველწლიური შემოსავალი მეტი, შესაბამისად ანაზღაურებადი სამუშაო ადგილისა და ბავშვთა სოციალური უზრუნველყოფის სუბსიდირებული სისტემების შექმნამდე უმუშევართა დაზღვევის ფუნქციას ატარებს.

ქალთა კიდევ ერთი ჯგუფის გამოცდილებები „ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“ სტრატეგიის პრომლემატურ ბუნებას ნათელყოფს. დამლაგებელი ქალები, საოჯახო მუშები, მოახლეები – ეს ის ქალები არიან, რომლებმაც ყველაზე კარგად იციან, თუ რას ნიშნავს საოჯახო საქმიანობისათვის ხელფასის მიღება. მათი ტრაგიკული მდგომარეობა იდეალურადაა გადმოცემული უსმან სემბენეს ფილმში La Noire De…”.[47] მთავარი გმირი ახალგაზრდა სენეგალელი ქალია, რომელიც სამსახურის ძებნის შემდეგ დაკარში მცხოვრები ფრანგი ოჯახის აღმზრდელი ხდება. როდესაც ოჯახი საფრანგეთში ბრუნდება, ის ენთუზიაზმით აღსავსე მიჰყვება მათ. თუმცა, ის საფრანგეთში აღმოაჩენს, რომ მისი პასუხისმგებლობა მოიცავს არა მხოლოდ ბავშვებს, არამედ საკვების მომზადებას, დალაგებას, რეცხვას და სხვა საოჯახო საქმეებს. საკმაოდ მალე, მის ენთუზიაზმს დეპრესია ანაცვლებს – დეპრესია, რომელიც იმდენად ყოვლისმომცველია, რომ ის უარს აცხადებს თავისი დამსაქმებლების მიერ შემოთავაზებულ ანაზღაურებაზე. ხელფასს არ შეუძლია მისი მონური მდგომარეობის კომპენსირება. ვინაიდან სენეგალში დასაბრუნებლად საკმარისი სახსრები არ აქვს, ის იმდენად აღვსილია სასოწარკვეთით, რომ საჭმლის მზადების, იატაკის მოხვეტვის, მტვრის გადაწმენდისა და ხეხვის უსასრულო ბედისწერის ნაცვლად თვითმკვლელობას ირჩევს…

ამერიკის შეერთებულ შტატებში ფერადკანიანი ქალები – განსაკუთრებით, შავკანიანი ქალები – უკვე ათწლეულებია საოჯახო საქმიანობის სანაცვლოდ ანაზღაურებას იღებენ. 1910 წელს, როდესაც შავკანიანი ქალების ნახევარზე მეტი სახლის გარეთ მუშაობდა, მათი ერთი მესამედი საოჯახო საქმიანობის სფეროში იყო დასაქმებული. 1920 წლისთვის მათ ნახევარზე მეტი საოჯახო მოსამსახურე იყო, ხოლო 1930 წელს პროპორცია ხუთიდან სამი გახდა.[48] მეორე მსოფლიო ომის დროს ქალთა დასაქმებაში უდიდესი ცვლილებების ერთ-ერთი შედეგი შავკანიან საოჯახო მშრომელთა მისასალმებელი კლება იყო. თუმცა, 1960 წელს დასაქმებულ შავკანიან ქალთა ერთი მესამედი ჯერ კიდევ დატუსაღებული იყო საქმიანობის ტრადიციულ სფეროებში.[49] საოჯახო საქმიანობით დაკავებული შავკანიანი ქალების პროპორციამ კლება მხოლოდ მაშინ დაიწყო, როდესაც საკანცელარიო სამუშაო მათთვის უფრო ხელმისაწვდომი გახდა. დღესდღეისობით ეს რიცხვი დაახლოებით 13 პროცენტს უტოლდება.[50]

ზოგადად ქალთა დამასუსტებელი ოჯახური ვალდებულებები სექსიზმის ძალაუფლების შემზარავ მტკიცებულებას გვთავაზობს. რასიზმის დამატებული შემოჭრის გამო, შავკანიან ქალთა დიდ რაოდენობას მოუწია, შეესრულებინათ როგორც საკუთარი, ასევე სხვა ქალთა საოჯახო საქმიანობა. თეთრკანიანი ქალის სახლში მუშაობისას შესასრულებელი მოთხოვნები კი ხშირად აიძულებს საოჯახო მშრომელს საკუთარი სახლის და თვით საკუთარი შვილების უგულვებელყოფასაც კი. როგორც ანაზღაურებული დიასახლისები, ისინი თეთრკანიანთა მილიონობით ოჯახში ცოლებისა და დედების შემცვლელების როლს ასრულებენ.

