22 ნოე

მერვე კითხვის წრე: მატერიალისტური ფემინიზმი – კრისტინ დელფი, მონიკ უიტიგი, ფაიერსთოუნი,

მთარგმნელი: ნესტან მღებრიშვილი

რედაქტორი: გიორგი კობახიძე

 

კრისტინ დელფი, ძირითადი მტერი (1970)

გამოიცა: პარტიზანები, როგორც „Liberation des femmes: annee zero.” 1970 წელი.

წყარო: ფემინისტური საკითხები; პირველი ტომი, პირველი ნომერი, 1980 წლის ზაფხული.

საფრანგეთში, ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ნებისმიერ სხვა ადგილას, სადაც ქალთა საკითხი დასმულა, ქალთა გათავისუფლების მოძრაობის დაბადების შემდეგ, მარქსისტული შეხედულება წარმოდგენილია მოძრაობის გარეთ შემუშავებული ხაზით (რაც ხშირია ტრადიციულ კომუნისტურ პარტიებსა და მემარცხენე ჯგუფებში) და მოძრაობაში ამავე ჯგუფების წევრი მილიტანტი ქალების მიერ ვრცელდება.

ზოგადად, ეს ხაზი მოძრაობის წევრი ქალებისათვის არადამაკმაყოფილებელია, როგორც თეორიული, ისევე სტრატეგიული თვალსაზრისით:

  1. ის არ უწევს ანგარიშს ყოველი ქალის საერთო ჩაგვრას.
  2. ის ყურადღებას ამახვილებს არა ქალთა ჩაგვრაზე, არამედ ამ ჩაგვრის შედეგებზე სრულიად პროლეტარიატისათვის (იხ. „პური და ვარდები“).[1]

ეს მარქსისტული ხაზი შესაძლებელია მხოლოდ საშინელი დაპირისპირების ფასად, ამ ხაზის მიერ თითქოსდა დაცულ პრინციპებსა და მის მიერ ამ პრინციპების ქალთა სიტუაციისათვის მორგების ხერხს შორის. ისტორიული მატერიალიზმი დაფუძნებულია საზოგადოებრივი წინააღმდეგობების ანალიზზე კლასის ჭრილში, როდესაც თავად კლასები წარმოების პროცესში თავიანთი ადგილით განისაზღვრებიან. თუმცა, მაშინ, როდესაც ეს პრინციპები თითქოს ქალების, როგორც ქალების სიტუაციის ანალიზისათვის გამოიყენება, სინამდვილეში სრულიად უგულვებელყოფილია ქალთა სპეციფიკური კავშირი წარმოებასთან, რამაც კლასობრივი ანალიზის წარმოების მარცხი გამოიწვია. ამგვარი თეორიული ნაპრალის შედეგები დიდად არ დაიგვიანებს:

  • ქალთა ჩაგვრა აღიქმება, როგორც დღესდღეისობით განსაზღვრული კლასობრივი ბრძოლის შედეგი (და მისგანვე ნაწარმოები) – იგულისხმება მხოლოდ და მხოლოდ პროლეტარიატის ჩაგვრა კაპიტალის მიერ.
  • ისეთ ქვეყნებში, სადაც კაპიტალიზმი, როგორც ასეთი, განადგურებულია, ქალთა ჩაგვრა წმინდად იდეოლოგიურ მიზეზებს მიეწერება. ეს გულისხმობს არამარქსისტულ და იდეალისტურ განსაზღვრებას იდეოლოგიისა, როგორც ფაქტორისა, რომელსაც შეუძლია, იარსებოს იმ მატერიალური ჩაგვრის არარსებობის დროსაც, რომლის რაციონალიზებასაც თავად ემსახურება.

ეს პოსტულატები ქალთა მოძრაობის დინამიკას უპირისპირდება: ქალთა ცნობიერების განვითარებას ორი გადაუდებელი საჭიროების შესახებ:

  • თეორიული საჭიროება – სტრუქტურული მიზეზების პოვნა იმ მოსაზრებისთვის, რომ კაპიტალისტური წარმოებითი კავშირების აღმოფხვრა არ არის საკმარისი ქალთა გასათავისუფლებლად.
  • პოლიტიკური საჭიროება – ქალთა მოძრაობის დაწესება, როგორც ავტონომიური პოლიტიკური ძალისა.

ძლივსძლივობით დაბადებულია რა, მოძრაობას წინააღმდეგობა უპირისპირდება: სწორედ იმ დროს, როდესაც იგი საკუთარ თავს რევოლუციურ ძალად აწესებს, ერთადერთი ანალიზი, რომელიც ქალთა ბრძოლას გლობალურ რევოლუციურ პერსპექტივასთან აერთიანებს, უგულვებელყოფს ამ საჭიროებებიდან პირველს (ქალთა სპეციფიკური ჩაგვრის გამომწვევი მიზეზების ძიებას) და არ გვთავაზობს თეორიულ საფუძველს მეორესთვის (იგი უშვებს, მაგრამ არ აფუძნებს ავტონომიური მოძრაობის დაწესების აუცილებლობას).

ამ დაპირისპირების შედეგები მოძრაობაში დაუყოვნებლივ იგრძნობა ზოგადი დისკომფორტის, მტრული ფრაქციებისა და გართულებული ფუნქციონირების გამოჩენით. ეს ყველაფერი გამოწვეულია თანამიმდევრული პრაქტიკის განსაზღვრის შეუძლებლობით მანამ, სანამ იარსებებს ნაპრალი თეორიის ხსენებასა და ნამდვილი ჩაგვრისათვის შეტევას შორის და მანამ, სანამ თავად მოძრაობის არსებობა მტკიცედ (ანუ, თეორიულად) არ დაფუძნდება.

ამგვარი მარქსისტული ხაზის არსებობას პრაქტიკული შედეგები მოჰყვება მოძრაობის მუხრუჭად ყოფნის სახით და ეს ფაქტი ნამდვილად არაა შემთხვევითი. აქ ჩვენი მიზანი არც იმ მექანიზმების ჩვენებაა, რომელთა საშუალებითაც ეს ხაზი თავად ქალებმა მიიღეს,[2] და არც იმის დამტკიცება, თუ როგორ წარმოქმნის ეს ყველაფერი დამატებით მტკიცებულებას ობიექტური ინტერესების არსებობისა – და არა მხოლოდ კაპიტალისტურ კლასში – ქალთა ჩაგვრასთან დაკავშირებით. საკმარისია ითქვას, რომ ქალთა გათავისუფლების შეყოვნებაში მისი ობიექტური როლის გამო, ეს ხაზი მხოლოდ ქალთა დამორჩილებით დაინტერესებულ ჯგუფთა ქმედებად შეგვიძლია აღვიქვათ; ხოლო მისი არასამეცნიერო ხასიათიდან გამომდინარე, იგი შეიძლება აღვიქვათ მხოლოდ და მხოლოდ მარქსისტულ კამუფლაჟად იმ თეორიებისა, რომლებიც ამ დამორჩილებას ამართლებს – ესე იგი, იდეოლოგიად. თუმცა, გავიმეორებ, რომ ჩვენი მიზანია არა ამ ხაზის კრიტიკა პუნქტიდან პუნქტამდე (კრიტიკა, რომელსაც სხვაგან იხილავთ), არამედ მცდელობა, უზრუნველვყოთ მოძრაობა იმით, რაც მას ამ მომენტისათვის ყველაზე მეტად სჭირდება – ანუ, საფუძვლით ქალთა ჩაგვრის მატერიალისტური ანალიზისათვის.

ეს საზრუნავი ნამდვილად ეპასუხება მოძრაობის ობიექტურ საჭიროებას, რადგან 1969-1970 წლებში ერთდროულად გამოჩნდა რამდენიმე ესსე ფემინისტების მიერ (რომლებიც ერთმანეთისგან ათასობით მილით იყვნენ დაშორებულნი და კონტაქტი არ ჰქონიათ), რომლებიც ცდილობდნენ ქალთა ჩაგვრის კონცეპტუალიზებას ამ უკანასკნელის მატერიალური საფუძვლებიდან: ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სტატია მარგარეტ ბენსტონის მიერ „ქალთა გათავისუფლების პოლიტიკური ეკონომიკის“ შესახებ[3] და სიუზი ოლაჰის სტატია „ქალთა ჩაგვრის ეკონომიკური ფუნქციის“ შესახებ;[4] კუბაში, სტატია „უხილავი შრომის წინააღმდეგ“;[5] ხოლო საფრანგეთში – გამოუქვეყნებელი მანიფესტი F.M.A. (Feminisme, Marxisme, Action – ფემინიზმი, მარქსიზმი, ქმედება) ჯგუფის მიერ.[6]

იმისათვის, რომ გადარჩეს, ყოველმა საზოგადოებამ უნდა შექმნას მატერიალური საქონელი (წარმოება) და ადამიანები (გამრავლება). ეს ესსეები ქალთა ჩაგვრის თავიანთ ანალიზს ამყარებენ ქალთა სპეციფიკურ მონაწილეობაზე წარმოებაში (და არა მხოლოდ გამრავლებაში): საოჯახო საქმიანობა და ბავშვების აღზრდა განიხილება, როგორც ნაყოფიერი შრომა. ამ თვალსაზრისით, ისინი აწესებენ რადიკალური ფემინისტური ანალიზის ნაყოფს, რომელიც მარქსისტულ პრინციპებზეა დაფუძნებული. უარყოფენ რა ფსევდოთეორიებს, რომლებიც ოჯახს, პირველ რიგში, მხოლოდ „მომავალი მწარმოებლების“ ინდოქტრინაციის ადგილად წარმოაჩენენ, რომელთა ბედისწერაც მომავალში კაპიტალისტური ექსპლუატაციის არაპირდაპირი შემაგრებაა, რომლებიც უგულვებელყოფენ ოჯახის ეკონომიკურ ფუნქციას, ეს ესსეები გვაჩვენებენ, რომ ოჯახი ეკონომიკური ექსპლუატაციის ადგილია: ქალთა ეკონომიკური ექსპლუატაციისა. გვაჩვენეს რა, რომ საოჯახო საქმიანობა და ბავშვების აღზრდა (1) ქალთა ექსკლუზიური პასუხისმგებლობაა და (2) არაა ანაზღაურებადი, ეს ესსეები ასკვნიან, რომ ქალებს ამ ყველაფრის შედეგად წარმოებასთან სპეციფიური ურთიერთკავშირი აქვთ, რომელიც, შეგვიძლია, მონობას შევადაროთ. თუმცაღა, აქ გაჩერება საკმარისი არ არის. ჩვენ უნდა:

  • გავაანალიზოთ ურთიერთობები საოჯახო საქონლისა და მომსახურებების ბუნებასა და ამ საქონლისა და მომსახურებების წარმოების წესს შორის.
  • განვაგრძოთ ქალთა კლასობრივი ანალიზის განვითარება.
  • ამ ანალიზის საფუძველზე კვალდაკვალ მივყვეთ მოძრაობის პოლიტიკური პერსპექტივების ხაზებს მიზნების, მობილიზაციისა და პოლიტიკური ალიანსების თვალსაზრისით.

 

წარმოებითი კავშირები, რომლებშიც ქალები შედიან

ყოველი თანამედროვე საზოგადოება, მათ შორის „სოციალისტური“ საზოგადოებებიც, საოჯახო საქმიანობისა და ბავშვების აღზრდისათვის ქალთა აუნაზღაურებელ შრომაზეა დამოკიდებული. ამ მომსახურებების მიწოდება მხოლოდ ინდივიდთან (ქმართან) კონკრეტული ურთიერთობის ფარგლებშია შესაძლებელი; ისინი გარიცხულნი არიან გაცვლა-გამოცვლის სფეროდან და შედეგად, ღირებულება არ გააჩნიათ. ეს აუნაზღაურებელი მომსახურებებია. ქალების მიერ მათ სანაცვლოდ მიღებული ულუფები დამოუკიდებელია მათ მიერ გაწეული შრომისაგან და ისინი გაიცემა არა ამ შრომის სანაცვლოდ, ანუ, როგორც ხელფასი, რომლის მიღების უფლებასაც ქალები შრომის შედეგად მოიპოვებენ, არამედ – როგორც საჩუქარი. ქმრის ერთადერთი ვალდებულება, რაც აშკარად მისთვისვეა სასარგებლო, ცოლის ძირითადი საჭიროებების უზრუნველყოფაა, სხვაგვარად რომ ვთქვათ, მისი სამუშაო ძალის შენარჩუნება.

ზემოთ ციტირებულ ამერიკულ და კუბურ ტექსტებში ჯერ კიდევ გვხვდება ორაზროვნება, ანდაც, გაბატონებული იდეოლოგიის ნარჩენები. მიუხედავად იმისა, რომ საოჯახო საქმიანობა ნაყოფიერადაა აღიარებული, მაინც ნავარაუდები, ანდაც, მკაფიოდ ნათქვამია, რომ მისი უფასურობა, მისი აუნაზღაურებლობა და მისი გარიცხულობა ეკონომიკური გაცვლა-გამოცვლის სფეროდან საოჯახო საქმიანობის ბუნების შედეგია. ეს იდეა დაფუძნებულია ორ პოსტულატზე ქალთა შესახებ და მათივე საშუალებითაა გამოხატული:

  1. რომ ისინი „სტრუქტურულად არ არიან პასუხისმგებელნი საქონლის წარმოებაზე“[7] და „გარიცხულნი არიან დამატებული ღირებულების სფეროდან“.
  2. რომ ისინი შეზღუდულნი არიან მხოლოდ ისეთი საქმიანობის საკეთებლად, რომელიც აწარმოებს მხოლოდ „სამომხმარებლო ღირებულებას“ და არა „გაცვლით ღირებულებას“ და შედეგად, არ ქმნის „დამატებულ ღირებულებას“.[8]

ჩვენ საწინააღმდეგოს ვამტკიცებთ, ქალების მიერ გაწეული სამუშაოს ბუნება არ ხსნის მათ კავშირებს წარმოებასთან, წარმოების ეს კავშირები ხსნის იმ ფაქტს, რომ მათი შრომა გარიცხულია ღირებულების სფეროდან. (გაცვლითი) ბაზრიდან გარიცხულნი არიან ქალები, როგორც ეკონომიკური მოქმედი ძალა და არა მათი წარმოება.

  1. წარმოებითი კავშირები, რომლებიც ზემოთ საოჯახო საქმიანობასთან დაკავშირებულად აღვწერეთ (აუნაზღაურებლობა), შეზღუდულია არა მხოლოდ იმ ნაწარმისათვის, რომელსაც ოჯახის ფარგლებში მოიხმარენ (ბავშების აღზრდა, საოჯახო მომსახურებები), არამედ ერგება იმ ნაწარმსაც, რომელიც წინასწარაა დანიშნული ბაზრისთვის მაშინ, როდესაც ოჯახის ფარგლებში იწარმოება.

ქალთა მონაწილეობა საქონლისა და პირველადი საჭიროების ნივთების შექმნაში სრულიად ეთნოგრაფიული ლიტერატურით დასტურდება და ეს დიდ დაბრკოლებას ქმნის იდეოლოგებისთვის, რომლებიც ქალთა დაქვემდებარებული მდგომარეობის ახსნას „სახეობის გადარჩენის“ პროცესში მათი მეორეხარისხოვანი როლით – ყოველ შემთხვევაში, „თავიდან“ – ცდილობენ. ეს არ არის შესაფერისი ადგილი იმ ფენომენის განსახილველად, თუ როგორ იქცა „ნატურალისტური“ იდეოლოგია, რომელიც სისტემის საფუძველია, მითად მისი საწყისების შესახებ, მითად, რომელიც სურვილისამებრ დაკავშირებადია ნებისმიერ მომენტთან ისტორიაში – მითად, რომლის მსხვერპლი თვით ენგელსიც კი იყო. საკმარისია ითქვას, რომ სრულიად ეთნოგრაფიული დოკუმენტაცია გვიჩვენებს, რომ ქალების ან კაცების მიერ წარმოებული საქონლის ეკონომიკური მნიშვნელობა არ არის დაკავშირებული ერთი ან მეორე სქესის სოციალურ უპირატესობასთან. პირიქით, ყოველი მონაცემი (ეთნოგრაფიული, ისევე, როგორც სოციოლოგიური) შებრუნებულ ურთიერთკავშირს ამჟღავნებს: გაბატონებული კლასები ნაყოფიერ საქმეს დაქვემდებარებულ კლასებს აკეთებინებენ.

დღეს საფრანგეთში ქალთა შრომა აუნაზღაურებელია არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი საოჯახო გამოყენების ნაწარმს უკავშირდება, არამედ მაშინაც, როდესაც საქმე ბაზრისთვის განკუთვნილ ნაწარმთან გვაქვს. ეს სიმართლეს შეესაბამება ყველა სექტორში, სადაც წარმოების ერთეული ოჯახია (სახელოსნოსა და ქარხსნისგან განსხვავებით), ანუ, სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის უდიდეს ნაწილში, მცირე ბიზნესებსა და პროფესიულ სახელოსნოებში. ქალთა შრომა არავითარ შემთხვევაში არ არის მარგინალური: 1968 წელს ფერმერების ცოლები სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას დღეში საშუალოდ ოთხ საათს უთმობდნენ.[9] „სასოფლო კრიზისი“ უმეტესად იმ ფაქტმა გამოიწვია, რომ გოგონებს აღარ სურთ ფერმერებთან ქორწინება. ზოგადი შეხედულების თანახმად, „ფერმის მართვა შეუძლებელია ქალის გარეშე“. მიშელემ თქვა, რომ როდესაც ფერმერს არ შეეძლო მოსამსახურისათვის ფულის გადახდა, მას ცოლი მოჰყავდა. ეს ჯერ კიდევ ასეა. „მიშელს დამხმარე სჭირდება და მოსამსახურეს ვერ პოულობს. ნეტავ, დაქორწინდებოდეს…“[10] საფრანგეთში, ფერმებში ქალებზე დაკისრებული საქმიანობა რეგიონის მიხედვით ცვალებადია. ცხოველთა მოვლა (შინაური ფრინველები, ღორები და ა.შ.) უცვლელია. ამის გარდა, ისინი ფერმებში ზოგად დახმარებას გასწევენ; ისინი დამხმარეები არიან, მუშები, რომელთაც მეორეხარისხოვანი, ჭუჭყიანი, რთული და არამექანიზირებული დავალებების შესრულება ეკისრებათ (განსაკუთრებით, ძროხების ხელით წველა, საქმე, რომელიც მათ ისეთ არახელსაყრელ განრიგს უქმნის, რომ ზოგიერთი ქალი მისგან გათავისუფლებას საქორწინო ხელშეკრულბაში ითხოვს; კაცები ამ საქმეს მაშინ ასრულებენ, როდესაც იგი მექანიზირდება). ხშირად, ფულის ერთადერთი წყარო ისეთი ნივთების შესაძენად, რომლებიც ფერმაში არ იწარმოება, კონკრეტულად ქალების მიერ წარმოებული საქონლის გაყიდვაა: რძე, კვერცხი, ფრინველის ხორცი. თუმცა, მიუხედავად იმისა, თუ რა დავალებები ეკისრება ფერმაში, ქალის შრომა აბსოლუტურად აუცილებელია. კაცს არ შეუძლია ფერმის დამოუკიდებლად მართვა გაორმაგებული შრომის გარეშე, და საერთოდაც, მას ფერმის დამოუკიდებლად მართვა იმ შემთხვევაშიც კი არ ძალუძს, თუკი მხოლოდ ფერმასთან დაკავშირებულ სამუშაოს შეასრულებს (მარტოხელა, უშვილო კაცს არც ისე ბევრი საოჯახო საქმის შესრულება სჭირდება).

შესაბამისად, ცოლის აუნაზღაურებელი შრომა ფერმის ეკონომიკაში ჩაითვლება, ისევე, როგორც აუნაზღაურებელი შრომა პატარა დებისა და ძმებისა, რომელთაც მემკვიდრეობას ართმევენ და ბავშვებისა. მიუხედავად იმისა, რომ დღესდღეისობით ოჯახის ახალგაზრდა წევრები და ბავშვები სახლის მიტოვებით იმუქრებიან, ან სულაც მიდიან სახლიდან, თუკი მათ ხელფასს არ გადაუხდიან, მნიშვნელოვანია, გვახსოვდეს, რომ მათი ექსპლუატირება ეკონომიკის ყველა სექტორში ინდუსტრიალიზაციამდე (მეთვრამეტე საუკუნის დასასრულამდე), ხოლო სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის სფეროში – მეორე მსოფლიო ომამდე ჰქონდათ წესად.

ისტორიული და ეტიმოლოგიური თვალსაზრისით, ოჯახი წარმოების ერთეულია. ლათინური სიტყვა Familia ნიშნავს ოჯახის მამის კონტროლის ქვეშ (რაც მის საკუთრებად ყოფნის სინონიმია) არსებული მიწის, მონების, ქალებისა და ბავშვების ერთობლიობას. ოჯახის მამა ამ ერთეულის მბრძანებელია: მისი ძალაუფლების ქვეშ მყოფი ინდივიდების შრომა მას ეკუთვნის. სხვაგვარად რომ ვთქვათ,  ოჯახი იმ ადამიანთა ერთობლიობაა, რომელთაც ერთი „უფროსის“ წინაშე მართებთ ვალი თავიანთი შრომის სახით.

გამომდინარე იქიდან, რომ ოჯახი ერთი ადამიანის მიერ სისხლით ან ქორწინებით ნათესავების ექსპლუატირებაზეა დაფუძნებული, ამგვარი ექსპლუატაცია არსებობს ყველგან, სადაც წარმოების ხერხი ოჯახურია. მაგალითად, მაროკოში: „სასოფლო-სამეურნეო რაიონებში ქალები ხილის კრეფასა და ცხოველების მოვლაზე არიან პასუხისმგებელნი. ეს ქალები თავიანთი შრომისთვის გადასახადს არ იღებენ; მათ ეკუთვნით მხარდაჭერა თავიანთი ოჯახების უფროსებისგან.“[11]

საფრანგეთში დღესდღეისობით შვიდი მილიონი ქალია „დასაქმებული“, ანუ, ისინი წარმოებაში მონაწილეობენ. ამ შვიდი მილიონიდან, ერთი მილიონი „ოჯახის დამხმარეა“, რაც უხელფასოს ნიშნავს; ათი ასეთი უხელფასო ქალიდან თითქმის რვა სასოფლო-სამეურნეო სფეროშია დასაქმებული. „ოჯახის დამხმარეს“ კატეგორია ოჯახის ფარგლებში ექსპლუატაციის რატიფიკაციაა, რადგან იგი ახდენს იმ ფაქტის ინსტიტუციონალიზებას, რომ ზოგიერთ მწარმოებელს ფულს არ უხდიან, ანუ, მათი წარმოებიდან მიღებული სარგებელი მათ ნათესავს, ქმარს ან მამას ეკუთვნის.