ორგანიზების მცდელობების ორმოცდაათზე მეტი წლის განმავლობაში, საოჯახო მშრომელებმა დიასახლისის შემცვლელის როლის უარყოფის გზით თავიანთი შრომის ხელახლა განსაზღვრა სცადეს. დიასახლისის საქმიანობა დაუსრულებელი და განუსაზღვრელია. საოჯახო მშრომელებმა პირველ რიგში იმ სამუშაოების ნათელი აღწერილობა მოითხოვეს, რომლის შესრულებაც მოეთხოვებათ. თვით საოჯახო საქმიანობაში დასაქმებულთა ერთ-ერთი უდიდესი კავშირის სახელიც კი – ამერიკის საოჯახო ტექნიკოსები – ხაზს უსვამს მათ მიერ დიასახლისის შემცვლელის ფუნქციის უარყოფას, რომლის საქმეც „უბრალოდ საოჯახო საქმიანობაა“. მანამ, სანამ საოჯახო მშრომელები დიასახლისის ჩრდილქვეშ იდგებიან, ისინი გააგრძელებენ ისეთი ხელფასის მიღებას, რომელიც დიასახლისის „ჯილდოს“ უფრო ჰგავს, ვიდრე სახელფასო ჩეკს. საოჯახო დასაქმების ეროვნული კომიტეტის თანახმად, 1976 წელს საშუალო საოჯახო ტექნიკოსმა 2,732 დოლარი გამოიმუშავა, ორმა მესამედმა – 2,000 დოლარზე ნაკლები.[51] მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე წლით ადრე მინიმალური ანაზღაურების კანონთან დაკავშირებული დაცვა საოჯახო ტექნიკოსებზეც გავრცელდა, 1976 წელს აღმაშფოთებელმა 40-მა პროცენტმა მაინც ჩვეულებრივზე ბევრად მცირე ანაზღაურება მიიღო. მოძრაობა „ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“ ასკვნის, რომ თუ ქალებს დიასახლისობისათვის ხელფასს გადაუხდიან, შესაბამისად, ისინი უფრო მაღალი სოციალური სტატუსით ისარგებლებენ. ხელფასიანი საოჯახო მშრომელების საუკუნეობრივი ბრძოლები კი სულ სხვა ამბავს მოგვითხრობს; მათი მდგომარეობა იმაზე საბრალოა, ვიდრე მშრომელთა ნებისმიერი სხვა ჯგუფისა კაპიტალიზმის ფარგლებში.

დღესდღეისობით ამერიკის შეერთებულ შტატებში მცხოვრები ქალების 50 პროცენტზე მეტი დასაქმებულია და ისინი ქვეყნის შრომითი ძალის 41 პროცენტს შეადგენენ. თუმცა, ამჟამად უამრავ ქალს უჭირს რიგიანი სამსახურის შოვნა. რასიზმის მსგავსად, სექსიზმი ქალთა უმუშევრობის მაღალი დონის ერთ-ერთი უდიდესი გამართლებაა. ძალიან ბევრი ქალი „მხოლოდ დიასახლისია“ იმიტომ, რომ სინამდვილეში დაუსაქმებელი მშრომელები არიან. მაშ, შეუძლებელია, რომ „მხოლოდ დიასახლისის“ როლი ეფექტურად განადგურდეს ქალებისათვის ისეთი სამსახურების მოთხოვნით, რომლებიც თანასწორია კაცებთან და იმგვარი სოციალური მომსახურებებისა (მაგალითად, ბავშვთა სოციალური უზრუნველყოფა) და შრომითი სარგებლის (დეკრეტული შვებულება და ა.შ.) მოპოვების მცდელობით, რომლებიც რაც შეიძლება მეტ ქალს მისცემს სახლის გარეთ შრომის შესაძლებლობას?