მიუხედავად ამისა, ფერმერების, ვაჭრებისა და ხელოსნების უამრავი ცოლი ჯერ კიდევ უწოდებს საკუთარ თავს „უბრალოდ დიასახლისს“. იმ ქალების რაოდენობა, რომლებიც საქონლის წარმოებაში ოჯახური ბიზნესების ფარგლებში მონაწილეობენ, ნამდვილად აღემატება იმ ქალთა რიცხვს, რომლებიც მოსახლეობის აღწერისას „ოჯახის დამხმარეებად“ ითვლებიან. თუკი დავასკვნით, რომ ეს რიცხვი დაახლოებით 40%-ით ნაკლებადაა შეფასებული, მივდივართ დასკვნამდე, რომ 14 მილიონი სრულწლოვანი ქალიდან (17-დან 64 წლამდე) 1,400,000 წარმოების ამგვარ კავშირებს ექვემდებარება, ეს კი ათიდან ერთ ქალს უდრის.

ქალთა შრომის აუნაზღაურებელი ხასიათი თავისთავად იგულისხმება მაშინაც კი, როდესაც ბავშვთა შრომის აუნაზღაურებელი ხასიათი ხშირად განიხილება. უფრო და უფრო ხშირად, როდესაც ფერმერთა ოჯახი განსხვავებული თაობებისგან შედგება, ვაჟი მოითხოვს, რომ მისი შრომა ანაზღაურებული იყოს და ეს არ გულისხმობს მხოლოდ და მხოლოდ „გასამრჯელოს“ მისი სამუშაო ძალის მხარდაჭერის სახით, თუმცა, იმის გაფიქრებაც კი, რომ ქალმა, შესაძლოა, იგივე მოითხოვოს, რომ წყვილმა ორი ცალკეული სამუშაოსათვის ორი ცალკეული ხელფასი მიიღოს, სრულიად გაუგებარია. შესაბამისად, კაცების აუნაზღაურებელ შრომაზე ხშირად იერიში მიაქვთ (43 „დასაქმებული“ კაციდან მხოლოდ ერთია „ოჯახის დამხმარე“, მაშინ, როდესაც „ოჯახის დამხმარე“ ქალების რაოდენობა 7-დან ერთ „დასაქმებულ“ ქალს უტოლდება) მაშინ, როდესაც ქალთა აუნაზღაურებელი შრომა ინსტიტუციონალიზებულია არა მხოლოდ პრაქტიკაში, არამედ სამთავრობო ანგარიშწარმოებაში („ოჯახის დამხმარეს“ კატეგორიის გამოყენება) და ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების მოთხოვნებში: M.O.D.E.F.[12] მოითხოვს, რომ თითოეულ საოჯახო ფერმას ჰქონდეს შემოსავალი, რომელიც ერთი ხელფასის ტოლია. ამის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ცოლის შრომა, რომელიც საოჯახო წარმოებასთანაა შეერთებული, არ იმსახურებს ხელფასს; ანდაც, რადგან ცოლის წარმოებას ქმარი ისევე გადაცვლის, როგორც საკუთარს, ე.ი. ცოლის შრომა ქმარს ეკუთვნის.

  1. არ არსებობს განსხვავება ცოლების მიერ უზრუნველყოფილ საოჯახო მომსახურებებსა და იმ საქონელსა და მომსახურებებს შორის, რომელთაც ნაყოფიერი ეწოდება და რომელთა წარმოება და მოხმარებაც ოჯახის ფარგლებში ხდება.

ტრადიციულ ფერმის ეკონომიკაში, ოჯახის მიერ მოხმარებული საქონლის დიდი ნაწილი ამ ოჯახის მიერვეა წარმოებული: ის პირდაპირ შთანთქავს საკუთარი წარმოების ნაწილს. თუმცა, ეს წარმოება გასავლიანიცაა; ესე იგი, არ არსებობს განსხვავება სამომხმარებლო ღირებულებასა და გაცვლით ღირებულებას შორის. იგივე პროდუქტს, რომელსაც ოჯახი მოიხმარს და რომელსაც სამომხმარებლო ღირებულება გააჩნია, ბუნებრივად აქვს გაცვლითი ღირებულებაც, რადგან შესაძლებელია მისი გასაყიდად გატანა. მეორეს მხრივ, თვითწარმოებადი რომ არ იყოს, საჭირო გახდებოდა მისი ჩანაცვლება მისი ბაზარზე შეძენილი ექვივალენტით.

აქედან გამომდინარე, სოფლის მეურნეობის პროდუქცია, რომელიც თვითმოხმარებადია, დაინტერესებული პირების მიერ შემოსავლად მიიჩნევა, ხოლო ეროვნულ ანგარიშგებაში – წარმოებად. ერთადერთი კითხვა, რომელსაც ეროვნულ ანგარიშგებაში ვაწყდებით, შემდეგია: ოჯახის მიერ შეჭმული ღორი მისი საწარმოო ფასის მიხედვით უნდა შევაფასოთ, ანუ იმ ფასის მიხედვით, რომლის სანაცვლოდაც იგი გაიყიდებოდა (ანუ, ფერმის სავარაუდო მოგება), თუ მისი აღდგენითი ფასის, ანუ იმ ფასის მიხედვით, რომლის გადახდაც ოჯახს მოუწევდა, ღორი თვითონ რომ არ ეწარმოებინა (ანუ, ფერმის სავარაუდო ხარჯი).

როდესაც მწარმოებელი და მომხმარებელი ერთია, როგორც ფერმერთა ოჯახის შემთხვევაში, აშკარაა, რომ არსებობს კონტინუუმი წარმოებასა და მოხმარებას შორის: ხორბალს თესავენ მოსახმარებლად; მას ფქვავენ, რადგან მარცვლეულად მისი მოხმარება შეუძლებელია; მას საჭმელად ამზადებენ, რადგან ფქვილად მისი მოხმარება შეუძლებელია; ამ ოპერაციებიდან არცერთია სასარგებლო დანარჩენების გარეშე, რადგან მიზანი საბოლოო მოხმარებაა. შესაბამისად, აბსურდია ამ პროცესში წყვეტის შემოტანა. თუმცა, სწორედ ეს ხდება მაშინ, როდესაც ამ პროცესის კონკრეტული ნაწილი აღრიცხვისას ნაყოფიერად აღინიშნება – ფქვილის წარმოებამდე და მის ჩათვლით – ხოლო დანარჩენი ნაწილები, მაგალითად, პურის ცხობა, არანაყოფიერად მიიჩნევა. თვითმოხმარებადი ნაწარმის წარმოების პროცესი ან სრულიად ნაყოფიერად უნდა მიიჩნეოდეს, ან სრულიად არანაყოფიერად. უკანასკნელი ჰიპოთეზა აბსურდია იმიტომ, რომ ღორი, რომელიც შეჭამეს, შესაძლოა, ბაზარში გაყიდულოყო და მისი ჩანაცვლება თანაბარი რაოდენობის შეძენილი საჭმლით იქნებოდა საჭირო.  ეს ემართებათ ფერმერებს, რომლებიც მხოლოდ ერთი სახის მოსავალს ან ცხოველს აწარმოებენ და მშრომელებს, რომლებიც ისეთს არაფერს აწარმოებენ, რისი მოხმარებაც შეიძლება. იმ ფაქტს, რომ წარმოების საბოლოო მიზანი მოხმარებაა, ნიღბავს ის ფაქტი, რომ ამ შემთხვევაში ნაწარმი ორჯერ უნდა გაიცვალოს იმისთვის, რომ მისი მოხმარება შესაძლებელი გახდეს (შრომის ნაწარმის გაყიდვა და მოსახმარებლად ნაწარმის შეძენა). წარმოება-მოხმარების კონტინუუმში წყვეტა შემოაქვს არა იმ ფაქტს, რომ საბოლოო მიზნის (მოხმარება) მისაღწევად საჭირო კონკრეტული ქმედებები არანაყოფიერია, არამედ იმას, რომ როდესაც წარმოება სპეციალიზირებულია, ხდება მოხმარების (ყოველგვარი წარმოების საბოლოო მიზანი) შუამავლობითი გაცვლა.

ფერმაში თვითმოხმარების მაგალითი ააშკარავებს იმ ფაქტს, რომ ბუნებაში არ არსებობს განსხვავება „ნაყოფიერად“ მიჩნეულ საქმიანობასა (ღორის მოსუქება) და „არანაყოფიერად“ მიჩნეულ საოჯახო საქმიანობას (ამავე ღორის საჭმელად მომზადება) შორის.

შევაჯამოთ: სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობაში ქალები და კაცები ერთად ქმნიან სამომხმარებლო ღირებულებას, რაც არის:

  1. არსებითად გაცვლითი ღირებულებები: ქალები და კაცები აწარმოებენ რძეს, კვერცხს და სასოფლო-სამეურნეო ნაწარმს საკუთარი მოხმარებისათვის და გასაყიდად; მოხმარების სასურველი დონე და ფულის სასურველი რაოდენობა განსაზღვრავს იმას, თუ რა გამოიყოფა გასაყიდად და რა არის თვითმოხმარებადი;
  2. აღრიცხვაში შეტანილი, როგორც წარმოება (მთლიან ეროვნულ პროდუქტში).

ეგრეთ წოდებული ნაყოფიერი სამომხმარებლო ღირებულებები არ განსხვავდება ეგრეთ წოდებული არანაყოფიერი სამომხმარებლო ღირებულებებისგან, რომლებიც „წმინდად საოჯახო“ შრომით იქმნება; ორივე შექმნისა და ნედლეულის ტრანსფორმაციის ერთი და იგივე პროცესის ნაწილია (ისინი ერთი და იგივე ნედლეულისკენ არიან მიმართულნი მოხმარებადი საჭმლის საწარმოებლად) და მათ ერთი და იგივე მიზანი აქვთ: თვითმოხმარება.[13]

 

  • ისევე, როგორც არსებობს უწყვეტობა თვითმოხმარებისათვის განზრახულ ნაყოფიერ საქმიანობასა და თვითმოხმარებისათვის განზრახულ არანაყოფიერ საქმიანობას შორის (საოჯახო საქმიანობა), ასევე არსებობს უწყვეტობა ქალთა მიერ აუნაზღაურებლად გაწეულ მომსახურებებსა და კომერციალიზებულ მომსახურებებს შორის.

დღესდღეისობით, ინდუსტრიალიზებულია უამრავი პროცესი, რომელიც ნედლეულის მოხმარებად ნაწარმად ქცევასთანაა დაკავშირებული; პროცესები, რომლებიც წარსულში საოჯახო საქმიანობის ნაწილი იყო, ახლა სახლის გარეთ სრულდება – საქმიანობები, როგორიცაა პურის ცხობა, კერვა და კონსერვირებული საკვების მომზადება. დღეს საცხობები, ტანსაცმლის მწარმოებლები და კონსერვირებისა და გაყინვის კომპანიები ყიდიან შრომას, რომელსაც წარსულში ქალები აუნაზღაურებლად უზრუნველყოფდნენ. ეს მრეწველობა წარმოებად მიიჩნევა და ოფიციალურად ითვლება მთლიან ეროვნულ პროდუქტში: მასთან დაკავშირებული შრომა ნაყოფიერად მიიჩნევა, ხოლო ის ადამიანები, რომლებიც ამ საქმეს აკეთებენ – მწარმოებლებად, ეს ასე არ იყო მაშინ, როდესაც საქონელს ქალები აწარმოებდნენ აუნაზღაურებელი შრომის ფასად.

ამ საქმიანობის უმეტესობას ცოლები უკვე აღარ ასრულებენ; ისინი ბუნებით დიდად არ განსხვავდება ისეთი საოჯახო ოპერაციებისგან, როგორიცაა სახლის საქმიანობა, საჭმლის მომზადება, ბავშვებზე ზრუნვა, რომელთაც შემთხვევათა უმეტესობაში ქალები ანაზღაურების გარეშე ასრულებენ. ის ფაქტი, რომ როდესაც ქალები ამ მომსახურებებს სახლის გარეთ უზრუნველყოფენ, მათ ანაზღაურებას აძლევენ, კიდევ ერთხელ ამტკიცებს იმას, რომ ანაზღაურების არარსებობა სულაც არ არის დამოკიდებული საქმიანობის ხასიათზე.

როდესაც ამ მომსახურებების უზრუნველყოფა ოჯახებში ქალებს არ შეუძლიათ, ისინი შეძენის გზით უნდა მოიპოვონ. ბაზარზე ყოველი ასეთი საოჯახო მომსახურება არსებობს: გასტრონომები და რესტორნები მზა საკვებს გვთავაზობენ, ბაგა-ბაღები და ძიძები – ბავშვებზე ზრუნვას, დამლაგებელთა სააგენტოები და მოსამსახურეები საოჯახო საქმიანობას ასრულებენ და ა.შ.

საკვებთან დაკავშირებული ხარჯები ოჯახური ბიუჯეტის უპირველეს პუნქტს შეადგენს (50-დან 80%-მდე). ოჯახს აქვს არჩევანი, შეიძინოს საჭმელად მზა საკვები (შესაბამისად, გადაიხადოს ნედლეულის საფასურთან ერთად რესტორნის მეპატრონის ან მომწოდებლის მიერ დამატებული ანაზღაურებადი შრომის ღირებულებაც), ან იყიდოს უმი ნედლეული და გაწიოს ის სამსახური, რომელიც ამ ნედლეულის მოხმარებისათვის გასამზადებლადაა საჭირო. საკვები ბიუჯეტის უდიდესი ნაწილი ნედლეულის შეძენაზე იხარჯება: „შეიძლება, ითქვას, რომ ოჯახი თავად აწარმოებს საბოლოო ნაწარმს მოხმარებისათვის. ამის გასაკეთებლად ოჯახი იყენებს შრომას (საშინაოს), დანადგარებს (გრძელვადიანი მოხმარების საქონელს) და ნედლეულს (პირდაპირ მწარმოებელი ფირმებისგან შეძენილ შუამავლურ ნაწარმს), რომელიც ოჯახის მიერვეა გარდაქმნილი შრომისა და კაპიტალის გარკვეული რაოდენობის დახმარებით. როდესაც სიტუაციას ამგვარად ვუყურებთ, ოჯახი მხოლოდ იმით განსხვავდება ფირმისგან, რომ ოჯახი წარმოებას (რაც ფირმის ერთადერთი ფუნქციაა) მოხმარების საქმიანობას ამატებს (რაც თავად ოჯახის მიერ ფირმაში ნაწარმოები საქონლის დახმარებით შესრულებული წარმოების მიზანია).“[14]

მწარმოებლისთვის წარმოების უკანასკნელი მიზანი მოხმარებაა, იქნება ეს მისივე ნაწარმი სამომხმარებლო მეურნეობაში, თუ სხვათა ნაწარმი სპეციალიზირებულ მეურნეობაში (რადგან მყიდველისათვის წარმოების უკანასკნელი მიზანი ამ ნაწარმის მოხმარებაა). ხელფასები, რომლებიც სპეციალიზირებული წარმოების გაცვლა-გამოცვლიდან ან ბაზარზე შრომითი ძალიდან მომდინარეობს, არ არის საკმარისი ამ მიზნის მისაღწევად. ეს მიზანი ორ საფეხურად მიიღწევა:

  • ანაზღაურებადი შრომის შედეგად მიღებული ხელფასით მოსახმარებლად ნედლეულის შეძენის საშუალებით.
  • ოჯახური შრომის საფუძველზე, ამ პირველადი მასალების გარდაქმნა დაუყოვნებლივ მოხმარებად ნაწარმად.

შესაბამისად, ჩვენ ერთის მხრივ გვაქვს საშინაო შრომა, რომელიც უზრუნველგვყოფს კონკრეტული რაოდენობის დაუყოვნებლივ მოხმარებადი ნაწარმით; ხოლო მეორეს მხრივ, საგარეო შრომა, რომელიც გარკვეულ ფულად შემოსავალს გვაძლევს. თუმცა, როგორ შეიძლება ამ ფულადი შემოსავლის გამოყენება? ჩვენ ვფიქრობთ, რომ ეს გამოყენება გულისხმობს არა იმ ნაწარმის ვარგისობას, რომელსაც ეს შემოსავალი შეიძენს, როგორც ამას ტრადიციული თეორია გვეუბნება; არამედ, ჩვენს ჰიპოთეზებზე დაყრდნობით, ამ შემოსავლის წვლილს მოხმარებადი მზა ნაწარმის წარმოების პროცესში; ანუ, ის გულისხმობს ამ შემოსავლით შეძენილი კაპიტალური ნაწარმის წვლილს (ნედლეული და გრძელვადიანი მოხმარების საქონელი) მოხმარებადი მზა ნაწარმის წარმოებაში.[15]

ეს ბურჟუა ეკონომისტი არ აღნიშნავს იმას, რომ თუკი „ოჯახების“ უმეტესობას ნედლი საკვების შეძენა ურჩევნია, ეს იმიტომ ხდება, რომ საოჯახო შრომა აუნაზღაურებელია და ამ შრომას მხოლოდ და მხოლოდ ცოლები უზრუნველყოფენ. შესაძლოა, ეს ფაქტები დავუპირისპიროთ იდეოლოგიას, რომელიც გვეუბნება, რომ ქმრის შემოსავალი საკმარისია იმისთვის, რომ ოჯახში მოხმარების სრული საფასური დაფაროს მაშინ, როდესაც დიასახლისი „საკუთარი პურის ფულს არ შოულობს“.

1955 წელს საფრანგეთში 105 მილიარდი სამუშაო საათიდან 43 მილიარდი ანაზღაურებად შრომას მიეძღვნა, ხოლო 45 მილიარდი – აუნაზღაურებელ საშინაო საქმიანობას.[16] შვედეთის ეროვნული ბუღალტრული სამსახური ამ აუნაზღაურებელ შრომას მთლიან ეროვნულ პროდუქტს მიაწერს და მას მთლიანის ერთ მეხუთედად აფასებს.[17] 1958 წელს საფრანგეთში დაქორწინებული ქალები აუნაზღაურებელი საშიანო შრომის საშუალოდ 60 საათს უზრუნველყოფდნენ: 35 საათი უშვილო ქალებისათვის, 53 საათი ერთშვილიანი ქალებისათვის, 64 საათი ორშვილიანი ქალებისათვის, 70 საათი სამშვილიანი ქალებისათვის.[18]

დასკვნა: ქალთა შრომის გამორიცხვა გაცვლა-გამოცვლის სფეროდან არ არის მათი წარმოების ბუნების შედეგი, რადგან მათი აუნაზღაურებელი შრომა მიმართულია:

  1. ისეთი ნაწარმისა და მომსახურებების წარმოებისაკენ, რომლებიც აღწევს და იცვლება ბაზარზე (სოფლის მეურნეობაში, ხელობასა და ბიზნესში).
  2. ნაწარმისა და მომსახურებების იმ წარმოებისაკენ, რომელიც ანაზღაურებადია ოჯახის გარეთ და აუნაზღაურებელია ოჯახში. ეს გულისხმობს ნებისმიერ წარმოებას, რომელიც ოჯახში ხდება, მიუხედავად მისი ბუნებისა.
  3. დღესდღეისობით, ქალთა სამუშაო ძალის მითვისება შეზღუდულია და გულისხმობს მხოლოდ საშინაო შრომისა და ბავშვთა აღზრდის პროცესების (მათი აუნაზღაურებელი შრომის უზრუნველყოფა) ექსპლუატირებას.

ინდუსტრიალიზაციის გამოჩენასთან ერთად, ოჯახს წაერთვა წარმოების ერთეულის ფუნქცია გარდა გარკვეული სექტორებისა. ინდუსტრიალიზაცია პრინციპულად იმას ნიშნავს, რომ ბაზრისთვის განკუთვნილი წარმოების უდიდესი ნაწილი ოჯახის ფარგლებში ვეღარ შესრულდება.

ამის შედეგად, ამგვარი წარმოება ვეღარ მოიცავს ცოლებისა და შვილების აუნაზღაურებელ შრომას. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ცოლების შრომა ვეღარ იქნება ბაზრისათვის განკუთვნილი წარმოების ნაწილი, რადგან ეს წარმოება ოჯახის ფარგლებს გარეთ ხორციელდება. წარმოების ამ წესის გავრცელებასთან ერთად, მცირდება იმ დამოუკიდებელ მშრომელთა რიცხვი, რომელთაც თავიანთი ცოლების შრომის ბაზარზე გაცვლა შეუძლიათ და იზრდება იმ დაქირავებულ მუშათა რიცხვი, რომელთაც ეს არ შეუძლიათ.

იმ სექტორებში, სადაც ბაზრისათვის განკუთვნილი წარმოება მთლიანად დაქირავებულ მშრომელთა მიერ ხორციელდება, ცოლის აუნაზღაურებელი შრომა მხოლოდ ისეთ წარმოებას მიეწერება, რომელიც ბაზრისათვის განკუთვნილი არ არის. უფრო ზუსტად, საოჯახო წარმოების წესი – ცოლების აუნაზღაურებელი შრომის ექსპლუატაცია – ვერ მიეწერება ბაზრისათვის განკუთვნილ წარმოებას. თუმცა, ხაზი უნდა გაესვას იმასაც, რომ ეს ქმრის მიერ გაცვლა-გამოცვლის საკითხია. მაგალითად, ცოლის სასოფლო-სამეურნეო შრომა აუნაზღაურებელია იმ შემთხვევაში, თუკი იგი ოჯახის ფარგლებში ხორციელდება: მას არ შეუძლია საკუთარი საშინაო შრომის ბაზარზე გაცვლა. შესაბამისად, ის არ არის პასუხისმგებელი საკუთარ სამუშაო ძალაზე. მხოლოდ მის ქმარს ძალუძს საკუთარი ცოლის წარმოების ბაზარზე გაცვლა. ქალი ასევე არ არის პასუხისმგებელი საკუთარ საოჯახო საქმიანობაზე იმ შემთხვევაში, თუკი ის ოჯახის ფარგლებში ხორციელდება და მისი ბაზარზე გაცვლა მხოლოდ ოჯახის ფარგლებს გარეთ შეუძლია. შესაბამისად, ქალთა წარმოებას ყოველთვის გააჩნია გაცვლითი ღირებულება (ანუ, მისი გაცვლა თავად შეუძლიათ) გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც იგი ოჯახის ფარგლებში ხორციელდება. ინდუსტრიალიზაციის გამოჩენასთან ერთად, საოჯახო წარმოება მხოლოდ საოჯახო საქმიანობას მოიცავს; უფრო ზუსტად, ჩვენ საოჯახო საქმიანობას ვეძახით იმას, რადაც ცოლის აუნაზღაურებელი წარმოება იქცა.