მოძრაობა „ხელფასები საოჯახო საქმიანობისათვის“ ქალებს არ ურჩევს სახლის გარეთ სამუშაოს ძებნას და ამტკიცებენ, რომ „კონვეიერის მონობა არ ნიშნავს სამზარეულოს ნიჟარის მონობისაგან გათავისუფლებას“.[52] თუმცა, კამპანიის წარმომადგენელი ქალები ამტკიცებენ, რომ ისინი არ უჭერენ მხარს ქალთა განუწყვეტელ დატუსაღებას თავიანთი სახლების იზოლირებულ გარემოში. ისინი ამტკიცებენ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ როგორც ასეთი, ისინი უარს აცხადებენ კაპიტალისტურ ბაზარზე შრომაზე, მათ არ სურთ ქალებისათვის საოჯახო საქმიანობის პასუხისმგებლობის სამუდამოდ მინიჭება. როგორც შეერთებულ შტატებში მოძრაობის წარმომადგენელი ამბობს:

… ჩვენ არ ვართ დაინტერესებულნი იმით, რომ ჩვენი შრომა კაპიტალისათვის მეტად ეფექტურად და ნაყოფიერად ვაქციოთ. ჩვენს ინტერესებში შედის ჩვენი შრომის შემცირება და საბოლოო ჯამში, მისი სრულიად უარყოფა. თუმცა, მანამ, სანამ სახლებში არაფრის სანაცვლოდ ვშრომობთ, არავის აინტერესებს, რამდენად გრძელი და რთულია ჩვენი სამუშაო. რადგან კაპიტალი განვითარებულ ტექნოლოგიას მხოლოდ იმისთვის გვთავაზობს, რომ მუშათა კლასში ხელფასების მატების შემდეგ წარმოების საფასური შეამციროს. კაპიტალი მხოლოდ მაშინ „აღმოაჩენს“ ჩვენი შრომის შესამცირებელ ტექნოლოგიას, თუკი მას ფასიანს გავხდით (ანუ, მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი არაეკონომიკური გახდება). დღესდღეისობით ჩვენ ხშირად გვიწევს დამატებით ცვლებში მუშაობა, რათა შევძლოთ ჭურჭლის სარეცხი მანქანის შეძენა, რომელმაც ჩვენი საოჯახო საქმიანობა უნდა შეამციროს.[53]

როდესაც ქალები მიიღებენ უფლებას, აუნაზღაურდეთ შრომა, ისინი შეძლებენ უფრო მაღალი ხელფასების მოთხოვნასაც და ამგვარად აიძულებენ კაპიტალისტებს, მიჰყონ ხელი საოჯახო საქმიანობის ინდუსტრიალიზაციას. ეს ქალთა გათავისუფლებისათვის კონკრეტული სტრატეგიაა, თუ განუხორციელებელი ოცნება?

როგორ უნდა აწარმოონ ქალებმა საწყისი ბრძოლა ხელფასებისათვის? დალა კოსტა მხარს უჭერს დიასახლისთა გაფიცვას:

ჩვენ უნდა უარვყოთ სახლი, რადგან ჩვენ გვსურს სხვა ქალებთან გაერთიანება, ჩვენ გვსურს ყველა იმ მდგომარეობის წინააღმდეგ ბრძოლა, რომელიც ასკვნის, რომ ქალები სახლში დარჩებიან… სახლის მიტოვება უკვე ბრძოლის ფორმაა, რადგან ის საზოგადოებრივი მომსახურებები, რომელთაც ჩვენ იქ ვახორციელებთ, იმგვარ პირობებში აღარ შესრულდება.[54]