ქალების ინდუსტრიაში შესვლა და მათი დაქირავებულ მუშებად ქცევა სამუშაო ძალის სრული ექსპლუატირების შეუძლებლობის პირდაპირი შედეგია. საფრანგეთში ქალ მშრომელთა პროპორცია დღესაც იგივეა, რაც 1900 წელს იყო. თუმცა, მათი ქმრების მიერ მათი სამუშაო ძალის მითვისება იმდენად აბსოლუტურია, რომ მათ მიერ ოჯახის ფარგლებს გარეთ გამომუშავებული ხელფასიც მათ ქმრებს ეკუთვნის. 1907 წლის შემდეგ, ქალს აქვს უფლება – კანონიერად – ჰქონდეს საკუთარი ხელფასი, მაგრამ ქორწინების წესი ამ კონცესიას აუქმებს (ყველა შემოსავალი ხდება საერთო ბიუჯეტის ნაწილი, რომელსაც მხოლოდ ქმარი განაგებს). 1965 წლამდე ცოლის სამუშაო ძალა სრულიად მითვისებული იყო: ქმარს შეეძლო, აეკრძალა მისთვის სახლის გარეთ შრომა. გამომდინარე იქიდან, რომ ამგვარი წესრიგი 1965 წელს გაუქმდა, შეიძლება ითქვას, რომ მას შემდეგ ქალებმა კანონიერი თვალსაზრისით მაინც დაიბრუნეს თავიანთი სამუშაო ძალის ნაწილი. მიუხედავად იმისა, რომ ქალი კანონიერად თავისუფალია, იშრომოს სახლის გარეთ, ის ფაქტობრივად სულაც არაა თავისუფალი ამის გასაკეთებლად. მისი სამუშაო ძალის ნაწილი ჯერ კიდევ მითვისებულია, რადგან „იგი ვალდებულია, შეასრულოს თავისი ოჯახური პასუხისმგებლობები“, ანუ, უზრუნველყოს საოჯახო საქმიანობა და ბავშვთა აღზრდა ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე. გარდა იმისა, რომ სახლის ფარგლებს გარეთ შრომა მათ საოჯახო საქმიანობისაგან არ ათავისუფლებს, მან ქალს ამ უკანასკნელის კეთებაში ხელი არ უნდა შეუშალოს. შესაბამისად, ქალი თავისუფალია, შეასრულოს ორმაგი სამუშაო გარკვეული ეკონომიკური დამოუკიდებლობის სანაცვლოდ. დაქორწინებული, დასაქამებული ქალის მდგომარეობა ნათელყოფს მისი სამუშაო ძალის კანონიერ მითვისებას. სინამდვილეში, მის მიერ საოჯახო საქმიანობის უზრუნველყოფა აღარ მართლდება ეკონომიკური გაცვლა-გამოცვლით, რომელთანაც „დიასახლისის“ მონობა ძალადობრივადაა გაიგივებული. უკვე შეუძლებელია იმ მოსაზრების შენარჩუნება, რომ საოჯახო საქმიანობა მხარდაჭერის სანაცვლოდ სრულდება და რომ ეს მხარდაჭერა ხელფასის ექვივალენტია და შესაბამისად, ამგვარი სამუშაო ანაზღაურებადია. ქალები, რომლებიც სახლის გარეთ შრომობენ, საკუთარ თავებს უჭერენ მხარს და შესაბამისად, საოჯახო საქმიანობას არაფრისთვის ასრულებენ.

გარდა ამისა, როდესაც „გარეთ“ მომუშავე ქალის ხელფასი წყვილის მიერ ითვლება, ბავშვთა მოვლის, დამატებითი გადასახადების და ა.შ. ხარჯები მხოლოდ მის ხელფასს აკლდება ნაცვლად იმისა, რომ წყვილმა ისინი ერთობლივად გადაიხადოს. ეს გვაჩვენებს, რომ:

  1. მიიჩნევა, რომ ეს მომსახურებები უფასო უნდა იყოს, ისეთ მომსახურებებთან შედარებით, როგორიცაა ბინის ქირა, ტრანსპორტაცია და ა.შ., რომლებიც შემოსავალს არ აკლდება.
  2. მიიჩნევა, რომ ეს მომსახურებები ექსკლუზიურად ცოლმა უნდა უნზრუნველყოს; მისი ხელფასის ნაწილი წყვილის მიერ არარსებულად აღიქმება და იმას ხმარდება, რაც ქალს უფასოდ უნდა გაეკეთებინა.

ამ გამოთვლების თანახმად, წყვილი აღმოაჩენს, რომ ცოლი „თითქმის არაფერს“ შოულობს. 1968 წლის აღწერის თანახმად, საფრანგეთში მცხოვრები დაქორწინებული ქალლების 37.8% სახლის გარეთ შრომობს.[19]

  1. ამ ყველაფრის საფუძველზე, უკვე შესაძლებელია კლასობრივი ანალიზის წინაპირობების მონახაზის გაკეთება.

ჩვენს საზოგადოებაში წარმოების ორი წესის არსებობა ჩამოყალიბებულია: (1) ნაწარმის უმეტესობა ინდუსტრიული წესით იწარმოება; (2) საოჯახო მომსახურებები, ბავშვების აღზრდა და ნაწარმის გარკვეული რაოდენობა საოჯახო წესით იწარმოება. წარმოების პირველი წესი კაპიტალისტურ ექსპლუატაციას იწვევს; მეორე კი ოჯახურ, უფრო ზუსტად – პატრიარქალურ ექსპლუატაციას.

თხუთმეტი მილიონი ზრდასრული კაციდან, 307,000 კაცი (ოჯახის დამხმარე) ხდება ექსპლუატაციის მეორე ფორმის მსხვერპლი: ისინი უზრუნველყოფენ აუნაზღაურებელ კვალიფიცირებულ მომსახურებებს ოჯახის ფარგლებში (ძირითადად, სოფლის მეურნეობაში). ყველა დაქორწინებული ქალი (ანუ ზრდასრული ქალების 80% დროის ნებისმიერ მონაკვეთში) ხდება ამ ექსპლუატაციის მსხვერპლი: ისინი ოჯახის ფარგლებში უზრუნველყოფენ აუნაზღაურებელ საოჯახო მომსახურებებსა და ბავშვთა აღზრდის საქმიანობას მაინც. ვაჟის ან უმცროსი ძმის სტატუსი, რომელიც კაცებისათვის ოჯახური ექსპლუატაციის საფუძველია, დროებითია; ქალის სტატუსი სამუდამოა. მეტიც, ოჯახის კაცი დამხმარეების ექსპლუატირება არ ხდება მხოლოდ იმიტომ, რომ ისინი კაცები არიან, თუმცა ქალების ექსპლუატირება მხოლოდ მათი ქალობის (ცოლობის) საფუძველზე ხდება. მაშინ, როდესაც ფერმაში, საწარმოში, ან მაღაზიაში აუნაზღაურებელი შრომის განხორციელება ოჯახის წევრ კაცებსაც და ქალებსაც თანაბრად შეუძლიათ, აუნაზღაურებელი საოჯახო საქმიანობა ექსკლუზიურად ქალების, ანუ ოჯახის უფროსის ცოლების მიერ ხორციელდება.

ქალთა სამუშაო ძალის მითვისება ხდება ყოველგვარი საოჯახო წარმოებისათვის მაშინ, როდესაც ოჯახი ბაზრისათვის წარმოების ერთეულია (ფერმერების, ხელოსნებისა და მაღაზიის მეპატრონეების ცოლები – 15.5 მილიონი ზრდასრული ქალიდან დაახლოებით ერთი მილიონი). ქალთა შრომის მითვისება მხოლოდ საოჯახო საქმიანობისათვის ხდება მაშინ, როდესაც ოჯახური წარმოება ბაზრისათვის განკუთვნილი აღარაა (დაქირავებული მუშების ცოლები).

პირველ შემთხვევაში ქალთა სამუშაო ძალა სრულიად მითვისებულია; მეორე შემთხვევაში, ის სრულიად მითვისებულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ქალი სახლის გარეთ არ შრომობს, ან ნაწილობრივ მითვისებულია მაშინ, როდესაც მას სახლის გარეთ სამუშაო აქვს (დაქორწინებული ქალების 37.8% „დასაქმებულია“, მაგრამ ამ რიცხვს უნდა გამოვაკლოთ ოჯახის დამხმარეები – ფერმერების, ხელოსნებისა და მაღაზიის მფლობელების დაახლოებით 800,000 ცოლი).

შესაბამისად, დაქორწინებული ქალების უმეტესობას არ გააჩნია დამოუკიდებელი შემოსავალი და მხარდაჭერის სანაცვლოდ შრომობს. წარმოების ამ და კაპიტალისტურ, სახელფასო წესებს შორის განსხვავება მდგომარეობს არა შრომის სანაცვლოდ მიღებული სარგებლის რაოდენობაში ან მიღებული მხარდაჭერის ღირებულებასა და სავარაუდო ხელფასს შორის არსებულ განსხვავებაში, არამედ თავად წარმოებით ურთიერთობაში.

დაქირავებული მუშა ყიდის თავის სამუშაო ძალას ფიქსირებული ხელფასის სანაცვლოდ, რომელიც უზრუნველყოფილი მომსახურების მიხედვით განისაზღვრება: ეს მომსახურებებიც ფიქსირებულია და განსაზღვრულია მათი რაოდენობა (სამუშაო საათები) და ტიპი (კვალიფიკაცია). ექვივალენტები განისაზღვრება ფიქსირებული შკალის მიხედვით (ანუ საფასურით, რომელსაც კაპიტალისტურ სისტემაში შრომის ბაზარზე სრული მიწოდება და მოთხოვნა განსაზღვრავს) – შკალის, რომელიც არ არის დამოკიდებული დაინტერესებული მხარეების კეთილ ნებაზე. კონკრეტულ დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არ აქვთ გავლენა კონტრაქტის პირობებზე და ეს ინდივიდები მონაცვლეობითები არიან. მიწოდებულ შრომას უნივერსალური ღირებულება აქვს და სწორედ ეს ღირებულება არის ის, რასაც დამსაქმებელი ყიდულობს და დაქირავებული მუშა ფულად აქცევს, რადგან მას ამ სამუშაო ძალის სხვაგან წაღება შეუძლია. ის ფაქტი, რომ კონკრეტული მომსახურებები იყიდება, ნიშნავს იმას, რომ დაქირავებულ მუშას შეუძლია, გაზარდოს თავისი შემოსავალი მის მიერ მიწოდებული მომსახურებების (რაოდენობის ან ტიპის) გაუმჯობესების გზით.

ის მომსახურებები, რომელთაც დაქორწინებული ქალი უზრუნველყოფს, ფიქსირებული არ არის: ისინი დამოკიდებულია დამქირავებლის, ანუ ქმრის სურვილზე. ეს მომსახურებები არც ფიქსირებული შკალის მიხედვით ანაზღაურდება: მიწოდებული მხარდაჭერა დამოკიდებულია არა ცოლის მიერ გაწეულ სამსახურზე, არამედ ქმრის სიმდიდრესა და კეთილ ნებაზე. ერთი და იგივე სამუშაოსათვის (მაგალითად, სამი შვილის გაზრდა) მიღებული მხარდაჭერა მშრომელისა და ბიზნეს აღმასრულებლის ცოლებისათვის თითქმის ათმაგად განსხვავებულია. და პირიქით, ერთი და იგივე მხარდაჭერისათვის ცოლი სხვადასხვანაირ სამუშაოს ახორციელებს, რაც მისი ქმრის საჭიროებებზეა დამოკიდებული. შესაბამისად, მაღალი კლასის წარმომადგენელი კაცის ცოლის საოჯახო საქმიანობა შემცირებულია საზოგადოებაში გამოჩენისა და მფლანგველური მოხმარების სასარგებლოდ. გამომდინარე იქიდან, რომ მიღებულ სარგებელს არ აქვს კავშირი მიწოდებულ მომსახურებასთან, ქალებს არ შეუძლიათ თავიანთი ცხოვრების დონის ამაღლება მათ მიერ მიწოდებული მომსახურებების გაუმჯობესების გზით. მათთვის ერთადერთი გამოსავალია იგივე მომსახურებების მიწოდება შედარებით მდიდარი კაცისათვის: მათი შრომის ღირებულების არქონის ლოგიკური შედეგი კარგი ქორწინებისათვის შეჯიბრებაა. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ შეძლებული კლასის წევრ კაცთან ქორწინება ქალის ცხოვრების დონეს ამაღლებს, ის არ აქცევს მას ამ კლასის წევრად. ის თავად არ ფლობს წარმოების საშუალებას. შესაბამისად, მისი ცხოვრების დონე დამოკიდებულია არა მის კლასობრივ კავშირზე პროლეტარიატთან, არამედ მის მონურ წარმოებით კავშირზე საკუთარ ქმართან. შემთხვევების უმეტესობაში, ბურჟუა კაცების ცოლებმა, რომელთა ქორწინებაც დასრულდა, თავიანთი პურის ფული დაქირავებული შრომით უნდა მოიპოვონ. ამის შედეგად, ისინი კონკრეტულად ხდებიან ის პროლეტარები, რომლებიც აქამდე არსებითად იყვნენ – ასაკის ან/და პროფესიული მომზადების არარსებობის დამატებითი დაბრკოლებით. განქორწინება ნათელყოფს ქალთა ვირტუალურ და ნამდვილ მდგომარეობას კაპიტალისტურ სისტემაში.

ქალთა შრომის ღირებულების არქონას ამტკიცებს ის ფაქტი, რომ მათ მიერ მიწოდებული მომსახურებები სრულიად დამოუკიდებელია მიღებული მხარდაჭერისაგან. ეს მის მიერ საკუთარი შრომის გაცვლის შეუძლებლობის შედეგია, რაც თავისთავად იმის შედეგია, რომ ქალებისათვის დამქირავებელთა ცვლილება შეუძლებელია (საკმარისია, შევადაროთ იმ განქორწინებულ ქალთა რაოდენობა, რომლებიც ხელმეორედ ქორწინდებიან, იმ მუშათა რაოდენობას, რომლებიც იმავე წელიწადში სამსახურებს იცვლიან). კონტრაქტის ცალმხრივად გაწყვეტა მაშინაც კი შესაძლებელია, როდესაც ცოლები აგრძელებენ ამ კონტრაქტის შესაბამისი მომსახურებების გაწევას (მაგალითად, განქორწინების შედეგად ბავშვთა მეურვეობის უფლების მიღების შემდეგ, ისინი იღებენ მხოლოდ ალიმენტებს – მათ მიერ ბავშვების აღზრდასთან დაკავშირებული შრომა აუნაზღაურებელია).

შეჯამება: მაშინ, როდესაც დაქირავებული მუშა ბაზარზეა დამოკიდებული (დამქირავებელთა თეორიულად შეუზღუდავ რაოდენობაზე), დაქორწინებული ქალი დამოკიდებულია მხოლოდ ერთ ინდივიდზე. მაშინ, როდესაც დაქირავებული მუშა ყიდის თავის სამუშაო ძალას, დაქორწინებული ქალი გასცემს თავისას: ექსკლუზიური უფლება და გადაუხდელობა მჭიდროდაა დაკავშირებული.

  1. სრული და პირადი ურთიერთობის (ქორწინება) ფარგლებში აუნაზღაურებელი შრომის მიწოდება მონურ ურთიერთობას წარმოქმნის.[20]

შეგვიძლია, ვთქვათ, რომ რადგან ოცდახუთ წელზე უფროს ქალთა 10%-ზე ნაკლებია დაუქორწინებელი, საკმაოდ მაღალია იმის შანსი, რომ ცხოვრების გარკვეულ მომენტში ყველა ქალი დაქორწინდება, და რომ ყველა ქალი განწირულია ამგვარ წარმოებით კავშირებში შესვლისთვის. როგორც ჯგუფი, რომელიც (დროის ნებისმიერ მონაკვეთში) ექვემდებარება ამგვარ წარმოებით კავშირს, ისინი ქმნიან კლასს; როგორც კატეგორია ადამიანებისა, რომლებიც დაბადებიდანვე განწირულნი არიან, იქცნენ ამ კლასის წევრებად, ისინი ქმნიან კასტას.[21]

ქორწინებაში მათი შრომის მითვისება და ექსპლუატირება აწესებს ჩაგვრას, რომელიც ყველა ქალისათვის საერთოა. როგორც ქალები, რომლებიც განწირულნი არიან „ვინმეს ცოლობისათვის“, ერთნაირი წარმოებითი კავშირებისათვის განწირული ქალებიც ერთ გამორჩეულ კლასს ქმნიან. მაშინ, როდესაც ისინი კაპიტალისტურ წარმოებაში მონაწილეობენ, ისინი დამატებით წარმოებით კავშირშიც შედიან. საფრანგეთში 5,900,000 ქალია ჩართული კაპიტალისტურ (არაფორმალურ) წარმოებაში; ამ ქალებიდან 5,160,000 დაქირავებული მუშაა, ხოლო 675,000 თვითდასაქმებულია. მთელ საფრანგეთში 11,000 ქალი „ინდუსტრიალისტია“. ქალთა უმცირესობა კაპიტალისტურ კლასს ეკუთვნის, ხოლო იმ ქალთა უმრავლესობა, რომლებიც სახლის გარეთ მუშაობენ, პროლეტარიატის წევრია. ამ კლასის ფარგლებში ისინი ზე-ექსპლუატირებულ „კასტას“ ქმნიან. ეს ცნობილი ფაქტია.

ეს ზე-ექსპლუატაცია მჭიდროდაა დაკავშირებული მათ, როგორც ქალთა სპეციფიკურ ექსპლუატაციასთან.

ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, ადვილი დასანახია, რომ ის მოსაზრება, თითქოს ბურჟუა კაცების ცოლები თავადაც ბურჟუები არიან ისეთივე ზუსტია, როგორც ის, რომ პლანტაციის მფლობელის მონა თავადაც პლანტაციის მფლობელია. მიუხედავად ამისა, ჩვენ ეს ყოველთვის გვესმის. ამჟამად ასევე ვხვდებით დაბნეულობას მუშათა ცოლებისა და ქალი მუშების ერთმანეთისაგან გარჩევისას. ესე იგი, როდესაც ქალებზე ვსაუბრობთ, მათი კლასობრივი წევრობა ხანდახან დაფუძნებულია კლასის მარქსისეულ განსაზღვრებაზე (მათ წარმოებით კავშირებზე), ხანდახან კი იმ განსაზღვრების დამტკიცებაზე, რომ  ქალები თავიანთი ქმრების საკუთრებასა და გაგრძელებას წარმოადგენენ.

თუმცა, თუკი მხოლოდ წარმოების კაპიტალისტურ წესს გავითვალისწინებთ (ეს, როგორც წესი, ასეა), და თუ ქალებსა და კაცებს ერთი და იგივე კრიტერიუმების ფარგლებში განვიხილავთ, გავიაზრებთ, რომ ის ქალები, რომლებიც სახლის გარეთ არ მუშაობენ, კლასობრივი სისტემის (პროლეტარიატი/კაპიტალისტი) გარეთ რჩებიან. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ქალების კლასობრივ სისტემაში რეინტეგრირება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, თუკი მათ კლასობრივ წევრობას არა-მარქსისტული კრიტერიუმებით განვსაზღვრავთ (თავიანთი ქმრების კლასით). „საზოგადოება კლასებად იყოფა, ქალები კი ამ კლასების მიღმა არ არიან; მაშასადამე, ყოველი ქალის ხვედრი დაკავშირებულია სხვა ქალებისა და კაცების ხვედრთან, რომლებიც იმავე კლასსა და საზოგადოებრივ კატეგორიას მიეკუთვნებიან.“[22] თავის მოჩვენებით, თითქოს ქალები კაპიტალისტურ სისტემაში თავიანთი ქმრების კლასს მიეკუთვნებიან, ხელს ვაფარებთ იმ ფაქტს, რომ სხვა სისტემაში ისინი ბუნებრივად არიან თავიანთი ქმრებისაგან განსხვავებული კლასის წევრები. იმის მტკიცებით, რომ ქორწინებას კაპიტალისტურ სისტემაში წარმოებითი კავშირების ჩანაცვლება და ამ სისტემაში კლასობრივი წევრობის კრიტერიუმად არსებობა შეუძლია, ხელს ვაფარებთ როგორც წარმოების განსხვავებული სისტემის არსებობას, ისევე იმ ფაქტსაც, რომ ამ უკანასკნელ სისტემაში წარმოებითი კავშირები ქმრებსა და ცოლებს ურთიერთსაპირისპირო კლასებში ანაწილებს (ქმრები ცოლების ექსპლუატაციის შედეგად იღებენ მატერიალურ სარგებელს). დაბოლოს, ქალთა თავიანთი ქმრების საკუთრებად განსაზღვრის მეშვეობით მათ კლასებში „რეინტეგრირებას“ მიზნად სწორედ იმ ფაქტის დამალვა აქვს, რომ ისინი თავიანთი ქმრების საკუთრებას წარმოადგენენ.