მაგრამ, თუკი ქალებმა სახლები უნდა მიატოვონ, მაშ, სად უნდა წავიდნენ ისინი? როგორ გაერთიანდებიან ისინი სხვა ქალებთან? მართლაც მიატოვებენ სახლებს მხოლოდ იმ სურვილით მოტივირებულნი, რომ პროტესტი გამოუცხადონ საოჯახო საქმიანობას? ბევრად უფრო რეალისტური არ იქნებოდა, ქალებს „სახლის მიტოვებისაკენ“ სახლის გარეთ სამუშაოს საძებნელად რომ მოვუწოდოთ – ან, თუნდაც, მხოლოდ და მხოლოდ მასიურ კამპანიაში მონაწილეობის მისაღებად, რომელიც ქალებისათვის უკეთეს სამსახურებს მოითხოვს? მართალია, კაპიტალიზმის პირობებში შრომა სასტიკი შრომაა. მართალია, ის არაშემოქმედებითია და გაუცხოებას იწვევს. თუმცა, მიუხედავად ამ ყველაფრისა, ფაქტი მაინც ის არის, რომ სამსახურში ქალებს თავიანთ დებთან გაერთიანება შეუძლიათ – თავიანთ ძმებთანაც კი – კაპიტალისტების გამოსაწვევად წარმოების ფარგლებში. როგორც მშრომელებს, როგორც მებრძოლ აქტივისტებს შრომით მოძრაობაში, ქალებს შეუძლიათ ნამდვილი ძალაუფლების წარმოშობა სექსიზმის იმ საყრდენთან და ბენეფიციართან საბრძოლველად, რომელსაც მონოპოლიური კაპიტალისტური სისტემა ჰქვია.

საოჯახო საქმიანობისათვის ხელფასების მოთხოვნის სტრატეგია არც ისე ბევრს აღწევს ქალთა ჩაგვრის პრობლემის გრძელვადიანი გადაწყვეტილების უზრუნველყოფის თვალსაზრისით და ამავდროულად, ის არ ამახვილებს არსებით ყურადღებას თანამედროვე დიასახლისების ყოვლისმომცველ უკმაყოფილებაზე. უახლესმა სოციოლოგიურმა კვლევებმა გამოავლინა, რომ დღესდღეისობით დიასახლისები მეტად გაღიზიანებულნი არიან თავიანთი ცხოვრების გამო, ვიდრე აქამდე. როდესაც ენ ოუქლი თავისი წიგნისათვის „საოჯახო საქმიანობის სოციოლოგია“[55] გასაუბრებებს აწარმოებდა, მან აღმოაჩინა, რომ იმ დიასახლისებმაც კი, რომლებიც თავიდან არც ისე შეწუხებულნი ჩანდნენ თავიანთი საოჯახო საქმიანობით, საბოლოო ჯამში ძალიან ღრმა უკმაყოფილება გამოთქვეს. ეს კომენტარები ეკუთვნის ქალს, რომელიც სახლის გარეთ, ქარხანაში მუშაობდა:

… (მოგწონთ საოჯახო საქმიანობა?) მისი საწინააღმდეგო არაფერი მაქვს… ვფიქრობ, არაფერი მაქვს საოჯახო საქმიანობის საწინააღმდეგო იმიტომ, რომ მის კეთებას მთელ დღეს არ ვახარჯავ. სამსახურში დავდივარ და საოჯახო საქმიანობისათვის მხოლოდ ნახევარი დღე მჭირდება. ყოველდღე ამით რომ ვიყო დაკავებული, ალბათ, არ მომეწონებოდა – ქალის შრომა არასდროს სრულდება, ის ყოველთვის მოქმედებს – საქმე დასაძინებლად დაწოლის წინაც კი გაქვს – საფერფლეების გაცლა, ჭიქების დარეცხვა. მაინც მუშაობ. ყოველდღე ერთი და იგივე ხდება; იმასაც ვერ იტყვი, რომ არ გააკეთებ იმიტომ, რომ უნდა გააკეთო – მაგალითად, საკვების მომზადება: ეს უნდა გაკეთდეს იმიტომ, რომ თუ შენ არ გააკეთებ, ბავშვები მშივრები დარჩებიან… ალბათ ეჩვევი, ავტომატურად აკეთებ… სამსახურში უფრო ბედნიერი ვარ, ვიდრე სახლში.