სინამდვილეში, თუკი ვინმეს სურს, ქალები ანტიკაპიტალისტურ ბრძოლაში ჩართოს, საკმარისი მათთვის იმის ჩვენება, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი ისინი ჩართულნი არიან წარმოების ამგვარ წესში (როგორც დაქირავებული მუშები), ქალთა უმეტესობას (ათიდან ცხრა ქალი, რომელიც სახლის გარეთ მუშაობს) აქვს ამ ბრძოლაში მონაწილეობის ობიექტური ინტერესი იმდენად, რამდენადაც ისინი მუშათა კლასს მიეკუთვნებიან; მაში, როდესაც თუკი პირიქით მოვიქცევით და მათ თავიანთი ქმრების კლასს მივუსადაგებთ, ბურჟუაზიის ცოლები (რომლებიც არ არიან ჩართულნი კაპიტალისტურ წარმოებაში) მტრებად გვევლინებიან. შესაბამისად, ადვილი დასანახია, რომ ეს არის არა ქალთა ანტიკაპიტალისტურ ბრძოლაში ჩართვის, არამედ წარმოების არაკაპიტალისტური სისტემის არსებობის უარყოფის საკითხი. წარმოების ამგვარი სისტემის უარყოფით ხდება ასევე ამ სისტემისათვის დამახასიათებელი წარმოებითი კავშირების არსებობის უარყოფაც, რის შედეგადაც დაინტერესებულ მხარეებს ერთმევათ ამ წარმოებითი კავშირების წინააღმდეგ აჯანყების შესაძლებლობა. შესაბამისად, უპირველეს ყოვლისა, ეს საოჯახო მომსახურებების წარმოების პატრიარქალური წესის შენარჩუნების საკითხია – ანუ, ამ მომსახურებების უფასოდ მიწოდებისა ქალების მიერ. ამ თვალსაზრისით, საინტერესოა ფრანგული კომუნისტური პარტიის დღევანდელი დამოკიდებულების შედარება ლენინის რეკომენდაციებთან:

ქალთა ნამდვილი გათავისუფლება, ნამდვილი კომუნიზმი, დაიწყება მხოლოდ იქ და მაშინ, როდესაც დაიწყება მთელი ძალღონით ბრძოლა (რომლის ლიდერიც იქნება პროლეტარიატი, რომელიც სახელმწიფო ძალაუფლებას ფლობს) ამ უმნიშვნელო მეოჯახეობის წინააღმდეგ, ანდაც მაშინ, როდესაც დაიწყება მისი სრული გარდაქმნა მსხვილ სოციალისტურ ეკონომიკად.[23] (კურსივი ორიგინალში)

კომუნისტური პარტიის გადაწყვეტილებაა

ყოველი ოჯახის საყოფაცხოვრებო ნივთებით უზრუნველყოფა საოჯახო მომსახურებების მექანიზაციის დასაწყებად.[24]

კომუნისტური პარტიისათვის, დამსაქმებელთა და საჯარო ადმინისტრაციის მოვალეობაა

მუშა ქალისათვის, როგორც ოჯახის დედისათვის საქმის კეთების გაადვილება.[25]

ლენინი:

სამწუხაროდ, ჩვენ ჯერ კიდევ შეგვიძლია ვთქვათ ჩვენი ამხანაგების შესახებ, „გადაფხიკე კომუნისტი და ფილისტერი გამოჩნდება“… არსებობს კი უფრო ხელშესახები მტკიცებულება, ვიდრე კაცი, რომელიც მშვიდად შესცქერის ცოლს, რომელიც ისეთი ტრივიალური, მონოტონური, დამაუძლურებელი და შრომატევადი საქმის კეთებით იცვითება, როგორიც საოჯახო საქმიანობაა… ძალიან ცოტა ქმარი (პროლეტარებიც კი) ფიქრობს იმის შესახებ, თუ რამდენად შეუმსუბუქებდა ცოლს ტვირთსა და დარდებს, ანდაც, სრულიად გაათავისუფლებდა მათ „ქალის საქმეში“ მიხმარებით.[26]

კომუნისტური პარტია:

… ოჯახში სირთულეებისა და დაღლილობის თანაბარი განაწილება თანასწორობის შეზღუდული (sic) კონცეფციაა.[27] (დამატებითი ხაზგასმა)

 

პოლიტიკური პერსპექტივები

დასკვნა: პატრიარქალური ექსპლუატაცია ქმნის ქალთა საერთო, სპეციფიკურ და ძირითად ჩაგვრას:

  • საერთო: იმიტომ, რომ მას გავლენა აქვს ყოველ დაქორწინებულ ქალზე (ქალების 80% დროის ყველა მონაკვეთში).
  • სპეციფიკური: იმიტომ, რომ აუნაზღაურებელი საოჯახო მომსახურებების მიწოდების მოვალეობა მხოლოდ ქალების ხვედრია.
  • ძირითადი: იმიტომ, რომ მაშინაც კი, როდესაც ქალები „გარეთ“ შრომობენ, კლასობრივი წევრობა, რომელსაც ისინი ამ შრომისგან იღებენ, წინასწარ განსაზღვრულია მათი ექსპლუატაციით, როგორც ქალებისა. ეს შემდეგნაირად ხდება: (ა) წარმოების საშუალების ფლობასთან წვდომას მათ ქორწინების წესები (1968 წლამდე) და მემკვიდრეობის პრაქტიკა (ქალი დამქირავებლების უმრავლესობა ან „ერთადერთი შვილია“, ან ქვრივი) უკრძალავდა; (ბ) მათ შემოსავალს აუქმებს იმ მომსახურებების ღირებულების გამოქვითვა, რომელთათვის გადახდაც მათ თავიანთი აუნაზღაურებელი მომსახურებების ჩასანაცვლებლად უწევთ; (გ) მათი საქმიანობით დაკავებისათვის საჭირო მატერიალურ გარემოებებს მათი პატრიარქალური ჩაგვრა განაგებს:
    • შრომის შესაძლებლობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად ასრულებენ ისინი „საოჯახო მოვალეობებს“, ამის შედეგი კი ისაა, რომ ოჯახის ფარგლებს გარეთ შრომა ან შეუძლებელია, ანდაც, ემატება მათ საოჯახო საქმიანობას.
    • საოჯახო მოვალეობები კაპიტალიზმის მიერ დაბრკოლებად და საბაბადაა დაფუძნებული, რათა მოახდინოს ქალთა ექსპლუატაცია მათი ოჯახსგარე სამუშაოს ფარგლებში.

ამ სტატიის ფარგლებში შეუძლებელი იყო ქალთა ნაყოფიერი შრომის ექსპლუატაციასა და მათი რეპროდუქციული შრომის ექსპლუატაციას შორის კავშირის კვლევა.  რეპროდუქციის კონტროლი, რომელიც ქალთა სხვა, უდიდესი მატერიალური ჩაგვრის – სექსუალური ექსპლუატაციის – გამომწვევი მიზეზი და საშუალებაა, ქალთა ჩაგვრის მეორე ფაქტორს წარმოადგენს. იმის ჩამოყალიბება, თუ რატომ და როგორ ხდება ამ ორი ექსპლუატაციის მიერ ერთმანეთის შეპირობება და შენარჩუნება და რატომ და როგორ აქვთ მათ ერთი და იგივე სტრუქტურა და ინსტიტუტი – ოჯახი – მოძრაობის ერთ-ერთი უპირველესი თეორიული მისწრაფება უნდა იყოს.

ეს ანალიზი კაპიტალიზმსა და პატრიარქატს შორის არსებული ურთიერთობის კვლევის მოსამზადებელი ღონისძიებაა. მნიშვნელოვანია, რომ ძალიან კარგად შევისწავლოთ, თუ რას მოიცავს პატრიარქატი, რათა გავიაზროთ, თუ რამდენადაა იგი თეორიულად დამოუკიდებელი კაპიტალიზმისაგან. მხოლოდ ამგვარი გააზრება მოგვცემს შესაძლებლობას, ავხსნათ ამ ორი სისტემის ისტორიულად შემჩნეული დამოუკიდებლობა. მხოლოდ ამის გაკეთების შედეგად იქნება შესაძლებელი ანტიპატრიარქალური ბრძოლისა და ანტიკაპიტალისტური ბრძოლის გასაჟღერებლად საჭირო მატერიალური საფუძვლის დამყარება. მანამ, სანამ ეს გაჟღერება დაუმტკიცებელ იერარქიულ პოსტულატებზე ან/და იდეოლოგიურ მოხალისეობაზეა დაფუძნებული, ჩვენ მოკლევადიან გეგმაში თეორიული დაბნეულობისა და პოლიტიკური არაეფექტურობისათვის ვართ განწირულნი, ხოლო გრძელვადიან გეგმაში – ისტორიული მარცხისათვის.

ამ ანალიზებს უნდა მოყვეს კლასობრივი ანალიზები, რომლებიც მოახდენს ინდივიდების ინტეგრირებას ექსპლუატაციის ორივე სისტემაში (პატრიარქალურსა და კაპიტალისტურში) მათ ობიექტურ ინტერესებზე დაყრდნობით. ეს მოკლევადიან გეგმაში დაუყოვნებელი ბრძოლისათვის მობილიზებისთვისაა საჭირო, ხოლო გრძელვადიან გეგმაში – იმის წარმოსადგენად, თუ როგორ უნდა მიეცეს ორიენტაცია ანტიპატრიარქალური და ანტიკაპიტალისტური ბრძოლების დინამიკას მათ რევოლუციურ ბრძოლად გასაერთიანებლად. (იმის თქმა ზედმეტია, რომ ეს აფუძნებს იმ უწყვეტი კვლევის საგანს, რომლის ძირითადი პრინციპებიც გამუდმებით გარდაიქმნება ბრძოლების ევოლუციასთან ერთად.)

ამჯერად, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ქალები არ გათავისუფლდებიან, თუკი წარმოებისა და გამრავლების პატრიარქალური სისტემა სრულიად არ განადგურდება. გამომდინარე იქიდან, რომ ეს სისტემა ძირითადია ყოველი საზოგადოებისათვის, ეს გათავისუფლება გულისხმობს ყოველი არსებული საზოგადოების საფუძვლების სრულ ჩამოშლას. ამგვარი ჩამოშლა შეუძლებელია რევოლუციის გარეშე.

ამ ბრძოლისათვის მობილიზება უნდა დაფუძნდეს პატრიარქალურ ჩაგვრაზე, შესაბამისად, მან უნდა მოიცვას ყველა ინდივიდი, ვინც პატრიარქატის მიერ იჩაგრება და აქედან გამომდინარე, დაინტერესებულია მისი განადგურებით; ეს ყველა ქალს გულისხმობს. მობილიზაციისათვის შრომამ ხაზი უნდა გაუსვას ყველა ადამიანის სოლიდარობას, რომელიც ერთი და იგივე სისტემის მიერაა დაჩაგრული. ამის გასაკეთებლად საჭიროა:

  • თავდასხმა ცრუ ცნობიერების პრობლემებზე, ანუ კლასობრივი ცნობიერებისა, რომელიც განსაზღვრულია კაპიტალისტური და არა პატრიარქალური კლასების წევრობის და ამ საბაბით ქალთა მტრულ პატრიარქალურ კლასთან იდენტიფიცირების მიერ.
  • იმის ჩვენება, თუ როგორ ემსახურება ამგვარი ცრუ ცნობიერება პატრიარქატის ინტერესებს და რამდენად აკნინებს იგი ჩვენს ბრძოლას.

ამჯერად, მოძრაობის პოლიტიკური და ტაქტიკური ალიანსები სხვა ჯგუფებთან, მოძრაობებთან ან რევოლუციურ პარტიებთან დაფუძნებული უნდა იყოს მხოლოდ ამ უკანასკნელთა ცალსახა ერთგულებაზე მოძრაობის მიზნების მიმართ – მათ ცხადად და ოფიციალურად გამოხატულ განზრახვაზე, გაანადგურონ პატრიარქატი და მათ პოზიტიურ მონაწილეობაზე იმ რევოლუციურ ბრძოლაში, რომელსაც მიზნად სწორედ ეს განადგურება აქვს.]

 

 

 

მონიკ უიტიგი, სქესის კატეგორია (1976)

დაიბეჭდა: ფემინისტური პრობლემები, ტომი #2, გამოცემა #2, გვ. 63 – 68, 1982 წლის შემოდგომა.  გავრცელებული ინფორმაციით, დაიწერა 1976 წელს.

 ო. ცხოველუნარიან იდეას გამოხატავს. ცხოველუნარიანს, ანდაც მასკულინურს მაინც. როგორც იქნა, ქალი, რომელიც აღიარებს! რომელიც რას აღიარებს? იმას, რის აღიარებაზეც ქალები დღემდე ყოველთვის უარს აცხადებდნენ (და დღეს იმაზე მეტად, ვიდრე აქამდე). იმას, რითიც კაცები ყოველთვის თავს ჭრიდნენ მათ: იმას, რომ ისინი არასდროს წყვეტენ თავიანთი ბუნების, თავიანთი სისხლის ძახილის მორჩილებას, რომ ყველაფერი მათში – თვით მათი გონებაც კი – სქესია. ­­– ჟან პოლანი, „ბედნიერება მონობაში“, პოლინ დე რეაჟის „ოს ამბის“ წინასიტყვაობა

1938 წელს, ბარბადოსის მშვიდობიანი კუნძული უცნაურმა და სისხლიანმა აჯანყებამ შეაზანზარა. დაახლოებით ორასი, ორივე სქესის წარმომადგენელი ზანგი[28], რომლებიც სულ ცოტა ხნის გათავისუფლებულნი იყვნენ მარტის პროკლამაციის მიერ, ერთ დილას თავიანთ ყოფილ ბატონთან, ვინმე გლენელგთან მივიდნენ მუდარით, რომ უკან, მონობაში დაებრუნებინა ისინი… მე ვეჭვობ… რომ გლენელგის მონები შეყვარებულნი იყვნენ თავიანთ ბატონზე, რომ მათ არ შეეძლოთ მის გარეშე ყოფნა. – ჟან პოლანი, „ბედნიერება მონობაში“.

რისთვის უნდა დავქორწინდე? ცხოვრება ისედაც მომწონს. რისთვის მჭირდება ცოლი?… და მაინც, რა არის ასე კარგი ქალში? – ქალი მუშაა. ქალი კაცის მოსამსახურეა. – კი მაგრამ, რაში მჭირდება მუშა? – საქმე სწორედ ამაშია, შენ გიყვარს, როდესაც სხვები გადაგარჩენენ ხოლმე… – მაშ, დამაქორწინეთ, თუ ასეა საქმე. – ივან ტურგენევი, მონადირის ჩანაწერები

უკვდავება სქესებისა და უკვდავება მონებისა და ბატონებისა ერთი და იგივე რწმენიდან წარმოიშობა და როგორც არ არსებობენ მონები ბატონების გარეშე, ასევე არ არსებობენ ქალები კაცების გარეშე. სქესობრივი განსხვავების იდეოლოგია ჩვენს კულტურაში ცენზურის ფუნქციას ასრულებს, ბუნების საფუძველზე შენიღბავს რა ქალებსა და კაცებს შორის არსებულ საზოგადოებრივ დაპირისპირებას. კაცური/ქალური, მამრობითი/მდედრობითი ის კატეგორიებია, რომლებიც იმ ფაქტის მისაჩქმალად არსებობს, რომ საზოგადოებრივი განსხვავებები ყოველთვის ეკონომიკურ, პოლიტიკურ, იდეოლოგიურ წყობას მიეკუთვნება. მბრძანებლობის ყოველი სისტემა მატერიალურ და ეკონომიკურ საფეხურზე აფუძნებს დანაყოფებს. მეტიც, ამ დანაყოფებს  ცალკეულად განიხილავენ და კონცეფციებად აქცევენ ბატონები და შემდეგ მონებიც კი, მაშინ, როდესაც აჯანყდებიან და ბრძოლას იწყებენ. ბატონები დაფუძნებულ დანაყოფებს ბუნებრივი განსხვავებების შედეგებად ხსნიან და ამართლებენ. აჯანყებისა და ბრძოლის წამოწყების შემდეგ, მონები საზოგადოებრივ დაპირისპირებებს ეგრეთ წოდებულ ბუნებრივ განსხვავებებს მიაწერენ.

ვინაიდან სქესი არ არსებობს. არსებობს მხოლოდ სქესი, რომელიც ჩაგრულია და სქესი, რომელიც ჩაგრავს. ჩაგვრა ქმნის სქესს და არა პირიქით. პირიქით იქნებოდა, რომ გვეთქვა, რომ სქესი ქმნის ჩაგვრას, ანდაც, რომ ჩაგვრის მიზეზი (საწყისი) თვით სქესსში უნდა ვეძებოთ, სქესების ბუნებრივ დანაწევრებაში, რომელიც საზოგადოებამდე (ანდაც, მის მიღმა) არსებობდა.

განსხვავების პირველადობა ისე აყალიბებს ჩვენს აზროვნებას, რომ სრულიად შეუძლებელს ხდის დაფიქრებასა და საკუთარ თავში ეჭვის შეტანას მიუხედავად იმისა, თუ რამდენად აუცილებელია ეს იმ საფუძვლის გასააზრებლად, რომელიც აყალიბებს მას. განსხვავების დიალექტიკურ დონეზე გააზრება ნიშნავს გადასაწყვეტი ურთიერთსაწინააღმდეგო ჭრილების გაცხადებას. საზოგადოებრივი სინამდვილის დიალექტიკური მატერიალიზმის ჭრილში გაგება ნიშნავს კლასობრივი დაპირისპირებების გაგებას და მათ ურთიერთშეკავშირებას (კონფლიქტი საზოგადოებრივ წყობაში), რაც აშკარა წინააღმდეგობების გადაწყვეტაცაა (აბოლიცია საზოგადოებრივ წყობაში).

სწორედ კლასობრივი ბრძოლაა ის, რაც ორ დაპირისპირებულ კლასს შორის წინააღმდეგობებს მათი კლასებად დაწესებისა და გამოაშკარავების პარალელურად მოსპობით ჭრის. კლასობრივი ბრძოლა ქალებსა და კაცებს შორის, რომელიც ყველა ქალმა საკუთარ თავზე უნდა აიღოს, არის ის, რაც სქესებს შორის არსებულ წინააღმდეგობებს ჭრის, სპობს რა მათ მათივე გაცხადების პარალელურად. ჩვენ ყურადღება უნდა მივაქციოთ იმას, რომ წინააღმდეგობები ყოველთვის მატერიალურ წყობას მიეკუთვნება. ჩემთვის მნიშვნელოვანი იდეა ისაა, რომ კონფლიქტამდე (აჯანყება, ბრძოლა) არსებობს კატეგორიები არა დაპირისპირებისა, არამედ განსხვავებისა. დაპირისპირებების ძალადობრივი სინამდვილე და განსხვავებების პოლიტიკური ხასიათი კი მხოლოდ ბრძოლის წამოწყების შემდეგ აშკარავდება. რადგან მანამ, სანამ დაპირისპირებები (განსხვავებები) აღიქმება, როგორც მოცემულობა, უკვე არსებული, ყოველგვარი ფიქრის წინა, „ბუნებრივი“ – მანამ, სანამ არ არსებობს კონფლიქტი და ბრძოლა – არ არსებობს დიალექტიკა, არ არსებობს ცვლილება, არ არსებობს მოძრაობა. გაბატონებული აზროვნება უარს აცხადებს საკუთარი თავისკენ შემობრუნებასა და იმის გააზრებაზე, რასაც ეჭვი შეაქვს  მასში.

და მართლაც, მანამ, სანამ არ არსებობს ქალთა ბრძოლა, არ არსებობს კონფლიქტი კაცებსა და ქალებს შორის. ქალების ბედისწერაა, შეასრულონ საზოგადოების საქმის სამი მეოთხედი (როგორც საჯარო, ისევე პირად ტერიტორიაზე) და წინასწარ დაარსებული განაკვეთის შესაბამისი გამრავლების ფიზიკური სამუშაო. ქალების ბედისწერაა იყვნენ მოკლულნი, დასახიჩრებულნი, ფიზიკურად და გონებრივად გაწამებულნი და შეურაცხყოფილნი, იყვნენ გაუპატიურებულნი, იყვნენ გალახულნი და ძალით დაქორწინებულნი. ბედისწერა კი, სავარაუდოდ, ცვლილებას არ ექვემდებარება. ქალებმა არ იციან, რომ ისინი კაცთა სრული მბრძანებლობის ქვეშ არიან და ამ ფაქტის დაშვების შემდეგ, ისინი ამას „ვერ იჯერებენ“. ხშირად, როგორც უკანასკნელი თავშესაფარი შიშველი და უხეში სინამდვილისგან, ისინი უარს აცხადებენ იმის „დაჯერებაზე“, რომ კაცები მათზე შეგნებულად მბრძანებლობენ (რადგან ჩაგვრა ჩაგრულთათვის ბევრად საზიზღარია, ვიდრე მჩაგვრელთათვის). მეორეს მხრივ კი, კაცებმა ძალიან კარგად იციან, რომ ისინი ქალებზე მბრძანებლობენ („ჩვენ ქალთა ბატონები ვართ“, თქვა ანდრე ბრეტონმა), ისინი ამისთვის იწვრთნებიან. მათ არ სჭირდებათ ამის ხშირად გამოხატვა, რადგან რთულია, მბრძანებლობის შესახებ ესაუბრო იმას, ვისაც ფლობ.

და მაინც რა არის ეს აზროვნება, რომელიც უარს აცხადებს საკუთარი თავის შემობრუნებაზე, რომელსაც არასდროს შეაქვს ეჭვი იმაში, რამაც უპირველესად დააწესა იგი? ეს მბრძანებლური აზროვნებაა. ეს არის აზროვნება, რომელიც ადასტურებს სქესთა „უკვე არსებულს“, იმას, რაც წესით ყოველგვარ აზროვნებაზე, ყოველგვარ საზოგადოებაზე ადრე წარმოიშვა. ეს იმათი აზროვნებაა, ვინც ქალებზე ბატონობს.

ყოველ ეპოქაში, მმართველი კლასის იდეები მმართველი იდეებია, ანუ კლასი, რომელიც საზოგადოების მმართველი მატერიალური ძალაა, ამავდროულადაა ამ საზოგადოების მმართველი ინტელექტუალური ძალაც. კლასს, რომლის განკარგულებაშიცაა მატერიალური წარმოების საშუალება,  ასევე ძალუძს გონებრივი წარმოების საშუალების კონტროლიც, რათა სწორედ მას დაექვემდებაროს მათი იდეები, ვისაც, ზოგადად, არ გააჩნია გონებრივი წარმოების საშუალება. მმართველი იდეები არაფერია, გარდა მბრძანებლურ მატერიალურ ურთიერთობათა იდეალური გამოხატულებისა, მბრძანებლური მატერიალური ურთიერთობებისა, რომლებიც იდეებადაა აღქმული: მაშასადამდე, იმ ურთიერთობებისა, რომლებიც ამ ერთ კლასს აქცევენ მმართველად, შესაბამისად კი – მისი მბრძანებლობის იდეებისა. (მარქსი და ენგელსი, გერმანული იდეოლოგია)

ეს აზროვნება, რომელიც განსხვავების პირველადობაზეა დაფუძნებული, მბრძანებლობის აზროვნებაა.

მბრძანებლობა უზრუნველყოფს ქალებს მონაცემთა, მოცემულობათა, თეორიათა დიდი რაოდენობით, რაც – განსაკუთრებით, საეჭვოობის გამო – ქმნის უდიდეს პოლიტიკურ ნაგებობას, მჭიდრო ქსელს, რომელიც ზეგავლენას ახდენს ყველაფერზე, ჩვენს ფიქრებზე, ჩვენს ჟესტებზე, ჩვენს ქცევებზე, ჩვენს საქმიანობაზე, ჩვენს გრძნობებზე, ჩვენს ურთიერთობებზე.

ამგვარად, მბრძანებლობა ყოველი მიმართულებიდან გვასწავლის:

  • რომ ყოველგვარ ფიქრამდე, ყოველგვარ საზოგადოებამდე არსებობს „სქესები“ (დაბადებულ ინდივიდთა ორი კატეგორია) განმსაზღვრელი განსხვავებით, განსხვავებით, რომელსაც ონტოლოგიური შედეგები მოჰყვება (მეტაფიზიკური მიდგომა),
  • რომ ყოველგვარ ფიქრამდე, ყოველგვარ საზოგადოებრივ წყობამდე არსებობს „სქესები“ „ბუნებრივი“, ანდაც „ბიოლოგიური“, ანდაც „ჰორმონალური“, ანდაც „გენეტიკური“ განსხვავებით, რომელსაც სოციოლოგიური შედეგები მოჰყვება (მეცნიერული მიდგომა),
  • რომ ყოველგვარ ფიქრამდე, ყოველგვარ საზოგადოებრივ წყობამდე არსებობს „ოჯახში შრომის ბუნებრივი დანაწილება“, „შრომის დანაწილება, რომელიც თავიდან არაფერი იყო, გარდა სქესობრივ აქტში შრომის დანაწილებისა“ (მარქსისტული მიდგომა).

რომელ მიდგომასაც არ უნდა შევხედოთ, იდეა უცვლელია. სქესებმა, მიუხედავად თავიანთი განმსაზღვრელი განსხვავებისა, გარდაუვლად უნდა განივითარონ ურთიერთობები კატეგორიიდან კატეგორიამდე. მიეკუთვნებიან რა ბუნებრივ წყობას, ეს ურთიერთობები არ უნდა განიხილებოდეს, როგორც საზოგადოებრივი ურთიერთობები. ეს აზროვნება, რომელიც ყოველგვარ მსჯელობას ავსებს, თვით საღ აზრსაც კი (ადამის ნეკნი, ანდაც, ადამი არის, ევა ადამის ნეკნია), მბრძანებლობის აზროვნებაა. მისი მსჯელობების უდიდესი რაოდენობა გამუდმებით განმტკიცებულია საზოგადოებრივი სინამდვილის ყოველ საფეხურზე და ის მალავს ერთი ან მეორე სქესის დამორჩილების პოლიტიკურ ფაქტს, თვით კატეგორიის ძალადობრივ ხასიათს (რომელიც აწესებს უპირველეს განსაზღვრებას საზოგადოებრივი არსებისა სამოქალაქო სტატუსში). სქესის კატეგორია არ არსებობს თეორიულად, ყოველგვარ საზოგადოებამდე. და როგორც მბრძანებლობის კატეგორია, ის არის არა ბუნებრივი მბრძანებლობის ნაწარმი, არამედ კაცების მიერ საზოგადოებრივი მბრძანებლობისა ქალებზე, რადგან არსებობს მხოლოდ საზოგადოებრივი მბრძანებლობა.