(რას იტყვით, რა არის დიასახლისობის ყველაზე ცუდი ასპექტი?) ვფიქრობ, გაქვს დღეები, როდესაც გრძნობ, რომ უნდა ადგე და ერთი და იგივე საქმე აკეთო – გწყინდება, ერთსა და იმავე რუტინაში ხარ გაჭედილი. მე ვფიქრობ, რომ თუკი ნებისმიერ დიასახლისს კითხავთ და თუკი გულწრფელები იქნებიან, უბრალოდ შემობრუნდებიან და გეტყვიან, რომ თავს ძირითადად მონად გრძნობენ – როდესაც იღვიძებენ, ყველა ფიქრობს „ო, არა, დღესაც იგივე რაღაცები უნდა ვაკეთო, სანამ ღამით დასაძინებლად დავწვები“. ერთი და იგივე საქმის კეთება – მოწყენილობა.[56]

ხელფასები შეამცირებდა ამ მოწყენილობას? ეს ქალი აუცილებლად იტყოდა, რომ არა. სრულგანაკვეთიანმა დიასახლისმა ოუქლის საოჯახო საქმიანობის იძულებითი ბუნების შესახებ უთხრა:

ვფიქრობ, ყველაზე ცუდი ისაა, რომ საქმის კეთება გიწევს იმიტომ, რომ სახლში ხარ. მიუხედავად იმისა, რომ შემიძლია, საქმე არ გავაკეთო, ვგრძნობ, რომ უარს ვერ ვიტყვი, რადგან ვალდებული ვარ, გავაკეთო.[57]

სავარაუდოდ, ამ სამუშაოს სანაცვლოდ ხელფასის მიღება ამ ქალის აკვიატებას გააძლიერებდა.

ოუქლიმ დაასკვნა, რომ საოჯახო საქმიანობა – განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც იგი სრულგანაკვეთიანი სამუშაოა – იმდენად სიღრმისეულად იჭრება ქალის პიროვნებაში, რომ დიასახლისი საკუთარი სამუშაოსაგან განურჩეველი ხდება.

უმნიშვნელოვანესი თვალსაზრისით, დიასახლისი საკუთარი სამუშაოა: შესაბამისად, ამ სიტუაციაში სუბიექტური და ობიექტური ელემენტების განცალკევება შინაგანად გართულებულია.[58]

ამის ფსიქოლოგიური შედეგი ხშირად ტრაგიკულად შეზღუდული პიროვნებაა, რომელიც ქვემდგომობის შეგრძნებით იტანჯება. ფსიქოლოგიური თავისუფლების მოპოვება შეუძლებელია დიასახლისისათვის ხელფასის გადახდით.