სქესის კატეგორია პოლიტიკური კატეგორიაა, რომელიც საზოგადოებას ჰეტეროსექსუალურად აფუძნებს. როგორც ასეთი, ის ეხება არა არსებობას, არამედ ურთიერთობებს (რადგან ქალები და კაცები სწორედ ურთიერთობების შედეგია), თუმცა ეს ორი ასპექტი დისკუსიის დროს ყოველთვის ერთმანეთში ეშლებათ. სქესის კატეგორიაა ის, რაც „ბუნებრივად“ ადგენს ურთიერთობას, რომელიც (ჰეტეროსექსუალური) საზოგადოების საფუძველია და რომლის საშუალებითაც მოსახლეობის ნახევარი – ქალები – „ჰეტეროსექსუალიზირდება“ (ქალთა შექმნა საჭურისების შექმნას ჰგავს, მონების, ცხოველების  მოშენებას) და ემორჩილება ჰეტეროსექსუალურ ეკონომიკას. რადგან სქესის კატეგორია სწორედ იმ ჰეტეროსექსუალური საზოგადოების  ნაწარმია, რომელიც ქალებს აკისრებს „სახეობის“ გამრავლების, ანუ ჰეტეროსექსუალური საზოგადოების გამრავლების სასტიკ ვალდებულებას. ქალების მიერ „სახეობის“ იძულებითი გამრავლება ექსპლუატაციის სისტემაა, რომელზეც ჰეტეროსექსუალობა ეკონომიკურადაა დაფუძნებული. გამრავლება ის სამუშაოა, ქალთა ის წარმოებაა, რომლიდანაც გამომდინარეობს ქალთა შრომის სრულიად მისაკუთრება კაცების მიერ. აქ აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ იმ შრომის მისაკუთრება, რომელიც გამრავლების, ბავშვების აღზრდისა და საოჯახო საქმიანობის „ბუნებრივი“ თანმხლებია. ქალთა შრომის ამგვარი მისაკუთრება ისევე ხორციელდება, როგორც მუშათა კლასის შრომის მისაკუთრება მმართველი კლასის მიერ. შეუძლებელია იმის თქმა, რომ ამ წარმოებებიდან ერთ-ერთი (გამრავლება) „ბუნებრივია“, ხოლო მეორე – საზოგადოებრივი. ეს არგუმენტი მხოლოდ და მხოლოდ ჩაგვრის თეორიული, იდეოლოგიური გამართლებაა, არგუმენტი, რომელმაც უნდა დაარწმუნოს ქალები, რომ საზოგადოების მიღმა და ყოველ საზოგადოებაში, ისინი გამრავლების ვალდებულებას უნდა ემორჩილებოდნენ. თუმცა, რადგან ჩვენ არაფერი ვიცით შრომის, საზოგადოებრივი წარმოების შესახებ ექსპლუატაციის კონტექსტის მიღმა, ჩვენ არაფერი ვიცით საზოგადოების გამრავლების შესახებ ექსპლუატაციის კონტექსტის მიღმა.

სქესის კატეგორია ჰეტეროსექსუალური საზოგადოების ნაწარმია, რომელშიც კაცები ისაკუთრებენ ქალთა გამრავლებასა და წარმოებას და ასევე მათ ფიზიკურ სხეულსაც კონტრაქტის საშუალებით, რომელსაც საქორწინო ხელშეკრულება ჰქვია. შეადარეთ ეს ხელშეკრულება იმ კონტრაქტს, რომელიც მუშას დამქირავებელთან აკავშირებს. კონტრაქტი, რომელიც ქალს კაცთან აკავშირებს, პრინციპში, სამუდამოა და მისი დარღვევა მხოლოდ კანონს შეუძლია (განქორწინება). ის ქალს გარკვეულ ვალდებულებებს აკისრებს, მათ შორის – უხელფასო შრომას. შრომა (სახლის საქმიანობა, ბავშვების აღზრდა) და ვალდებულებები (მისი გამრავლების პროცესის ქმრისთვის დათმობა, დღისით და ღამით თანაცხოვრება, იძულებითი კოიტუსი, საცხოვრებლის გამოყოფა, რასაც „საქორწინო დომიცილში ჩაბარების“ იურიდიული კონცეფცია გულისხმობს) ამ ტერმინებით ქალის მიერ საკუთარი თავის, როგორც ფიზიკური პირის ქმრისთვის გადაბარებას გულისხმობს. ქალმა, რომელმაც საქორწინო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, შეწყვიტა ჩვეულებრივ (კანონით დაცულ) მოქალაქედ არსებობა. პოლიცია ღიად გამოხატავს საკუთარ უხალისობას ოჯახურ საკითხებში ჩარევის მიმართ (სამოქალაქო საკითხებისაგან განსხვავებით), სადაც სახელმწიფოს ხელისუფლებას პირდაპირი ჩარევა არ უწევს, რადგან იგი ქმრის ავტორიტეტის მეშვეობითაა გადმოცემული. საკმარისია ნაცემ ქალთა თავშესაფრები მოვინახულოთ იმის დასანახად, თუ რამდენადაა შესაძლებელი ამ ავტორიტეტის გამომჟღავნება.

სქესის კატეგორია ჰეტეროსექსუალური საზოგადოების ნაწარმია, რომელიც მოსახლეობის ნახევარს სექსუალურ არსებებად აქცევს, რადგან სექსი ის კატეგორიაა, რომლის მიღმა არსებობაც ქალებს არ ძალუძთ. სადაც არ უნდა იყვნენ, რასაც არ უნდა აკეთებდნენ (საჯარო სექტორში მუშაობის ჩათვლით), მათ კაცებისათვის სექსუალურად ხელმისაწვდომ არსებებად აღიქვამენ (და აქცევენ) და ისინი, მკერდი, დუნდულები, კოსტუმი, უნდა ჩანდნენ. შესაძლოა ითქვას, რომ ყველა ქალს, მიუხედავად იმისა, დაქორწინებულია იგი თუ არა, აქვს იძულებითი სექსუალური მსახურების პერიოდი, სექსუალური მსახურებისა, რომელიც შეგვიძლია, სამხედრო სამსახურს შევადაროთ და რომლის ხანგრძლივობაც, შესაძლოა, ერთ დღეს, ერთ წელს, ოცდახუთ წელს ან კიდევ მეტს შორის მერყეობდეს. ზოგი ლესბოსელი და მონაზონი თავს იხნის, მაგრამ ისინი ძალიან ცოტანი არიან, თუმცა, მათი რიცხვი იზრდება. მაშინ, როდესაც ქალები ძალიან თვალსაჩინონი არიან, როგორც სექსუალური არსებები, ისინი საერთოდ არ ჩანან, როგორც საზოგადოებრივი არსებები და ამგვარად, ისინი რაც შეიძლება ცოტათი უნდა გამოჩნდნენ და თუ გამოჩნდებიან, მათ ამისთვის აუცილებლად მიზეზი უნდა ჰქონდეთ. საკმარისია გამოჩენილ ქალებთან ინტერვიუების წაკითხვა მათი მობოდიშების მოსასმენად. გაზეთები ჯერ კიდევ იუწყებიან, რომ „ორი სტუდენტი და ქალი“, „ორი იურისტი და ქალი“, „სამი მოგზაური და ქალი“ რაიმეს კეთებაში იყვნენ შენიშნულნი. რადგან სქესის კატეგორია ის კატეგორიაა, რომელიც ქალებს არ შორდება, მხოლოდ ისინი ვერ განიხილებიან ამ კატეგორიის მიღმა.  მხოლოდ ისინი არიან სექსი, სქესი, და ისინი სქესად აქციეს თავიანთ გონებაში, სხეულში, ქცევებში, ჟესტებში; მათი მკვლელობა და ცემაც კი სექსუალურია. მართლაც, სქესის კატეგორია მჭიდროდ ფლობს ქალებს.

სქესის კატეგორია ტოტალიტარულია, ეს იმით მტკიცდება, რომ მას აქვს საკუთარი გამოძიებები, საკუთარი სასამართლოები, საკუთარი ტრიბუნალები, საკუთარი კანონმდებლობები, საკუთარი დაშინებები, საკუთარი წამებები, საკუთარი დასახიჩრებები, საკუთარი სიკვდილით დასჯები, საკუთარი პოლიცია. ის ფორმას აძლევს როგორც გონებას, ისევე სხეულსაც, რადგან სწორედ იგი აკონტროლებს ყოველგვარ გონებრივ წარმოებას. იგი ისე იჭერს ჩვენს გონებას საკუთარ მარწუხებში, რომ ჩვენ აღარ შეგვიძლია მის გარეშე ფიქრი. სწორედ ამიტომ, ჩვენ უნდა გავანადგუროთ იგი და დავიწყოთ მის მიღმა ფიქრი, თუკი გვსურს, რომ საერთოდ ფიქრის დაწყება შევძლოთ, ისევე, როგორც უნდა გავანადგუროთ სქესები, როგორც სოციოლოგიური სინამდვილე, თუკი გვსურს არსებობის დაწყება. სქესის კატეგორია ის კატეგორიაა, რომელიც ქალებისათვის მონობას აწესებს, და როგორც შავკანიანი მონების შემთხვევაში, ის აქაც კონკრეტულად შემამცირებელი ზემოქმედების მეშვეობით მუშაობს, ნაწილის მთლიანობად აღქმით, ნაწილისა (ფერი, სქესი), რომლის მეშვეობითაც სრულიად ადამიანთა ჯგუფმა საცერში უნდა გაიაროს. ყურადღება მიაქციეთ, რომ სამოქალაქო საქმეებში ფერი, ისევე როგორც სქესი, ჯერ კიდევ უნდა „გამოცხადდეს“. თუმცაღა, მონობის მოსპობის გამო, „ფერის“ „გამოცხადება“ ახლა დისკრიმინაციულად მიიჩნევა. თუმვა, იგივეს ვერ ვიტყვით „სქესის“ „გამოცხადების“ შესახებ, რის მოსპობაზეც თვით ქალებიც კი არ ოცნებობენ. მე ვამბობ: უკვე დროა, რომ ეს გავაკეთოთ.

 

 

მონიკ უითიგი, ქალად არ იბადებიან (1981)

გამოიცა: მონიკ უითიგი, “On ne naît pas femme”. Questions féministes, 1981.

წყარო: მონიკ უითიგი, ჰეტეროსექსუალური გონება და სხვა ესსეები. Beacon Press, 1992.

ქალთა ჩაგვრისადმი მატერიალისტური ფემინისტური[29] მიდგომა ანადგურებს იმ მოსაზრებას, თითქოს ქალები „ბუნებრივი ჯგუფია“: „განსაკუთრებული ტიპის რასობრივი ჯგუფი, ჯგუფი, რომელიც ბუნებრივად აღიქმება, ადამიანთა ჯგუფი, რომელიც თავიანთ სხეულებში მატერიალურად სპეციფიურად განიხილება.“[30] იმას, რასაც ანალიზი თეორიულად აღწევს, პრაქტიკა ფაქტობრივად ხდის აქტუალურს: ლესბოსური საზოგადოება თავისი არსებობით არღვევს ხელოვნურ (საზოგადოებრივ) კატეგორიას, რომელიც ქალს „ბუნებრივ ჯგუფად“ განსაზღვრავს. ლესბოსური საზოგადოება[31] პრაგმატულად ავლენს, რომ კაცებისაგან გამოყოფა, რისი საგნებიც ქალები არიან, პოლიტიკური ქმედებაა და გვიჩვენებს, რომ ჩვენ იდეოლოგიურად  ვართ ქცეულნი „ბუნებრივ ჯგუფად“. ქალთა შემთხვევაში იდეოლოგია კიდევ უფრო შორს მიდის, ვინაიდან ჩვენი სხეულები, ისევე, როგორც ჩვენი აზრები, ამ მანიპულირების ნაყოფია. ჩვენ გვაიძულეს,  ჩვენი სხეულებითა და გონებით, ჩვენი ყოველი თვისებით ვყოფილიყავით ბუნებრიობის იმ ხატის შესაბამისნი, რომელიც თავად მოგვახვიეს თავს. ის იმდენად არის დამახინჯებული, რომ ჩვენი დეფორმირებული სხეულები „ბუნებრივად“ აღიქმება, ისეთად, როგორიც ჩაგვრამდე უნდა ყოფილიყო. ის დამახინჯებულია ისე, რომ საბოლოო ჯამში, ჩაგვრა ჩვენში ამ „ბუნების“ (რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ იდეაა) შედეგად აღიქმება. იმას, რასაც მატერიალისტური ანალიზი არგუმენტირების მეშვეობით ასკვნის, ლესბოსური საზოგადოება პრაქტიკულად ახორციელებს: ბუნებრივი ჯგუფი „ქალები” არა თუ არ არსებობს (ლესბოსელები ამის ცოცხალი მაგალითები ვართ), მეტიც, ჩვენ, როგორც ინდივიდები, კითხვის ნიშნის ქვეშ ვაყენებთ კატეგორიას „ქალი“, რომელიც ჩვენთვის, ისევე, როგორც სიმონ დე ბოვუარისათვის, მხოლოდ და მხოლოდ მითია. მან თქვა: „ქალად არ იბადებიან, ქალები ხდებიან. არავითარი ბიოლოგიური, ფსიქოლოგიური ან ეკონომიკური ვითარება არ განსაზღვრავს იმ ფიგურას, რომელსაც მდედრობითი სქესის ადამიანი საზოგადოებაში წარმოადგენს: სრულიად ცივილიზაცია ქმნის ამ კაცსა და საჭურისს შორის მყოფ არსებას, რომელიც ფემინურადაა აღწერილი“.[32]

მიუხედავად ამისა, ფემინისტებისა და ლესბოსელი ფემინისტების უმრავლესობას ამერიკასა და სხვა ქვეყნებში ჯერ კიდევ სწამს, რომ ქალის ჩაგვრის საფუძველი ბიოლოგიურიცაა და ისტორიულიც. ზოგიერთი მათგანი იმასაც კი ამტკიცებს, რომ მათი ამგვარი აღმოჩენის წყარო სიმონ დე ბოვუარია.[33] რწმენა დედობრივი კანონისა და „პრეისტორიისა“, როდესაც ქალები ცივილიზაციას ქმნიდნენ (ბიოლოგიური მიდრეკილების გამო), უხეში და სასტიკი კაცები კი ნადირობდნენ (ბიოლოგიური მიდრეკილების გამო), სიმეტრიულია ისტორიის ბიოლოგიზირებული ინტერპრეტაციისა, რომელიც აქამდე კაცთა კლასის მიერ იქმნებოდა. ესეც ქალსა და კაცს შორის დანაწევრების ბიოლოგიური თვალსაზრისით ახსნის მეთოდია, საზოგადოებრივი ფაქტების გათვალისწინების გარეშე. ჩემი აზრით, ასეთი მეთოდიკა ვერ ჩამოაყალიბებს ქალთა ჩაგვრის მიმართ ლესბოსურ მიდგომას,  რადგან იგი ასკვნის, რომ საზოგადოების საწყისი ან საფუძველი ჰეტეროსექსუალობაა. მატრიარქატი პატრიარქატზე არანაკლებ ჰეტეროსექსუალურია: იცვლება მხოლოდ მჩაგვრელის სქესი. მეტიც, ეს კონცეფცია არა მხოლოდ სქესთა კატეგორიაშია გაჭედილი (ქალი და კაცი), არამედ ემხრობა კიდეც იმ მოსაზრებას, თითქოს ქალს ბავშვის გაჩენის უნარი (ბიოლოგია) განსაზღვრავს. მიუხედავად იმისა, რომ ლესბოსურ საზოგადოებაში პრაქტიკული და ცხოვრებისეული ფაქტები ამ თეორიას ეწინააღმდეგება, არსებობენ ლესბოსელები, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ „ქალი და კაცი განსხვავებული ბიოლოგიური სახეობები ან რასებია (ეს სიტყვები ურთიერთჩანაცვლებით გამოიყენება): კაცი ქალთან შედარებით ქვემდგომია; კაცთა ძალადობა ბიოლოგიური გარდაუვლობაა.“[34] იმის აღიარებით, რომ სქესებს შორის „ბუნებრივი“ დაყოფა არსებობს, ჩვენ ვახდენთ ისტორიის ნატურალიზებას და ვუშვებთ, რომ „ქალი“ და „კაცი“ ყოველთვის არსებობდა და იარსებებს. ჩვენ ვახდენთ არა მხოლოდ ისტორიის, არამედ იმ საზოგადოებრივი ფენომენების ნატურალიზებასაც, რომლებიც ჩვენს ჩაგვრას გამოხატავს და სიტუაციის ცვლილებას შეუძლებელს ხდის. მაგალითად, იმის ნაცვლად, რომ ბავშვის გაჩენა წარმოების იძულებით ფორმად აღვიქვათ, ჩვენ მას „ბუნებრივ“, „ბიოლოგიურ“ პროცესად მივიჩნევთ და გვავიწყდება, რომ ჩვენს საზოგადოებაში შობადობა დაგეგმილია (დემოგრაფია), ვივიწყებთ, რომ თავად ვართ წინასწარ პროგრამირებულნი შვილის გასაჩენად მაშინ, როდესაც ეს ერთადერთი საზოგადოებრივი მოღვაწეობაა „ომის გარდა“[35], რომელიც სიკვდილის ამხელა საფრთხეს შეიცავს. ამრიგად, სანამ ჩვენ „ვერ შევძლებთ, ნების ან იმპულსის მეშვეობით ვთქვათ უარი მშობიარობის, როგორც ქალთა ერთადერთი შემოქმედებითი საქმიანობის სამუდამო და მრავალსაუკუნოვან ვალდებულებაზე“[36], ბავშვთა „წარმოების“ კონტროლის შესაძლებლობა უფრო დიდი მნიშვნელობისა იქნება, ვიდრე ამ წარმოების მატერიალური საშუალებების კონტროლი: ქალებს მოუწევთ „ქალის“ იმ განსაზღვრებისაგან აბსტრაჰირება, რომელიც მათ დაუწესეს.

მატერიალისტური ფემინისტური მიდგომა გვიჩვენებს, რომ ის, რასაც ჩვენ ჩაგვრის წყაროდ აღვიქვამთ, სინამდვილეში მხოლოდ და მხოლოდ მჩაგვრელის მიერ მონიჭებული მახასიათებელია:[37] „მითი ქალის შესახებ“[38] და მისი მატერიალური შედეგები და გამოხატულება ქალთა მითვისებულ ცნობიერებებსა და სხეულებში. შესაბამისად, ეს მახასიათებელი არ არის ჩაგვრის წინმსწრები: კოლეტ გიიომენმა გვაჩვენა, რომ შავკანიანთა მონობის სოციო-ეკონომიკურ სინამდვილემდე რასის კონცეფცია არ არსებობდა, ყოველ შემთხვევაში, არა მისი თანამედროვე გაგებით, რადგან იგი ოჯახური კავშირებით განისაზღვრებოდა. თუმცა, დღესდღეისობით რასა, ისევე, როგორც სქესი, აღიქმება, როგორც „აუცილებელი მოცემულობა“, „გაცნობიერებული მოცემულობა“ და „ფიზიკური მახასიათებლები“, რომლებიც ბუნებრივ თანამიმდევრობას მიეკუთვნება. მაგრამ ის, რასაც ჩვენ ფიზიკურ ან პირდაპირ აღქმად მივიჩნევთ, მხოლოდ და მხოლოდ ხელოვნური და მითიური კონსტრუქციაა, „წარმოსახვითი სტრუქტურა“[39], რომელიც ხელახლა ახდენს ფიზიკური ხატის ინტერპრეტირებას (თავისთავად ისეთივე ნეიტრალურისას, როგორიც სხვებია, მაგრამ საზოგადოებრივი სისტემით მონიშნულს) იმ ურთიერთშეთანხმებების მეშვეობით, რომლებშიც იგი აღიქმება. (მათ შავკანიანებად აღიქვამენ, შესაბამისად, ისინი შავკანიანები არიან; მათ ქალებად აღიქვამენ, შესაბამისად, ისინი ქალები არიან. მაგრამ მანამ, სანამ მათ ამგვარად აღიქვამდნენ, ისინი ასეთებად უნდა ექციათ.) ლესბოსელებს ყოველთვის უნდა ახსოვდეთ და აცნობიერებდნენ, რამდენად „არაბუნებრივი“, დაუძლეველი, მჩაგვრელი და დამანგრეველი იყო „ქალად“ ყოფნა ძველ დროს, ქალთა გათავისუფლების მოძრაობამდე. ეს იყო პოლიტიკური იძულება და ყველას, ვინც მას შეეწინააღმდეგებოდა, დააბრალებდნენ, რომ ის არ იყო „ნამდვილი“ ქალი. მაგრამ მაშინ ჩვენ ვამაყობდით ამით, რადგან ამ ბრალეულობაში თითქოს გამარჯვების აჩრდილს ვხედავდით: მჩაგვრელის მიერ ღიად აღიარება იმისა, რომ ქალი არ არის ის, რადაც თავისთავად იგულისხმება, რადგან იმისთვის, რომ იყო ქალი, „ნამდვილი“ ქალი უნდა იყო. ჩვენ ამავდროულად იმასაც გვაბრალებდნენ, რომ კაცობა გვსურდა. ქალთა გათავისუფლების მოძრაობის კონტექსტში, დღეს ეს ორმაგი ბრალდება ისევ ენთუზიაზმით აიტაცა ზოგიერთმა ფემინისტმა და სამწუხაროდ, ზოგიერთმა ლესბოსელმაც კი, რომელთა პოლიტიკური მიზანიც, როგორც ჩანს, უფრო და უფრო „ფემინური“ ხდება. თუმცა, ქალობის უარყოფა არ ნიშნავს იმას, რომ კაცი უნდა გახდე. გარდა ამისა, თუ მაგალითად მოვიყვანთ უკიდურეს „ბუჩს“, კლასიკურ მაგალითს, რომელიც ყველაზე დიდ აღშფოთებას იწვევს და რომელიც პრუსტის მიხედვით ქალი/კაცია, რამდენად განსხვავდება მისი გაუცხოება იმ ადამიანის გაუცხოებისაგან, რომელსაც სურს, გახდეს ქალი? თუიდლდამი და თუიდლდი[40]. ყოველ შემთხვევაში, ქალის მხრიდან კაცად ყოფნის სურვილი ამტკიცებს, რომ ის თავისი მოცემული პროგრამირებისგან გათავისუფლდა. თუმცა, რა ძალიანაც არ უნდა სურდეს მას ეს, ის კაცი ვერ გახდება, რადგან კაცად ქცევა ქალისგან არა მხოლოდ კაცური გარეგნობის ქონას მოითხოვს, არამედ მისი ცნობიერებისასაც, ეს კი იმ ადამიანის ცნობიერებაა, რომელიც საკუთარი უფლებამოსილებიდან გამომდინარე, თავისი ცხოვრების განმავლობაში მინიმუმ ორ „ბუნებრივ“ მონას მაინც განკარგავს. ეს შეუძლებელია, ლესბოსელთა ჩაგვრის ერთ-ერთი მახასიათებელი კი სწორედ ისაა, რომ ქალები ჩვენთვის მიუწვდომელნი არიან, რადგან ისინი კაცებს ეკუთვნიან. აქედან გამომდინარე, ლესბოსელი იძულებულია, იყოს რაღაც სხვა, არა ქალი, არა კაცი, არამედ საზოგადოების ნაწარმი, თუმცა, არავითარ შემთხვევაში ბუნებისა, რადგან საზოგადოებაში ბუნება არ არსებობს.

ჰეტეროსექსუალად ქცევაზე (ან დარჩენაზე) უარის თქმა ყოველთვის ნიშნავდა ქალად ან კაცად ქცევის შეგნებულად ან გაუცნობიერებლად უარყოფას. ლესბოსელისათვის ეს ბევრად მეტია, ვიდრე „ქალის“ როლის უარყოფა. ეს კაცის ეკონომიკური, იდეოლოგიური და პოლიტიკური ძალაუფლების უარყოფაა. ჩვენ, ლესბოსელებმა და არალესბოსელებმაც, ეს ჯერ კიდევ ლესბოსური და ფემინისტური მოძრაობის დაწყებამდე ვიცოდით. თუმცა, როგორც ანდრეა დვორკინი აღნიშნავს, ბოლო დროს ბევრი ლესბოსელი „ცდილობს, ის იდეოლოგია, რომელმაც დაგვამონა, ქალის ბიოლოგიური პოტენციალის დინამიურ, რელიგიურ, ფსიქოლოგიურად ძალადობრივ ზეიმად აქციოს“.[41] ამგვარად, ფემინისტური და ლესბოსური მოძრაობების ზოგმა გზამ ისევ მიგვიყვანა მითამდე ქალის შესახებ, რომელიც სპეციალურად ჩვენთვის კაცებმა შექმნეს და მისი მეშვეობით, ჩვენ კვლავ ვიძირებით ბუნებრივ ჯგუფში. ვიბრძოლეთ რა უსქესო საზოგადოებისთვის,[42] ახლა გაჭედილნი ვართ ნაცნობ ჩიხში სახელად „ქალი საოცარია“. სიმონ დე ბოვუარი განსაკუთრებით უსვამდა ხაზს ცრუ ცნობიერებას, რომელიც მოიცავს ამ მითის მახასიათებლებიდან იმ თვისებების შერჩევას (ქალები განსხვავდებიან კაცებისგან), რომლებიც კარგად გამოიყურება და მათ გამოყენებას ქალის განსასაზღვრად. რა მიზანს აღწევს კონცეფცია „ქალი საოცარია“? ის იტოვებს უფლებას, განსაზღვროს ქალის საუკეთესო თვისებები (ვისი აზრით საუკეთესო?), რომლებიც ჩაგვრამ მოგვანიჭა, ის კითხვის ნიშნის ქვეშ რადიკალურად არ აყენებს კატეგორიებს „ქალი“ და „კაცი“, რომლებიც პოლიტიკური კატეგორიებია და არა ბუნებრივი მოცემულობა. ის გვაიძულებს, ვიბრძოლოთ „ქალთა“ კლასის ფარგლებში არა ისე, როგორც ამას სხვა კლასები აკეთებენ, ანუ ჩვენი კლასის გასაქრობად, არამედ „ქალის“ დასაცავად და გასაძლიერებლად. იგი გვაიძულებს, თვითკმაყოფილად განვავითაროთ „ახალი“ თეორიები ჩვენი სპეციფიურობის შესახებ: ამგვარად, ჩვენს პასიურობას „არძალადობას“ ვუწოდებთ, როდესაც ჩვენთვის უმთავრესი და გადაუდებელი ამოცანა ჩვენივე პასიურობის წინააღმდეგ ბრძოლა უნდა იყოს (ანდაც, ჩვენი შიშის წინააღმდეგ, რომელიც საკმაოდ გამართლებულია). ტერმინი „ფემინისტის“ ორაზროვნება სრულიად სიტუაციას აჯამებს. რას ნიშნავს „ფემინისტი“? „ფემინისტი“ წარმოიშვა სიტყვისაგან „femme“,  „ქალი“ და ნიშნავს: ის, ვინც ქალებისათვის იბრძვის. ბევრი ჩვენგანისათვის, ეს ნიშნავს პიროვნებას, რომელიც იბრძვის ქალებისათვის, როგორც კლასისათვის და ამ კლასის გასაქრობად. ბევრისთვის კი, ეს იმ ადამიანს ნიშნავს, რომელიც ქალისათვის, მის დასაცავად  იბრძვის – ანუ მითისათვის და მისი გაძლიერებისათვის. მაშ, რატომ შეირჩა სიტყვა „ფემინისტი“, თუკი იგი ორაზროვნებას ინარჩუნებს? ჩვენ საკუთარი თავებისათვის „ფემინისტების“ დარქმევა ათი წლის წინ გადავწყვიტეთ, არა იმისთვის, რომ მხარი დაგვეჭირა და გაგვეძლიერებინა მითი ქალის შესახებ, არც საკუთარი თავების იდენტიფიცირებისათვის მჩაგვრელის მიერ ჩვენთვის მონიჭებულ განსაზღვრებასთან, არამედ იმისთვის, რომ დაგვედასტურებინა ის, რომ ჩვენს მოძრაობას ისტორია ჰქონდა და ხაზი გაგვესვა ჩვენი პოლიტიკური კავშირისათვის ძველ ფემინისტურ მოძრაობასთან.

 

მაშასადამე, სწორედ ეს მოძრაობა უნდა დავაყენოთ კითხვის ნიშნის ქვეშ იმ მნიშვნელობის გამო, რომელიც მან ფემინიზმს მიანიჭა. მოხდა ისე, რომ წინა საუკუნეში ფემინიზმმა ვერ შეძლო საკუთარი წინააღმდეგობების ამოხსნა  იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომელიცაა ბუნება/კულტურა, ქალი/საზოგადოება. ქალებმა დაიწყეს ჯგუფური ბრძოლა და სამართლიანად მიიჩნიეს, რომ მათ ჩაგვრის შედეგად საერთო მახასიათებლები აერთიანებდათ. თუმცა, მათთვის ეს მახასიათებლები ბუნებრივი და ბიოლოგიური იყო და არა საზოგადოებრივი. ისინი ისე შორს წავიდნენ, რომ ევოლუციის დარვინისტული თეორიაც კი მიიღეს. თუმცა, დარვინისგან განსხვავებით, მათ არ სწამდათ, რომ „ქალები კაცებზე ნაკლებად განვითარებულნი არიან“, მაგრამ სჯეროდათ, რომ „ქალის და კაცის ბუნება გაიყო ევოლუციური განვითარების პროცესში და საზოგადოება ამ პოლარიზებას გამოხატავს.“[43] ადრეული ფემინიზმის მარცხი ის იყო, რომ იგი აკრიტიკებდა მხოლოდ დარვინის დებულებას ქალის არასრულფასოვნების შესახებ, თუმცა, ამავდროულად ეთანხმებოდა დებულების საფუძველს – კონკრეტულად, ქალის „უნიკალურად“ აღქმას.[44] საბოლოოდ, სწორედ ქალმა მეცნიერებმა – არა ფემინისტებმა – მეცნიერულად გაანადგურეს ეს თეორია. ადრეულმა ფემინისტებმა ვერ შეძლეს ისტორიის აღქმა, როგორც დინამიური პროცესისა, რომელიც ინტერესების კონფლიქტების საფუძველზე ვითარდება. მეტიც, მათ, ისევე როგორც კაცებს, ჯერ კიდევ სწამდათ, რომ მათი ჩაგვრის მიზეზი (პირველწყარო) მათსავე თავშია. ამრიგად, ბრწყინვალე გამარჯვებების შემდეგ, ფრონტის წინა ხაზზე მყოფმა ფემინისტებმა აღმოაჩინეს, რომ ჩიხში იყვნენ, რადგან არ გააჩნდათ მიზეზი საბრძოლველად. მათ მხარი დაუჭირეს ალოგიკურ პრინციპს „თანასწორობა განსხვავებაში“, იდეას, რომელიც დღესდღეისობით ხელახლა იბადება. ისინი ხელახლა გაებნენ მახეში, რომელიც კიდევ ერთხელ გვიქმნის საფრთხეს: მითი ქალის შესახებ.

 

აქედან გამომდინარე, ჩვენი და მხოლოდ ჩვენი ისტორიული ამოცანაა, განვსაზღვროთ, თუ რას ვუწოდებთ ჩაგვრას მატერიალისტური თვალსაზრისით, ნათელვყოთ, რომ ქალები კლასს წარმოადგენენ და ამგვარად გავუსვათ ხაზი იმას, რომ კატეგორია „ქალი“, ისევე, როგორც „კაცი“, პოლიტიკური და ეკონომიკური კატეგორიებია და არა მარადიული. ჩვენი ბრძოლა მიზნად ისახავს კაცების, როგორც კლასის ჩახშობას არა გენოციდის, არამედ პოლიტიკური ბრძოლის გზით. როდესაც გაქრება კლასი „კაცი“, მასთან ერთად გაქრება „ქალების“ კლასიც, ვინაიდან არ არსებობს მონა მეპატრონის გარეშე. როგორც ჩანს, ჩვენი უპირველესი ამოცანაა, ყოველთვის საფუძვლიანად გავმიჯნოთ „ქალები“ (კლასი, რომლის ფარგლებშიც ვიბრძვით) და მითი „ქალი“. რადგან „ქალი“ ჩვენთვის არ არსებობს: ის მხოლოდ და მხოლოდ წარმოსახვითი ქმნილებაა, ხოლო „ქალები“ საზოგადოებრივი ურთიერთობის შედეგია. ჩვენ ამას ძალიან მძაფრად ვგრძნობდით, როდესაც ყველგან უარს ვამბობდით, გვრქმეოდა „ქალის განმათავისუფლებელი მოძრაობა“. მეტიც, ჩვენ ეს მითი ჩვენში და ჩვენს გარშემო უნდა გავანადგუროთ. „ქალი“ არ არის ყოველი ჩვენგანი; ის არის პოლიტიკური და იდეოლოგიური ქმნილება, რომელიც უარყოფს „ქალებს“ (ექსპლუატატორული ურთიერთობების ნაწარმს). „ქალი“ ჩვენს დასაბნევად არსებობს, ჩვენთვის „ქალების“ სინამდვილის დასამალად. იმისთვის, რომ  გავაცნობიეროთ, რომ ვართ კლასი და გავხდეთ კლასი, უპირველეს ყოვლისა, უნდა მოვსპოთ მითი „ქალის“ შესახებ თავის ყველაზე მიმზიდველ ასპექტებთან ერთად (მე ვფიქრობ ვირჯინია ვულფის შესახებ, როდესაც თქვა, რომ მწერალი ქალის უპირველესი ამოცანაა, „მოკლას ანგელოზი სახლში“). იმისთვის, რომ გავხდეთ კლასი, ჩვენ არ უნდა ჩავახშოთ ჩვენი ინდივიდუალობა და რადგანაც ვერცერთი ინდივიდი ვერ იქნება შეკვეცილი მხოლოდ საკუთარ ჩაგვრამდე, ჩვენ ასევე ვუპირისპირდებით ისტორიულ აუცილებლობას, შევქმნათ საკუთარი თავები, როგორც ჩვენი ისტორიის ინდივიდუალური სუბიექტები. მე ვფიქრობ, რომ ესაა იმის მიზეზი, თუ რატომაა წარმატებული ეს მცდელობები ქალის „ახალი“ განსაზღვრების გამოგონებისა. მთავარი ფსონი (და რა თქმა უნდა, არა მხოლოდ ქალებისათვის) ინდივიდუალური განსაზღვრება, ისევე, როგორც კლასობრივი განსაზღვრება. რადგან მაშინ, როდესაც ჩაგვრას გააცნობიერებს, ადამიანმა უნდა გაიგოს და გამოსცადოს ის ფაქტი, რომ შეუძლია საკუთარი თავის შექმნა, როგორც სუბიექტისა (ჩაგვრის ობიექტისაგან განსხვავებით), რომ შეუძლია, გახდეს ვიღაც მიუხედავად ჩაგვრისა, რომ მას საკუთარი იდენტობა გააჩნია. იდენტობაწართმეულისათვის ბრძოლა შეუძლებელია, არ არსებობს  შინაგანი მოტივაცია ბრძოლისათვის, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ სხვებთან ბრძოლა შემიძლია, პირველ რიგში საკუთარი თავისათვის ვიბრძვი.

ინდივიდუალური სუბიექტის საკითხი ისტორიულად ყველასათვის რთულია. მარქსიზმს, მატერიალიზმის უმაღლეს განსახიერებას, მეცნიერებას, რომელმაც პოლიტიკურად ჩამოგვაყალიბა, არ სურს, ისმინოს რაიმე „სუბიექტის“ შესახებ. მარქსიზმმა უარყო ტრანსცენდენტური სუბიექტი, სუბიექტი, როგორც ცოდნის დამფუძნებელი, „წმინდა“ ცნობიერება. ყოველგვარ გამოცდილებამდე, ყველაფერი, რაც აზროვნებს, როგორც ასეთი, ისტორიულ სანაგვეზე აღმოჩნდა, რადგან განაცხადა, რომ მატერიის მიღმა, მატერიამდე არსებობდა და ამგვარი არსებობისათვის ღმერთი, სული, ან მოჩვენება სჭირდებოდა. ამას „იდეალიზმს“ უწოდებენ. რაც შეეხება ინდივიდებს, ისინი მხოლოდ და მხოლოდ საზოგადოებრივი ურთიერთობების შედეგები არიან და შესაბამისად, მათ ცნობიერებას მხოლოდ „გაუცხოება“ შეუძლია. (მარქსი „გერმანულ იდეოლოგიაში“ სწორედ იმას ამბობს, რომ დომინანტური კლასის წევრი ინდივიდებიც გაუცხოებულნი არიან, თუმცა, თავადვე არიან იმ იდეების პირდაპირი შემქმნელები, რომლებიც მათ მიერ ჩაგრულ კლასებს აუცხოებს. თუმცა, რადგან საკუთარი გაუცხოებისაგან შესამჩნევ უპირატესობას იღებენ, მისი გადატანა განსაკუთრებული ტანჯვის გარეშე შეუძლიათ.) არსებობს ასეთი მოვლენა – კლასობრივი ცნობიერება, მაგრამ  ეს ცნობიერება არ ეხება კონკრეტულ სუბიექტს, გარდა თავისი კლასის სხვა სუბიექტებთან ერთად საყოველთაო ექსპლუატაციის  პირობებში მონაწილეობისა, სადაც ყველა საერთო ცნობიერებას იზიარებს. რაც შეეხება პრაქტიკულ კლასობრივ პრობლემებს – ტრადიციულად განსაზღვრული კლასობრივი პრობლემების გარდა – რომელთაც შესაძლოა, შევეჯახოთ (მაგალითად, სექსუალური პრობლემები), ისინი „ბურჟუაზიულ“ პრობლემებად მიიჩნეოდა, რომლებიც კლასობრივი ბრძოლის საბოლოო გამარჯვების შემდეგ გაქრებოდა. „ინდივიდუალისტური“, „სუბიექტივისტური“, „პეტი ბურჟუაზიული“ – ეს ის იარლიყებია, რომლებსაც ანიჭებდნენ ნებისმიერს, ვისაც „კლასობრივ ბრძოლამდე“ დაუყვანადი პრობლემები გააჩნდა.

ამრიგად, მარქსიზმმა ჩაგრული კლასის წარმომადგენლებს სუბიექტად ყოფნის მახასიათებლები ჩამოართვა. ვინაიდან ამ „რევოლუციური მეცნიერების“ იდეოლოგიური და პოლიტიკური ძალაუფლება დაუყოვნებლივ იქნა გამოყენებული მუშათა მოძრაობაზე და სხვა პოლიტიკურ ჯგუფებზე, მარქსიზმმა ამ ნაბიჯით ხელი შეუშალა ჩაგრული ხალხების ყველა კატეგორიას, თავი ისტორიულად, სუბიექტებად განესაზღვრათ (მაგალითად, თავიანთი ბრძოლის სუბიექტებად). ეს იმას ნიშნავს, რომ „მასები“ იბრძოდნენ არა საკუთარი თავებისათვის, არამედ პარტიისათვის ან მისი ორგანიზაციებისათვის. და როდესაც ეკონომიკური ცვლილება მოხდა (კერძო საკუთრების გაუქმება, სოციალისტური სახელმწიფოს ჩამოყალიბება), ახალ საზოგადოებაში არ მომხდარა არავითარი რევოლუციური ცვლილება, რადგან თავად ადამიანები არ შეცვლილან.

ქალებისთვის მარქსიზმს ორი შედეგი მოჰყვა. მან არ მისცა მათ საკუთარი თავების კლასად აღქმის ნება და შესაბამისად, მათ ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ვერ შეძლეს კლასად ჩამოყალიბება; ეს მოხდა იმიტომ, რომ ურთიერთობა „ქალი/კაცი“ სოციალური წყობის მიღმა დარჩა, ბუნებრივ ურთიერთობად იქცა, მარქსისტებისთვის უდაოდ ერთადერთ ჭეშმარიტ ურთიერთობად დედებისა და შვილების ურთიერთობის გარდა, რომელიც ამგვარად აღიქმებოდა; კლასობრივი კონფლიქტი ქალსა და კაცს შორის შრომის ბუნებრივი დანაწილების უკან მიიმალა („გერმანული იდეოლოგია“). ეს თეორიულ (იდეოლოგიურ) ასპექტს ეხება. პრაქტიკულ დონეზე ლენინის, პარტიის, დღემდე ყოველი კომუნისტური პარტიის მხრიდან, ყველაზე რადიკალური პოლიტიკური ჯგუფების ჩათვლით, ქალების მიერ საკუთარი კლასობრივი პრობლემების საფუძველზე დაფიქრებისა და ჯფგუფების შექმნის ნებისმიერ მცდელობას მათი დაყოფის მცდელობებში დადანაშაულება მოჰყვებოდა. ჩვენ, ქალები, გაერთიანების მეშვეობით ხალხის ძალას ვანაწევრებთ. ეს ნიშნავს, რომ მარქსისტების აზრით, ქალები ეკუთვნიან ან ბურჟუაზიას, ან პროლეტარიატს, ანდაც, სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ამ კლასების წევრ კაცებს. გარდა ამისა, მარქსისტული თეორია უფლებას არ აძლევს ქალს, ისევე, როგორც ნებისმიერ სხვა ჩაგრულ კლასს, ჩამოყალიბდნენ, როგორც ისტორიული სუბიექტები, რადგან მარქსიზმი არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ კლასი ცალკეული ინდივიდებისგანაც შედგება. კლასობრივი ცნობიერება საკმარისი არ არის. ჩვენ უნდა ვეცადოთ, ფილოსოფიურად (პოლიტიკურად) გავიაზროთ „სუბიექტისა“ და „კლასობრივი ცნობიერების“ კონცეფციები და ის, თუ როგორ მუშაობენ ისინი ჩვენს ისტორიასთან მიმართებაში. როდესაც აღმოვაჩენთ, რომ ქალები ჩაგვრისა და მისაკუთრების საგნები არიან, იმ მომენტიდანვე, როდესაც ამის აღქმას შევძლებთ, ჩვენ ვხდებით კოგნიტური სუბიექტები აბსტრაჰირების ხარჯზე. ჩაგვრის გაცნობიერება არ არის მხოლოდ რეაქცია ამ ჩაგვრაზე (ბრძოლა მის წინააღმდეგ). ეს არის საზოგადოებრივი წყობის სრული კონცეპტუალური გადაფასებაც, მისი ხელახალი ორგანიზება ახალი კონცეფციების მეშვეობით, ჩაგვრის გადმოსახედიდან. მე ამას ვუწოდებდი ჩაგვრის მეცნიერებას, შექმნილს ჩაგრულთა მიერ. სინამდვილის გააზრების ამგვარი საქმე ყოველივე ჩვენგანმა უნდა გააკეთოს: თუ გნებავთ, უწოდეთ მას სუბიექტური, კოგნიტური პრაქტიკა. სინამდვილის სხვადასხვა დონეებს შორის წინ და უკან მოძრაობა (ჩაგვრის კონცეპტუალური და მატერიალური სინამდვილეები, ორივე მათგანი სოციალური სინამდვილეა) ენის მეშვეობით მიიღწევა.

ისტორიულად სწორედ ჩვენ უნდა ვიკისროთ ინდივიდუალური სუბიექტის მატერიალისტური თვალსაზრისით განსაზღვრების ამოცანა. ეს ნამდვილად შეუძლებელი ჩანს, რადგან მატერიალიზმი და სუბიექტურობა ყოველთვის ურთიერთგამომრიცხავი იყო. მიუხედავად ამისა და გაუგებრობის გამო სასოწარკვეთის ნაცვლად, ჩვენ უნდა ვაღიაროთ საჭიროება სუბიექტურობის მიღწევისა ბევრი ჩვენგანის მიერ „ქალის“ მითის უარყოფაში (მითი ქალის შესახებ მხოლოდ და მხოლოდ მახეა, რომელიც გვაკავებს). შესაძლებელია, რომ ეს ნამდვილი აუცილებლობა ყველას მიერ ინდივიდად, ისევე, როგორც კლასის წევრად არსებობისა უპირველესი პირობაა რევოლუციის მისაღწევად, რომლის გარეშეც ჭეშმარიტი ბრძოლა ან ცვლილება შეუძლებელია. თუმცა, სიმართლეა საპირისპიროც; კლასისა და კლასობრივი ცნობიერების გარეშე არსებობენ არა ნამდვილი სუბიექტები, არამედ მხოლოდ გაუცხოებული ინდივიდები. ქალისათვის ინდივიდუალური სუბიექტის საკითხზე პასუხის მატერიალისტური თვალსაზრისით გაცემა ნიშნავს უპირველეს ყოვლისა ლესბოსელებისა და ფემინისტების მსგავსად იმის ჩვენებას, რომ „სუბიექტური“, „ინდივიდუალური“, „პირადი“ პრობლემები სინამდვილეში საზოგადოებრივი, კლასობრივი პრობლემებია; რომ ქალებისათვის სექსუალობა არის არა ინდივიდუალური და სუბიექტური გამოხატულება, არამედ ძალადობის საზოგადოებრივი ინსტიტუტი. თუმცა, როდესაც დავამტკიცებთ, რომ ე.წ. პირადი პრობლემები სინამდვილეში კლასობრივია, ჯერ კიდევ დარჩენილი გვექნება საკითხი ყოველი ცალკეული ქალის სუბიექტის შესახებ – არა ქალის მითის, არამედ თითოეული ჩვენგანის შესახებ. ამ ეტაპზე უნდა ითქვას, რომ მთელი კაცობრიობისათვის ახალი, პირადი და სუბიექტური განსაზღვრების პოვნა შესაძლებელია მხოლოდ სქესის კატეგორიებს მიღმა (ქალი და კაცი) და რომ ინდივიდუალური სუბიექტების აღმოჩენა მოითხოვს, უპირველეს ყოვლისა, სქესის კატეგორიების განადგურებას, მათი გამოყენების შეწყვეტას და უარყოფას ყველა იმ მეცნიერებისა, რომელსაც ისინი დღემდე საფუძვლად უდევს (პრაქტიკულად ყველა სოციალური მეცნიერება).