სხვა სოციოლოგიურმა კვლევებმა დაადასტურა მწვავე იმედგაცრუება, რომელსაც თანამედროვე დიასახლისები განიცდიან. როდესაც მაია ფერრემ[59] ბოსტონის მახლობლად მუშათა თემში ასზე მეტი ქალი გამოკითხა, „დასაქმებულ ცოლებზე ორჯერ მეტმა დიასახლისმა თქვა, რომ თავიანთი ცხოვრებით უკმაყოფილონი იყვნენ“. იმის თქმა ზედმეტია, რომ მუშა ქალთა უმეტესობას არ ჰქონდა არსებითად დამაკმაყოფილებელი სამსახური: ისინი იყვნენ მიმტანები, ქარხნის მუშები, მბეჭდავები, სუპერმარკეტებისა და მაღაზიების გამყიდველები და ა.შ. თუმცა, მათი შესაძლებლობა, დაეტოვებინათ სახლის იზოლაცია, „გასულიყვნენ გარეთ და სხვა ადამიანები ენახათ“, მათთვის ისევე მნიშვნელოვანი იყო, როგორც შემოსავალი. ნუთუ ის დიასახლისები, რომლებიც გრძნობდნენ, რომ „სახლში ყოფნისაგან გიჟდებოდნენ“, ხელგაშლილნი შეხვდებოდნენ გაგიჟების სანაცვლოდ ანაზღაურების მიღების იდეას? ერთ-ერთმა ქალმა დაიწუწუნა, რომ „ყოველდღე სახლში დარჩენა იგივეა, რაც ციხეში ყოფნა“ – ნუთუ ამ ციხის კედლებს ხელფასები ჩამოანგრევდა? ამ ციხიდან გაღწევის ერთადერთი რეალისტური გზა სახლის გარეთ სამუშაოს ძებნაა.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში ქალების 50 პროცენტზე მეტი მუშაობს; ყოველი მათგანი ძლიერი არგუმენტია საოჯახო საქმიანობის ტვირთის შემსუბუქების სასარგებლოდ. სხვათაშორის, ყოჩაღმა კაპიტალისტებმა უკვე დაიწყეს ექსპლუატირება ქალთა ახალი, ისტორიული საჭიროებისა, გაითავისუფლონ თავი დიასახლისის როლისაგან. სწრაფი კვების უსასრულოდ სარგებლიანი ობიექტები, როგორიცაა მაკდონალდსი და კენტაკი ფრაიდ ჩიქენი, ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ მეტი დასაქმებული ქალი სახლში მომზადებული კერძების ნაკლებობას ნიშნავს. რამდენადაც უგემური და არანოყიერია მათი საკვები, რამდენადაც ახდენენ თავიანთი თანამშრომლების ექსპლუატაციას, სწრაფი კვების ოპერაციები ნათელყოფს საოჯახო საქმიანობის გარდაუვალ დროგადასულობას. რა თქმა უნდა, საჭიროა ახალი საზოგადოებრივი ინსტიტუტები, რომლებიც დიასახლისის ძველი ვალდებულებების დიდ ნაწილს საკუთარ თავზე აიღებს. ეს გამოწვევა მუშათა კლასის ქალების მზარდი რიგებიდან გამომდინარეობს. ბავშვთა სოციალური უზრუნველყოფის უნივერსალური და სუბსიდირებული ფორმის მოთხოვნა მშრომელი დედების მზარდი რაოდენობის პირდაპირი შედეგია. ხოლო, რაც უფრო მეტი ქალი ორგანიზდება მეტი სამსახურის მოთხოვნის გარშემო – ისეთი სამსახურებისა, რომლებიც კაცებთან სრულ თანასწორობაზეა დაფუძნებული – მით უფრო ხშირად დაისმება სერიოზული კითხვები ქალთა, როგორც დიასახლისთა ვალდებულებების სამომავლო სიცოცხლისუნარიანობის შესახებ. შესაძლოა, „კონვეიერის მონობა“ თავისთავად „სამზარეულოს ნიჟარისაგან გათავისუფლება“ არ არის, მაგრამ კონვეიერი ნამდვილად არის ყველაზე ძლიერი სტიმული ქალებისათვის, მოითხოვონ თავიანთი საუკუნეობრივი ოჯახური მონობის განადგურება.

საოჯახო საქმიანობის, როგორც ცალკეულ ქალთა კერძო პასუხისმგებლობის განადგურება ნამდვილად არის ქალთა გათავისუფლების სტრატეგიული მიზანი. თუმცა, საოჯახო საქმიანობის სოციალიზირება – მათ შორის, საკვების მომზადებისა და ბავშვთა მოვლისა – ვარაუდობს, რომ დასრულდება სარგებლით მოტივირებულთა მბრძანებლობა ეკონომიკაზე. საშინაო მონობის განადგურებისაკენ მართლაც მნიშვნელოვანი ნაბიჯები არსებულ სოციალისტურ ქვეყნებში გადაიდგა. შესაბამისად, მუშა ქალები განსაკუთრებულად და სასიცოცხლოდ არიან დაინტერესებულნი სოციალიზმისათვის ბრძოლით. მეტიც, კაპიტალიზმის ფარგლებში კაცებთან თანასწორობის საფუძველზე მეტი სამსახურის მოთხოვნას, ისეთი ინსტიტუტების მოთხოვნასთან ერთად, როგორიც სუბსიდირებული, საჯარო ჯანდაცვაა, თავშეუკავებელი რევოლუციური პოტენციალი გააჩნია. ეს სტრატეგია კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს მონოპოლიური კაპიტალიზმის საფუძვლიანობას და საბოლოო ჯამში, მან სოციალიზმისაკენ უნდა მიგვითითოს.