„ქალის“ განადგურება არ ნიშნავს, რომ ჩვენი მიზანი სქესის კატეგორიებისა და ლესბოსელობის თანადროული განადგურებაა, რადგან ამ მომენტისათვის ლესბოსელობა საზოგადოებირივი ყოფის ერთადერთი ფორმაა, რომლის ფარგლებშიც თავისუფლად ცხოვრება ძალგვიძს. ლესბოსელი ჩემთვის ცნობილი ერთადერთი კონცეფციაა, რომელიც სქესის კატეგორიებს (ქალი და კაცი) მიღმა არსებობს, რადგან აღნიშნული სუბიექტი (ლესბოსელი) არ არის ქალი, არც ეკონომიკურად, არც პოლიტიკურად, არც იდეოლოგიურად. რადგან ქალს ქმნის მისი სპეციფიკური ურთიერთობა კაცთან, ურთიერთობა, რომელსაც აქამდე მონობა ვუწოდეთ,[45] ურთიერთობა, რომელიც გულისხმობს პირად და ფიზიკურ, ისევე, როგორც ეკონომიკურ ვალდებულებებს („იძულებითი ადგილსამყოფელი“,[46] მძიმე საოჯახო საქმიანობა, ცოლქმრული მოვალეობები, შეუზღუდავი შობადობა და ა.შ.), ურთიერთობა, რომელსაც ლესბოსელები ჰეტეროსექსუალებად ქცევის ან დარჩენის უარყოფის მეშვეობით გაურბიან. ჩვენ გაქცეულნი ვართ საკუთარი კლასიდან, ისევე, როგორც ამერიკელი მონები, რომლებიც ბატონისაგან გაქცევით თავისუფლდებოდნენ. ეს ჩვენთვის აბსოლუტური აუცილებლობაა; ჩვენი გადარჩენა მოითხოვს, რომ ძალ-ღონე არ დავიშუროთ ქალთა კლასის დასანგრევად, რომლის ფარგლებშიც კაცები ქალებს ისაკუთრებენ. ამის მიღწევა შესაძლებელი იქნება მხოლოდ ჰეტეროსექსუალობის განადგურებით, ანუ საზოგადოებრივი სისტემისა, რომელიც კაცების მიერ ქალთა ჩაგვრაზეა დაფუძნებული და ამ ჩაგვრის გასამართლებლად ქმნის დოქტრინას სქესებს შორის განსხვავების შესახებ.

 

 

შულამით ფაიერსთოუნი, სქესის დიალექტიკა (1979)

შულამით ფაიერსთოუნი, სქესის დიალექტიკა: მოსაზრება ფემინისტური რევოლუციის სასარგებლოდ. უილიამ მოროუ ენდ ქომფანი, 1970.

თავი 1

სქესობრივი კლასი იმდენად ღრმაა, რომ უხილავია. ის, შესაძლოა, ზედაპირულ უთანასწორობადაც მოგვევლინოს, რომლისგან თავის დაღწევაც თითქოს სულ რამდენიმე რეფორმითაა შესაძლებელი, ანდაც ქალების სრული ინტეგრირებით სამუშაო ძალაში. თუმცა, სიმართლესთან ყველაზე ახლოსაა ჩვეულებრივი კაცის, ქალისა და ბავშვის რეაქცია – „ეგ? მაგას ვერ შეცვლი! ალბათ, შეშლილი უნდა იყო!“ ჩვენ სწორედ ასეთ ღრმა რამეს განვიხილავთ. ეს უცაბედი, რეფლექსური რეაქცია – დასკვნა, რომ მაშინაც კი, როდესაც ეს არ იციან, ფემინისტები ძირითადი ბიოლოგიური პირობების შეცვლაზე საუბრობენ – გულწრფელია. ის, რომ ასეთი აბსოლუტური ცვლილება მარტივად ვერ განაწილდება აზროვნების ტრადიციულ კატეგორიებში, მაგალითად – „პოლიტიკური“, გამოწვეულია არა იმით, რომ ეს კატეგორიები არარელევანტურია, არამედ იმით, რომ ისინი არასაკმარისად დიდია: რადიკალური ფემინიზმი მათში ვერ ეტევა. რომ არსებობდეს სხვა სიტყვა, რომელიც მეტად ყოვლისმომცველია, ვიდრე რევოლუცია – ჩვენ მას გამოვიყენებდით.

მანამ, სანამ ევოლუცია კონკრეტულ საფეხურამდე მივიდოდა და ტექნოლოგია თავის ამჟამინდელ სიზუსტეს მიაღწევდა, ძირითად ბიოლოგიურ პირობებში ეჭვის შეტანა სიგიჟის ტოლფასი იყო. რატომ უნდა თქვას ქალმა უარი თავის ძვირფას ადგილზე სასაქონლე მანქანაში რაღაც სისხლიანი ბრძოლისათვის, რომელში გამარჯვებაზეც ის ვერც კი იოცნებებს? თუმცა, ზოგიერთ ქვეყანაში პირველად არსებობს ფემინისტური რევოლუციის საწინდარი – მართლაც, მდგომარეობა ამგვარი რევოლუციის მოთხოვნას იწყებს.

პირველი ქალები გაურბიან მასობრივ მკვლელობას, კანკალებენ, ბარბაცებენ და ერთმანეთის პოვნას იწყებენ. მათი პირველი ნაბიჯი ფრთხილი, ერთობლივი დაკვირვებაა დაზიანებული ცნობიერებისათვის ახალი მგრძნობელობის მისაცემად. ეს მტკივნეულია: მიუხედავად იმისა, ცნობიერების რამდენ საფეხურს მიაღწევს ადამიანი, პრობლემა უფრო და უფრო ღრმავდება. ის ყველგანაა. ინის და იანისებრი დაყოფა ყოველგვარ კულტურას, ისტორიას, ეკონომიკას, თავად ბუნებასაც კი ჟღენთს; სქესობრივი დისკრიმინაციის თანამედროვე დასავლური ვერსიები მხოლოდ და მხოლოდ უახლესი ფენაა. ადამიანისათვის სექსიზმის მიმართ მგრძნობელობის ამგვარად ამაღლება იმაზე საზარელ პრობლემებს იწვევს, ვიდრე შავკანიანი მილიტანტის ახალი ცნობიერება რასიზმის შესახებ: ფემინისტებმა ეჭვი უნდა შეიტანონ არა მხოლოდ სრულიად დასავლურ კულტურაში, არამედ თავად კულტურის ორგანიზებაში და მეტიც, სრულიად ბუნების ორგანიზებაშიც კი. უამრავი ქალი სასოწარკვეთილებას ნებდება: თუ ეს ყველაფერი ასე ღრმაა, მათ არ სურთ, იცოდნენ. სხვები მოძრაობის გაძლიერებას და გაზრდას აგრძელებენ, ქალთა ჩაგვრის მიმართ მათი მტკივნეული მგრძნობელობა კი კონკრეტული მიზნით არსებობს: მის ბოლოს და ბოლოს გასანადგურებლად.

თუმცა, მანამ, სანამ მდგომარეობას შევცვლით, ჩვენ უნდა გავიგოთ, როგორ წარმოიქმნა და განვითარდა და რა ინსტიტუტების მეშვეობით მოქმედებს იგი. ენგელსის „[ჩვენ უნდა] ვიკვლიოთ იმ მოვლენების ისტორიული მიმდევრობა, რომელთაგანაც დაპირისპირება წარმოიშვა, რათა ამგვარად შექმნილ გარემოებებში აღმოვაჩინოთ კონფლიქტის დასრულების საშუალება“. ფემინისტური რევოლუციის საწარმოებლად, ჩვენ დაგვჭირდება სქესთა შორის ომის დინამიკის ისეთი ამომწურავი ანალიზი, როგორიც ეკონომიკური რევოლუციისათვის იყო კლასობრივი დაპირისპირების ანალიზი მარქსისა და ენგელსის მიერ. უფრო ყოვლისმომცველი. რადგან ჩვენ საქმე გვაქვს უფრო დიდ პრობლემასთან, ჩაგვრასთან, რომელიც ჩაწერილი ისტორიის მიღმა არსებობს და თვით ცხოველთა სამყაროდან მოედინება.

ამგვარი ანალიზის შექმნისას, ჩვენ ბევრის სწავლა შეგვიძლია მარქსისა და ენგელსისაგან: არა მათი სიტყვასიტყვითი მოსაზრებები ქალთა შესახებ – მათ თითქმის არაფერი იციან ქალების, როგორც ჩაგრული კლასის პირობების შესახებ და მათ მხოლოდ მაშინ აღიარებენ, როდესაც ისინი ეკონომიკას უკავშირდება – არამედ მათი ანალიტიკური მეთოდი.

მარქსმა და ენგელსმა თავიანთ სოციალისტ წინაპრებთან შედარებით ბევრად მეტი გააკეთეს, რადგან მათ განავითარეს ანალიზის მეთოდი, რომელიც დიალექტიკურიც იყო და მატერიალისტურიც. იყვნენ რა პირველები საუკუნეების მანძილზე, ვინც ისტორიას დიალექტურად უყურებდა, ისინი ხედავდნენ მსოფლიოს, როგორც პროცესს, ბუნებრივ დინებას ქმედებისა და რეაქციისა, საპირისპიროებისა, თუმცა განუყოფელებისა და ურთიერთგამმსჭვალავებისა. გამომდინარე იქიდან, რომ მათ შეეძლოთ ისტორიის აღქმა, როგორც ფილმისა და არა სურათისა, ისინი ცდილობდნენ, თავი აერიდებინათ უმოქმედო, „მეტაფიზიკურ“ მოსაზრებაში ჩავარდნისგან, რომელსაც უამრავი სხვა დიადი გონება ჰყავდა დამონებული. (ამგვარი ანალიზი, შესაძლოა, სქესობრივი დაყოფის შედეგი იყოს, როგორც მეცხრე თავში განვიხილეთ.) მათ ისტორიული ძალების დინამიური ურთიერთქმედების შეხედულება მატერიალისტურს დაუკავშირეს, ანუ პირველად სცადეს ისტორიული და კულტურული ცვლილების ნამდვილ საფუძველზე დაფუძნება, რათა ეკონომიკური კლასების განვითარება ორგანულ გამომწვევ მიზეზებთან დაეკავშირებინათ. ისინი იმედოვნებდნენ, რომ ისტორიის მექანიკის ღრმა გააზრების შედეგად ასწავლიდნენ ადამიანებს მის დასაკუთრებას.

მარქსსა და ენგელსამდე არსებულმა სოციალისტმა მოაზროვნეებმა, როგორებიც იყვნენ ფურიე, ოუენი და ბებელი, არსებული საზოგადოებრივი უთანასწორობების შესახებ მორალის ქადაგების გარდა ბევრი ვერაფერი შეძლეს, ისინი პოსტულატად მიიჩნევდნენ იდეალურ მსოფლიოს, რომელშიც კლასობრივი პრივილეგია და ექსპლუატაცია არ უნდა არსებობდეს – ისევე, როგორც ადრეული ფემინისტი მოაზროვნეები მიიჩნევდნენ პოსტულატად მსოფლიოს, რომელშიც კაცთა პრივილეგიასა და ექსპლუატაციას არ უნდა ეარსება – მხოლოდ და მხოლოდ კეთილი ნების შედეგად. ორივე შემთხვევაში, გამომდინარე იქიდან, რომ ადრეული მოაზროვნეები არც ისე კარგად იაზრებდნენ, თუ როგორ განვითარდა, შენარჩუნდა და როგორ უნდა განადგურებულიყო საზოგადოებრივი უსამართლობა, მათი იდეები უტოპიურ კულტურულ ვაკუუმში არსებობდა. მეორეს მხრივ კი, მარქსი და ენგელსი ცდილობდნენ, ჰქონოდათ მეცნიერული მიდგომა ისტორიის მიმართ. მათ კლასობრივი კონფლიქტი მის ნამდვილ ეკონომიკურ პირველწყაროს დაუკავშირეს და დაგეგმეს ეკონომიკური გადაწყვეტილება, რომელიც უკვე არსებულ, ობიექტურ ეკონომიკურ წინაპირობებზე იყო დაფუძნებული: პროლეტარიატის მიერ წარმოების საშუალების ხელში ჩაგდება მიგვიყვანდა კომუნიზმამდე, რომელშიც ხელისუფლება განადგურებული იყო და აღარ წარმოადგენდა საჭიროებას დაბალი კლასის დასაჩაგრად მაღალი კლასის სასარგებლოდ. უკლასო საზოგადოებაში ყოველი ინდივიდის ინტერესი სინონიმური იქნებოდა ზოგადად საზოგადოების ინტერესებთან.

თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიული მატერიალიზმის დოქტრინა წინა ისტორიულ ანალიზთან შედარებით ბრწყინვალე წინსვლა იყო, ის არ წარმოადგენდა სრულყოფილ პასუხს, რაც უფრო გვიანდელმა მოვლენებმა გვაჩვენა. რადგან მიუხედავად იმისა, რომ მარქსი და ენგელსი თავიანთ თეორიას სინამდვილეში აფუძნებდნენ, ის მხოლოდ ნაწილობრივი სინამდვილე იყო. იხილეთ ენგელსის მიერ ისტორიული მატერიალიზმის მკაცრად ეკონომიკური განსაზღვრება მის ნაშრომში „სოციალიზმი: უტოპიური თუ მეცნიერული“:

ისტორიული მატერიალიზმი არის შეხედულება ისტორიის მსვლელობის შესახებ, რომელიც იკვლევს იმ ისტორიული მოვლენების უმთავრეს მიზეზსა და უდიდეს მამოძრავებელ ძალას, რომლებიც დაკავშირებულია საზოგადოების ეკონომიკურ განვითარებასთან, წარმოებისა და გაცვლა-გამოცვლის წესების ცვლილებასთან, საზოგადოების ცალკეულ კლასებად შემდგომ დაყოფასთან და ამ კლასებს შორის ერთმანეთის წინააღმდეგ ბრძოლასთან. (კურსივი ჩემი)

გარდა ამისა, ის ამტკიცებს:

… რომ სრულიად წარსულის ისტორია, გარდა ისეთი გამონაკლისისა, როგორიც პრიმიტიული საფეხურებია, კლასობრივი ბრძოლის ისტორია იყო; რომ საზოგადოების ამგვარად შეურიგებელი კლასები წარმოებისა და გაცვლა-გამოცვლის წესების წარმონაქმნია – ანუ, მათი დროის ეკონომიკური პირობებისა; რომ საზოგადოების ეკონომიკური სტრუქტურა ყოველთვის იძლევა ნამდვილ საფუძველს, რომელზე დაყრდნობითაც, ჩვენ შეგვიძლია, გამოვიანგარიშოთ მოცემული ისტორიული პერიოდის იურიდიული და პოლიტიკური ინსტიტუტებისა და რელიგიური, ფილოსოფიური თუ სხვა იდეების ზედნაშენის საბოლოო განმარტება. (კურსივი ჩემი)

ქალთა ჩაგვრის ამ მკაცრად ეკონომიკურ ინტერპრეტაციაზე დაყრდნობით განმარტვის მცდელობა შეცდომა იქნებოდა. კლასობრივი ანალიზი ულამაზესი, მაგრამ შეზღუდული ნამუშევარია: მიუხედავად იმისა, რომ ხაზობრივი თვალსაზრისით უშეცდომოა, იგი არ ჩადის სიღრმეში. არსებობს ისტორიული დიალექტიკის მთელი სქესობრივი ფუძე, რომელსაც ენგელსი ხანდახან ბუნდოვნად აღიქვამს, მაგრამ გამომდინარე იქიდან, რომ იგი სექსუალობას მხოლოდ ეკონომიკური ფილტრის მეშვეობით ხედავს და ყველაფერს სწორედ მას მიაწერს, მას არ გამოსდის მისი დამოუკიდებლად შეფასება.

ენგელსმა დაკვირვების საფუძველზე დაასკვნა, რომ შრომის თავდაპირველი დანაწილება კაცსა და ქალს შორის, ბავშვების გამრავლების მიზნით მოხდა; რომ ოჯახის ფარგლებში ქმარი მფლობელი იყო, ცოლი – წარმოების საშუალება, ხოლო შვილები – შრომა; და რომ ადამიანთა სახეობის გამრავლება წარმოების საშუალებისაგან მკვეთრად განსხვავებული, მნიშვნელოვანი ეკონომიკური სისტემა იყო.

თუმცა, ენგელსმა ზედმეტად ბევრი სახელი მოიხვეჭა ქალთა, როგორც კლასის ჩაგვრის ამგვარად მიმოფანტული აღიარებების გამო. სინამდვილეში, ის სქესობრივ კლასობრივ სისტემას მხოლოდ მაშინ აღიარებდა, როდესაც იგი მის ეკონომიკურ კონსტრუქციას ემთხვეოდა და ნათელყოფდა. ენგელსმა წარმატებას ამ თვალსაზრისითაც ვერ მიაღწია. თუმცა, მარქსი კიდევ უარესი იყო: მარქსის მიკერძოება ქალების წინააღმდეგ დღითიდღე უფრო აღიარებული ხდება (კულტურული მიკერძოება, რომელსაც ფროიდი და სხვა კულტურული კაცებიც იზიარებენ), რაც საშიშია, თუკი ვინმე შეეცდება ფემინიზმის დაკავშირებას ტრადიციულ მარქსისტულ სტრუქტურასთან – ეს მარქსისა და ენგელსის მიერ სქესობრივი კლასის შესახებ გამოთქმულ შემთხვევით მოსაზრებებს დოგმად აქცევს. ამის ნაცვლად, ჩვენ ისტორიული მატერიალიზმი ისე უნდა გავზარდოთ, რომ მან მკაცრად მარქსისეული მოიცვას, ისევე, როგორც ფარდობითობის ფიზიკას არ გაუბათილებია ნიუტონისეული ფიზიკა, არამედ მის გარშემო წრეწირი დახაზა, რისი მეშვეობითაც მისი გამოყენება შეზღუდა შედარებით პატარა სფეროსათვის. რადგან ეკონომიკური დიაგნოზი, რომელიც წარმოების საშუალების, ანდაც კვლავწარმოების საშუალების ფლობას უკავშირდება, ყველაფერს ვერ განმარტავს. არსებობს სინამდვილის ისეთი საფეხური, რომელიც პირდაპირ ეკონომიკიდან არ გამომდინარეობს.

ის დასკვნა, რომ ეკონომიკის მიღმა სინამდვილე ფსიქოსექსუალურია, ხშირად უკუგდებულია, როგორც არაისტორიული მოსაზრება იმ ადამიანების მიერ, რომლებიც ისტორიის დიალექტიკურ მატერიალისტურ ხედვას იზიარებენ, რადგან მას თითქოს იქ მივყავართ, სადაც მარქსმა დაიწყო: ხელის ცეცებით სიარული უტოპიური ჰიპოთეზების, ფილოსოფიური სისტემების ბურუსში, რომლებიც შესაძლოა, სწორი იყოს, შესაძლოა – არასწორი (გარკვევა შეუძლებელია); სისტემები, რომლებიც კონკრეტულ ისტორიულ ვითარებებს აზროვნების იმთავითვე არსებული კატეგორიებით განმარტავს; თუმცა, ისტორიული მატერიალიზმი ნიშნავდა „ცოდნის“ „ყოფნით“ განმარტვას და არა პირიქით.

თუმცა, ჯერ კიდევ არსებობს მესამე, გამოუცდელი ალტერნატივა: ჩვენ შეგვიძლია, ვცადოთ ისეთი მატერიალისტური მოსაზრების განვითარება, რომელიც თავად სქესზეა დაფუძნებული.

ადრეული ფემინისტი თეორეტიკოსები სქესის მატერიალისტური აღქმისთვის იგივეს წარმოადგენდნენ, რასაც ფურიე, ბებელი და ოუენი წარმოადგენდნენ კლასის მატერიალუსტური აღქმისათვის. საერთო ჯამში, ფემინისტური თეორია ისევე არასრულფასოვანია, როგორც ადრეული ფემინისტების მცდელობები სექსიზმის გამოსწორებისა. ეს ყოველთვის მოსალოდნელი იყო. პრობლემა იმდენად უზარმაზარია, რომ პირველი მცდელობისას მხოლოდ ზედაპირთან შეხება და ყველაზე აშკარა უთანასწორობების აღწერა იყო შესაძლებელი. სიმონ დე ბოვუარი პირველი იყო, ვინც ზუსტ ანალიზს მიუახლოვდა. მისმა ბრძნულმა ნაშრომმა „მეორე სქესი“ – რომელიც სულ ცოტა ხნის წინ, ადრეულ ორმოცდაათიანებში გამოჩნდა, მაშინ, როდესაც მსოფლიო დარწმუნებული იყო, რომ ფემინიზმი მოკვდა – ისტორიაში პირველად სცადა ფემინიზმის დაკავშირება მის ისტორიულ საფუძველთან. ფემინისტ თეორეტიკოსებს შორის დე ბოვუარი ყველაზე ამომწურავი და გამიზნულია, აკავშირებს რა ფემინიზმს ჩვენი კულტურის საუკეთესო იდეებთან.

შესაძლოა, ეს ღირსება მისი ერთადერთი სისუსტეცაა: ის თითქმის ზედმეტად გაწაფულია, ზედმეტად მცოდნე. ეს სისუსტედ გვევლინება – რაც ჯერ კიდევ სადავოა – მის მიერ ფემინიზმის მკაცრად ეგზისტენციალისტურ ინტერპრეტაციაში (საინტერესოა, რამხელა გავლენა ჰქონდა მასზე სარტრს). ეს კი იმ ფაქტის შედეგია, რომ ყოველი კულტურული სისტემა, ეგზისტენციალიზმის ჩათვლით, თავად სქესთა დუალიზმითაა განპირობებული. ის ამბობს:

კაცი არასდროს ფიქრობს საკუთარ თავზე „სხვაზე“ ფიქრის გარეშე; ის მსოფლიოს ორობითობის ნიშნის ქვეშ აღიქვამს, რომელიც მახასიათებლებით სულაც არაა სქესობრივი. თუმცა, განსხვავებულია რა კაცისგან, რომელიც საკუთარ თავს „იგივედ“ წარმოაჩენს, ბუნებრივია, რომ ქალი „სხვის“ კატეგორიას მიეკუთვნება; „სხვა“ ქალს მოიცავს. (კურსივი ჩემი)

მგონი, მან ზედმეტად შორს შეტოპა: რატომ უნდა ივარაუდო, რომ „სხვობის“ ტრადიციულად ჰეგელისეული კონცეფცია უკანასკნელი განმარტებაა და შემდეგ ფრთხილად ჩაიწერო ის ბიოლოგიური და ისტორიული გარემოებები, რომლებმაც „ქალთა“ კლასი ამგვარ კატეგორიაში განათავსა – როდესაც სერიოზულად არასდროს განგიხილავს შედარებით მარტივი და უფრო მოსალოდნელი შესაძლებლობა, რომ ეს პრინციპული დუალიზმი სწორედ სქესობრივი დაყოფიდან გამომდინარეობს? შესაძლოა, სულაც არ იყოს საჭირო აზროვნებისა და არსებობის ისეთი ცდისაგან დამოუკიდებელი კატეგორიების ვარაუდი – „სხვობა“, „ტრანსცენდენტულობა“, „ხელშეუვალობა“ – რომლებშიც შემდგომ ისტორია უნდა განაწილდეს. მარქსმა და ენგელსმა აღმოაჩინეს, რომ ეს ფილოსოფიური კატეგორიები თავად ისტორიიდან გამომდინარეობდა.

სანამ ასეთ კატეგორიებს განვიხილავთ, მოდი, ვცადოთ ისეთი ანალიზის შემუშავება, რომელშიც თავად ბიოლოგია – გამრავლება – დუალიზმის საწყისებთან გვევლინება. ერისკაცის უშუალო დასკვნა, რომ სქესების უთანასწორო დაყოფა „ბუნებრივია“, შესაძლოა, დასაბუთებული იყოს. ჩვენ არ გვესაჭიროება ამ ყველაფრის მიღმა სასწრაფოდ გახედვა. ეკონომიკური კლასისგან განსხვავებით, სქესობრივი კლასი პირდაპირ ბიოლოგიური სინამდვილიდან წარმოიშვა: კაცები და ქალები განსხვავებულებად, არათანასწორებად შეიქმნენ. თუმცა, როგორც დე ბოვუარი აღნიშნავს, ამ განსხვავებას თავად არ გამოუწვევია კლასობრივი სისტემის განვითარება – ანუ ერთი ჯგუფის მხრიდან მეორეზე მბრძანებლობა – ამის მიზეზი ამ განსხვავებების რეპროდუქციული ფუნქციები იყო. ბიოლოგიური ოჯახი ძალაუფლების არსებითად უთანასწორო გავრცელებაა. ძალაუფლების საჭიროება, რომელიც კლასების განვითარებას იწვევს, გამომდინარეობს თითოეული ინდივიდის ფსიქოსექსუალური ფორმირებიდან, რაც დაფუძნებულია ამ ძირითად დისბალანსზე და არა შეუქცევად კონფლიქტზე სიცოცხლესა და სიკვდილს, ეროსსა და თანატოსს შორის, როგორც ამას ფროიდი, ნორმან ო. ბრაუნი და სხვები ვარაუდობენ, რითიც ისინიც ზედმეტად შორს ტოპავენ.

ბიოლოგიური ოჯახი – კაცის/ქალის/ჩვილის ძირითადი რეპროდუქციული ერთეული, საზოგადოებრივი ორგანიზების როგორი ფორმითაც არ უნდა გვევლინებოდეს იგი – ხასიათდება ამ პრინციპული – თუ არა გარდაუვალი – ფაქტებით:

  1. რომ ისტორიის განმავლობაში, ჩასახვის საწინააღმდეგო საშუალებების გამოჩენამდე, ქალები მუდამ თავიანთი ბიოლოგიის მოწყალებაზე იყვნენ დამოკიდებულნი – მენსტრუაცია, მენოპაუზა და „ქალური დაავადებები“, მუდმივი მტკივნეული მშობიარობა, ჩვილების მოვლა და ძუძუთი კვება, ის ყველაფერი, რაც მათ ფიზიკური გადარჩენისათვის კაცებზე ხდიდა დამოკიდებულს (იქნებოდა ეს ძმა, მამა, ქმარი, საყვარელი, ანდაც კლანი, ხელისუფლება, თუ სრულიად თემი).
  2. რომ ადამიანთა შვილებს ბევრად მეტი დრო სჭირდებათ გასაზრდელად, ვიდრე ცხოველებისას, შესაბამისად, ისინი უმწეონი არიან და დროის პატარა მონაკვეთში მაინც, ფიზიკური გადარჩენისათვის ზრდასრულებზე არიან დამოკიდებულნი.
  3. რომ დედასა და შვილს შორის არსებული ძირითადი ურთიერთდამოკიდებულება რაიმე ფორმით ყველა წარსულ თუ აწმყო საზოგადოებაში არსებობს და შესაბამისად, ახდენს ყოველი ზრდასრული ქალისა და ჩვილი ბავშვის ფსიქოლოგიის ფორმირებას.
  4. რომ სქესებს შორის არსებულმა ბუნებრივმა რეპროდუქციულმა განსხვავებებმა პირდაპირ გამოიწვია შრომის პირველი დანაწილება კლასის პირველწყაროებში, ისევე, როგორც კასტის პარადიგმის მოწყობა (ბიოლოგიურ მახასიათებლებზე დაფუძნებული დისკრიმინაცია).

ადამიანთა ოჯახის ამგვარ ბიოლოგიურ გარემოებებს ვერ გადავფარავთ ანთროპოლოგიური სოფისტიკით. ნებისმიერ ადამიანს, რომელიც ცხოველთა შეჯვარებას, გამრავლებასა და მათ მიერ პირმშოს მოვლას დააკვირდება, საკმაოდ გაუჭირდება „კულტურული ფარდობითობის“ მოსაზრების მიღება. რადგან არ აქვს მნიშვნელობა, ოკეანიაში მცხოვრებ რამდენ ტომს იპოვით, რომელშიც უცნობია მამის კავშირი განაყოფიერებასთან, არ აქვს მნიშვნელობა, ქალის ხაზით გამრავლებულ რამდენ მოდგმას იპოვით, არ აქვს მნიშვნელობა სქესობრივი როლების შებრუნებას, კაცების დიასახლისობას, ანდაც გაზიარებულ სამშობიარო ტკივილებს, ეს ფაქტები მხოლოდ ერთ რამეს ამტკიცებს: ეს არის ადამიანთა ბუნების გასაოცარი დამყოლობა. თუმცა, ადამიანთა ბუნება ადაპტირებადია, რასაც გარემო პირობები განაპირობებს. ხოლო ბიოლოგიური ოჯახი, რომელიც ჩვენ აღვწერეთ, უკვე დიდი ხანია არსებობს. თვით მატრიარქატების შემთხვევაშიც კი, სადაც ქალის ნაყოფიერებას აღმერთებენ, მამის როლი კი უცნობი და უმნიშვნელოა, მაინც არსებობს ქალისა და ჩვილის დამოკიდებულება კაცზე, რომელიც, შესაძლოა, სულაც არ იყოს გენეტიკური მამა. და მიუხედავად იმისა, რომ ბირთვული ოჯახი თანამედროვე მოვლენაა, რომელიც ბიოლოგიური ოჯახის ფსიქოლოგიურ სასჯელებს აძლიერებს, მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიაში მართლაც არსებობდა ბიოლოგიური ოჯახის უამრავი ვარიაცია, ის გარემოებები, რომლებიც მე აღვწერე, ყოველ მათგანში არსებობდა და ადამიანთა პიროვნების სპეციფიკურ ფსიქოსექსუალურ დამახინჯებას იწვევდა.

თუმცა, იმის აღიარება, რომ ძალაუფლების სქესობრივი დისბალანსი ბიოლოგიაზეა დაფუძნებული, წაგებას სულაც არ ნიშნავს. ჩვენ უკვე დიდი ხანია აღარ ვართ ცხოველები. ბუნების სამეფო აღარ არის ჩვენი აბსოლუტური მმართველი. როგორც სიმონ დე ბოვუარი თავად აღიარებს:

ისტორიული მატერიალიზმის თეორიამ მნიშვნელოვანი სიმართლეები ნათელყო. ადამიანობა არ არის ცხოველთა სახეობა, იგი ისტორიული სინამდვილეა. ადამიანთა საზოგადოება ანტიფიზისია – იმ თვალსაზრისით, რომ ის ბუნებას ეწინააღმდეგება; ის ბუნების არსებობას პასიურად კი არ ნებდება, არამედ თავისსავე სასარგებლოდ იწყებს ბუნების კონტროლს. ეს თავდაჯერებულობა არ არის შინაგანი, სუბიექტური ოპერაცია; ის ობიექტურად, პრაქტიკული ქმედებით მიიღწევა.

შესაბამისად, „ბუნებრივი“ ღირებულება ყოველთვის „ადამიანური“ არ არის. ადამიანობამ ბუნების მიღმა არსებობა დაიწყო: ჩვენ უკვე აღარ შეგვიძლია დისკრიმინაციული სქესობრივი კლასობრივი სისტემის შენარჩუნების გამართლება მისი ბუნებრივი საწყისის საფუძველზე. მართლაც, თუნდაც მხოლოდ და მხოლოდ პრაგმატული მიზეზების გამო, ჩვენ თითქოს ვალდებულნი ვართ, მოვიშოროთ იგი (იხილეთ თავი 10).

პრობლემა პოლიტიკური ხდება და შედარებით ყოვლისმომცველ ისტორიულ ანალიზს მოითხოვს მაშინ, როდესაც იაზრებ, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კაცს თავისუფლად შეუძლია გათავისუფლდეს იმ ბიოლოგიური გარემოებებისგან, რომლებმაც შექმნა მისი ტირანია ქალებსა და ბავშვებზე, მას სულაც არ გააჩნია იმის მიზეზი, რომ ამ ტირანიაზე უარის თქმის სურვილი ჰქონდეს. როგორც ენგელსმა ეკონომიკური რევოლუციის კონტექსტში თქვა:

შრომის დანაწილების კანონი კლასებად დაყოფის საწყისებთან გვევლინება. [გაითვალისწინეთ, რომ ეს დაყოფა თავად პრინციპული ბიოლოგიური დაყოფიდან წარმოიშვა.] თუმცა, ეს მმართველ კლასს უპირატესობის მოპოვების შემდეგ არ უშლის ხელს მუშათა კლასის ხარჯზე საკუთარი ძალაუფლების გამაგრებაში, საკუთარი საზოგადოებრივი უპირატესობის მასათა გაძლიერებულ ექსპლუატაციად ქცევაში.

მიუხედავად იმისა, რომ სქესობრივი კლასობრივი სისტემა პრინციპული ბიოლოგიური გარემოებებიდან წარმოიშვა, ეს არ გვაძლევს იმის გარანტიას, რომ მაშინ, როდესცა მათი ჩაგვრის ბიოლოგიური საფუძველი განადგურდება, ქალები და ბავშვები გათავისუფლდებიან. პირიქით, ახალი ტექნოლოგია, განსაკუთრებით შობადობის კონტროლი, შესაძლოა, მათ წინააღმდეგ იქნას გამოყენებული ექსპლუატაციის დამკვიდრებული სისტემის განმტკიცებისათვის.

როგორც ეკონომიკური კლასების განადგურებისთვისაა საჭირო დაბალი კლასის (პროლეტარიატის) აჯანყება და დროებით დიქტატურაში, წარმოების საშუალების ხელში ჩაგდება, ასევეა საჭირო სქესობრივი კლასების გასანადგურებლად დაბალი კლასის (ქალების) აჯანყება და მათ მიერ გამრავლების კონტროლის ხელში ჩაგდება: ქალებისათვის არა მხოლოდ საკუთარი სხეულების კონტროლის სრული აღდგენა, არამედ მათ მიერ ადამიანთა ნაყოფიერების კონტროლის (დროებითი) დაპყრობა – ახალი მოსახლეობის ბიოლოგიისა და მშობიარობისა და ბავშვთა აღზრდის ყოველი საზოგადოებრივი ინსტიტუტისა. ისევე, როგორც სოციალისტური რევოლუციის უმთავრესი მიზანი იყო არა მხოლოდ ეკონომიკური კლასობრივი პრივილეგიის განადგურება, არამედ თავად ეკონომიკური კლასობრივი განსხვავებისა, ისევე უნდა იყოს ფემინისტური რევოლუციის უმთავრესი მიზანი, პირველი ფემინისტური მოძრაობისაგან განსხვავებით, არა მხოლოდ კაცური პრივილეგიის, არამედ თავად სქესობრივი განსხვავებების განადგურება: ადამიანებს შორის სასქესო ორგანოების განსხვავებას აღარ ექნება კულტურული მნიშვნელობა. (დაუბრკოლებელ პანსექსუალობასთან – ფროიდის „პოლიმორფულ გარყვნილებასთან“ – დაბრუნება სავარაუდოდ ჩაანაცვლებდა ჰეტერო/ჰომო/ბისექსუალობას,) ერთი სქესის მიერ ორივეს სასარგებლოდ სახეობის გამრავლება ჩანაცვლდებოდა ხელოვნური გამრავლებით ან მისი არჩევის თავისუფლებით მაინც: ბავშვები ორივე სქესს თანაბრად გაუჩნდებოდა, ანდაც, ისინი ორივე სქესისაგან დამოუკიდებლად გაჩნდებოდნენ, გააჩნია, როგორ შეხედავ ამ საკითხს; ბავშვის დამოკიდებულება დედაზე (და პირიქით) ჩანაცვლდებოდა საგრძნობლად შემცირებული დამოკიდებულებით ზოგადად სხვათა მცირე ჯგუფზე, ხოლო ზრდასრულებთან მიმართებაში ნებისმიერი შემორჩენილი ფიზიკური არასრულფასოვნება კულტურულად ანაზღაურდებოდა. შრომის დანაწილება მშობიარობის სრული განადგურების მეშვეობით დასრულდებოდა (კიბერნაციის გზით). დაიმსხვრეოდა ბიოლოგიური ოჯახის ტირანია.

მასთან ერთად დაიმსხვრეოდა ძალაუფლების ფსიქოლოგიაც. როგორც ენგელსმა სოციალისტური რევოლუციის შესახებ თქვა: „არა მხოლოდ ამ ან იმ მმართველი კლასის, არამედ ნებისმიერი მმართველი კლასის არსებობა მოძველებული გადმონაშთი გახდება.“ ის, რომ სოციალიზმი ახლოსაც კი არ მისულა ამ მიზნის მიღწევასთან არის არა მხოლოდ შეუსრულებელი ან გამტყუნებული ეკონომიკური წინაპირობების შედეგი, არამედ იმ ფაქტისაც, რომ მარქსისეული ანალიზი არასაკმარისი იყო: ის არ ჩავიდა საკმარისად ღრმად, კლასის ფსიქოსექსუალურ ფესვებთან. მარქსი რაღაც უფრო სრულის პოვნის გზას ადგა, როდესაც აღმოაჩინა, რომ ოჯახი თავად მოიცავდა ყველა იმ დაპირისპირებას, რომელიც შემდგომში უფრო ფართო მასშტაბით, საზოგადოებასა და სახელმწიფოში ვითარდება. რადგან იმ შემთხვევაში, თუკი რევოლუცია ძირფესვიანად არ ამოთხრის ძირითად საზოგადოებრივ ორგანიზაციას, ბიოლოგიურ ოჯახს – აღვირი, რომლის მეშვეობითაც ძალაუფლების ფსიქოლოგიის შემოპარება ყოველთვის შესაძლებელია – ექსპლუატაციის ჭიის განადგურება შეუძლებელი იქნება. ჩვენ დაგვჭირდება სექსუალური რევოლუცია, რომელიც ბევრად დიდია სოციალისტურზე (თუმცა, მოიცავს მას), რათა მართლაც გავანადგუროთ ყოველგვარი კლასობრივი სისტემა.

მე შევეცადე, კლასობრივი ანალიზი კიდევ უფრო შორს წამეყვანა და დამეკავშირებინა იგი თავის ფესვებთან სქესთა ბიოლოგიურ დაყოფაში. ჩვენ არ დაგვივიწყებია სოციალისტების შეფასებები; პირიქით, რადიკალურ ფემინიზმს შეუძლია მათი ანალიზის გადიდება, მისთვის კიდევ უფრო ღრმა საფუძვლის მიცემა ობიექტურ გარემოებებში და შესაბამისად, მისი უამრავი ამოუხსნელი საკითხის განმარტვა. როგორც პირველი ნაბიჯი ამ მიმართულებით და საფუძველი ჩვენი საკუთარი ანალიზისათვის, ჩვენ გავაფართოვებთ ისტორიული მატერიალიზმის ენგელსისეულ განმარტებას. აქ გთავაზობთ იგივე განმარტებას, რომელიც ზემოთაა ციტირებული, თუმცა, ამ შემთხვევაში იგი პერიფრაზირებულია და მოიცავს სქესთა ბიოლოგიურ დაყოფას გამრავლების მიზნით, რაც კლასის საწყისებში გვხვდება:

ისტორიული მატერიალიზმი არის შეხედულება ისტორიის მსვლელობის შესახებ, რომელიც იკვლევს ყოველი ისტორიული მოვლენის უმთავრეს მიზეზსა და უდიდეს მამოძრავებელ ძალას სქესის დიალექტიკის ფარგლებში: საზოგადოების დანაწევრება ორ განსხვავებულ ბიოლოგიურ კლასად გენერატიული გამრავლების მიზნით და ამ კლასებს შორის არსებული ბრძოლა ერთმანეთის წინააღმდეგ; ცვლილებები ქორწინების, გამრავლებისა და ბავშვთა მოვლის წესებში, რომლებიც ამ ბრძოლების მიერაა შექმნილი; სხვა ფიზიკურად დიფერენცირებული კლასების [კასტების] შეკავშირებული განვითარება; და შრომის პირველი, სქესზე დაფუძნებული დანაწილება, რომელიც [ეკონომიკურ-კულტურულ] კლასობრივ სისტემად განვითარდა.

ახლა კი გთავაზობთ კულტურულ და ეკონომიკურ ზედნაშენს, რომელიც არა მხოლოდ ეკონომიკურ კლასს, არამედ სქესს უკავშირდება:

სრულიად წარსულის ისტორია [ყურადღება მიაქციეთ, რომ ახლა უკვე შეგვიძლია, მოვიშოროთ „გარდა ისეთი გამონაკლისისა, როგორიც პრიმიტიული საფეხურებია“] კლასობრივი ბრძოლის ისტორია იყო. საზოგადოების ამგვარად შეურიგებელი კლასები სახეობის გამრავლების მიზნით ბიოლოგიური ოჯახის ერთეულის ორგანიზების წესების, ისევე, როგორც წარმოებისა და პროდუქტისა და მომსახურებების გაცვლა-გამოცვლის წესების  წარმონაქმნია. საზოგადოების სქესობრივ-რეპროდუქციული ორგანიზება ყოველთვის იძლევა ნამდვილ საფუძველს, რომელზე დაყრდნობითაც, ჩვენ შეგვიძლია, გამოვიანგარიშოთ მოცემული ისტორიული პერიოდის იურიდიული და პოლიტიკური ინსტიტუტებისა და რელიგიური, ფილოსოფიური თუ სხვა იდეების ზედნაშენის საბოლოო განმარტება.

ახლა კი ისტორიასთან მატერიალისტური მიდგომის შედეგების ენგელსისეული პროგნოზი უფრო რეალისტურია:

იმ ცხოვრებისეული პირობების მთელი სფერო, რომლითაც კაცია გარშემორტყმული და რომელიც მასზე აქამდე მბრძანებლობდა, ახლა იმ კაცის მბრძანებლობისა და კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა, რომელიც პირველად ხდება ბუნების ნამდვილი, შეგნებული მმართველი, საკუთარი საზოგადოებრივი ორგანიზაციის ბატონი.

შემდეგ თავებში ჩვენ ისტორიული მატერიალიზმის ამგვარ განმარტებას მივმართავთ, გამოვიკვლევთ რა იმ კულტურულ ინსტიტუტებს, რომლებიც ინარჩუნებენ და განამტკიცებენ ბიოლოგიურ ოჯახს (განსაკუთრებით კი, მის დღევანდელ გამოვლინებას, ანუ ბირთვულ ოჯახს) და მის პირდაპირ შედეგს, ძალაუფლების ფსიქოლოგიას და აგრესიულ შოვნიზმის, რომელიც დღესდღეისობით იმდენად განვითარდა, რომ ყოველ ჩვენგანს ანადგურებს. ჩვენ მოვახდენთ ამ ყველაფრის ინტეგრირებას ფროიდიანიზმის ფემინისტურ ანალიზთან: რადგან ფროიდის კულტურული მიკერძოება, ისევე, როგორც მარქსისა და ენგელსისა, მის შეხედულებას სრულიად არ აბათილებს. პირიქით, ფროიდს ახალი, სქესზე დაფუძნებული დიალექტიკური მატერიალიზმის შენების შესახებ სოციალისტ თეორეტიკოსებთან შედარებით ბევრად ამაღლებული მოსაზრებები გააჩნდა. შემდეგ, ჩვენ შევეცდებით, დავუკავშიროთ ენგელსისა და მარქსის საუკეთესო ასპექტები (ისტორიული მატერიალისტური მიდგომა) ფროიდის საუკეთესო ასპექტებს (კაცებისა და ქალების შინაგანი სამყაროსა და მათი ფორმირების პროცესის ღრმა გააზრება), რათა მივიღოთ გადაწყვეტილება, რომელიც პოლიტიკურიცაა და პირადიც და ამავდროულად, ნამდვილ გარემოებებზეა დაფუძნებული. ჩვენ დავინახავთ, რომ ფროიდმა ფსიქოლოგიის დინამიკა მის პირდაპირ საზოგადოებრივ კონტექსტში სწორად შეისწავლა, მაგრამ გამომდინარე იქიდან, რომ ამ საზოგადოებრივი კონტექსტის ძირითადი სტრუქტურა ყველა ადამიანისათვის საბაზისო იყო – სხვადასხვა მასშტაბით – ისეთი შტაბეჭდილება შეიქმნა, თითქოს იგი აბსოლუტური ეგზისტენციალური მდგომარეობა იყო, რომელში ეჭვის შეტანაც სიგიჟის ტოლფასი იქნებოდა – ეს აიძულებდა ფროიდსა და მის უამრავ მიმდევარს, ამ უნივერსალური ფსიქოლოგიური სტიმულების პირველწყაროების ასახსნელად „სიკვდილის სურვილის“ მსგავსი იმთავითვე არსებული კონსტრუქციები გამოეყენებინათ. ამან ადამიანთა ავადმყოფობები შეუქცევადი და უკურნებელი გახადა – სწორედ ამიტომ, მის მიერ შემოთავაზებული გადაწყვეტილება (ფსიქოანალიტიკური თერაპია), რომელიც თავისთავად იდეების შეუთავსებლობას წარმოადგენდა, იმდენად სუსტი იყო მის სხვა ნაშრომებთან შედარებით და იმდენად გახმაურებული წარუმატებლობა აღმოჩნდა პრაქტიკაში, რომ ყველამ, ვისაც სოციალური/პოლიტიკური მგრძნობელობის ნატამალი მაინც გააჩნდა, უარყო არა მხოლოდ მისი თერაპევტული გადაწყვეტილებები, არამედ მისი ყველაზე ბრძნული აღმოჩენებიც კი.